Full text of "De tibiis veterum et earum antiquo usu : libri tres"

See other formats

/i 

'V.  ■' 

is_  i » 


f 


• AX/ 

CCu 


c:  cJ)  f(^  fcs 


5"  i a U-^  c,  /0  AJfc^ 

^ ^*>^S 


>S  t X KS>V^i«jJ  ^ "■/  5 ^ 


,y|  • 

* *^  « '■^' 


•>ii 


-.A- 


1 


AM  S TXIL.M»AMI 
iptilbiis  Heiir.Wetfte: 
cI-D)  cJLXXjDC;  .. 


l 


^1'  ; 

‘iftw 

HK/m’ 

fr  ''Tt!^ 

i'""'?- 

8HP 

W'4/ 

^ iNr 

..■•  Smi 

■’  ! 

Ii4^!j:;u 

H) 

iTo)  A ■ 

CASP.  BARTHOLINI 

THOM.  FIL. 

De  TIBIT 

VETERUMJ 

E T 

EARUM  ANTIQUO 

LIBRI  TRES. 

Editio  altera  , figuris  audior. 


ZALVStl 


Amstel^edami, 

‘ Apud  ]Henr.  Wetstenium 


do  loc  Lxxix. 


/ 


EMINENTISSIMO  PRINCIFI 

CARDINALI 

SIGISMUNDO 
C H I G I 

BAKTHOLINVS 

Felicitatem. 

N Antiquitate  inda- 
ganda haudquaquam 
par  labori  gloria  Scri- 
ptorem fequitur.  Ete- 
nim de  rebus  k noftra  memoria 
remotis , quse  fugitivo  £evo  fe  ta- 
cite fubduxerunt,  commentari, 
diverfa  ab  aliis  artibus  lege  con- 
flat,, in  quibus  proprium  valet 
arbitrium  & fuo  cuilibet  modo 

* 3 eva- 


evagari  licet.  In  Antiquitate  a- 
domanda  tenor  quidam  obfer- 
vandus  cft , non  tam  libero  & Ii- 
bi  relidlo  calamo,  qukm  multi- 
Icio  & vetuftati  innixo.  Praeterea 
ad  hunc/cribendi  laborem  etiam 
rerum  reperiundarum  difficultas 
accedit,  cum  plerumque  veluti 
in  alta  nodte  lateant  Antiquita- 
tum veftigia,  & fi  quse  nondum 
periere, in  mutis  librorum  latibu- 
lis fepulta  jaceant,  vel  ex  tritis 
marmorum  ruderibus  ad  lucem 
novam  revocanda.  Ita  huic  la- 
borum generi  non  merita  con- 
tingit gloria  ,cum  in  illo  nihil  no-  | 
ftrum  fit  prster  meram  explica- 
tionem rerum , quse  jam  demum 
in  lucem  tanquam  novas  protra- 
huntur , ciim  tamen  ipfis , qui  fe 
jaxStabant,  Arcadibus  in- 
terdum antiquiores  fint.  Earum  , 
re(3:am  Sc  veritati  omnimodo 


con- 


conformem  expofitionem  inve- 
nire haud  facile  eft , omnibus  ta- 
men placere  longe  difficilius; 
"Nam  cum  fua  cuilibet  niens  Iit, 
ad  cujus  judicium  cundta  exami- 
nant , fi  quid  illorum  opinioni 
prasjudicatse  conforme  affertur, 
laudant ; contra,  fi  ab  ea  receda- 
tur , ignorantia  atque  errore  fa- 
d:ura  exiftiraant.  Nihilofecius 
omni  sevo  Antiquitatis  non  fuit 
cara  poftrema.  Res  multis  retro 
feculis  obfoletas  a vetuffatis  o- 
blivione  8c  ignobili  morte  vindi- 
care , Sc  fuos  invenit  cultores , &: 
Fautores  habuit  atque  Protecto- 
res. Inter  illos  me , fed  omnium 
minimum,  profiteor , qui  ad  An- 
tiquitatem haud  exiguo  femper 
ftudio  & amore  duCtiis  fum.  In- 
ter hos , nempe  ejus  Patronos  ac 
ProteCtores , Te  primo  loco  nu- 
merarem, Eminentiffme  Princeps., 

4 ni  fi 


nifi  jam  tum  fimul  & reliqua  qu« 
fciri  poflunt , capaci  pedtore  am- 
plexus efles , & ad  omnes  fcien- 
tiarum  terminos  ex  Eminentiffi? 
mo  faftigio  animum  cocleftem 
demifilles.  Ut  quicqnid  illsefo- 
lidi  habeant , id  ex  aureo  & pur- 
pureo ore  Tuo  hauriri  poffit. 
Nam  ut  alia  omittam , magnum 
-fane  amoris  Tui  in  Naturale  ftu- 
dium  , & favoris  in  rae  docu- 
mentum hoc  interpretor,  quod 
in  EminentilSma  ^ florentiuima 
Aula  Tua  non  femel  locum  mi- 
hi indigno  dederis , & admiferis 
jam  partem  Anatomes  dcmou- 
ftrantem,  jam  novas  circa  ean- 
dem aliorum  & proprias  obler- 
vationes  referentem  audiveris. 
Nec  Antiquitatis  indaginem  dif. 
plicere  intellexi.  Unde  quemad- 
modum Gr$ci  Veteres  ad  Cyno- 
fargen , 5c  Plylli  partus  fuos  fer- 

penti- 


pentibus  dijudicandos  obtule- 
runt , ita  ego  foetum  hunc  meum 
ad  limbum  Purpurae  Tuse  in  hu- 
mo ftatutum  depono , cx  veteri 
Romanorum  ritu , vilurus  > veluti 
Aquila  dubios  natos  ad' Solem 
examinat  , an  partus  hic  illos 
Tuos  Solares  radios  ferre  poffit, 
& humo  tolli  atque  fufpici  di- 
gnus fit.  Prima  hsec  foetusmci 
fupra  terram  conftitutio  , non 
Statinse  Deas , ut.apud  Gentiles 
olim  , fed  Tibi  , EminentiJJhm 
"Princeps , facra  erit , nec  aliam 
cum  Ethnicis  Levanam  Deam  & 
6T^<plccv  advoco,  quse  humo 
tollet.  TSIatalis  dies  Libri  mei  ho- 
die eft , Luftricus  erit , ubi  Tu 
illum  fufceperis  & nomen  ab  E- 
minentiffimo  Nomine  Tuo  acce- 
perit. Ita  mihi  hunc  ingenii  mei’ 
partum  tollendi , cum  pauperi- 
bus olim  educandis , ex  Plinio^ 

■ * 5 una.: 


una  ratio  erit , 'Bonus  Princeps, q\x\ 
Hii  fiducia  procreatos  augeat,  fo- 
veat , arapledatur.  Et  Tibi  iif. 
dem  verbis  acclamabo,  quibus 
Plinius  Trajano  fuo : Super  omnia 
ejl , quod  talis  es  Trajane , ut  fub 
Te  liberos  tollere  libeat , expediat. 

■Vale  , qui  inter  Purpuratos 
Patres  emines  , EminentiJJime 
Princeps  , Senatus  Romani  non 
ultimum  decus , &diu,  antiqua 
& celeberrima  ftirpe  tot  virtuti- 
bus digniflime,  perenna. 

Romx  Kal.  Februar.  M.DC.  LXXVII. 


CAS- 


CASPARUS  BARTHOLINUS 

THOM.  FIL. 

LECTORI  SUO  S. 

SI  ad  genium  feculi  currentk  cala-- 
mm  inJlrHendu4  ejfet , ^ ea  folkm 
ajferenda  y qua  publico  palato  fa-- 
piunt  5 jure  ^ fateor , 'vilis  hic  meus  cen^ 
febitur  labor.  Is  enim  e(i  tempore  noflro 
laborum  deleUus , ut  qui  paulo  diligen- 
tius in  ^yfniiquitateminquijivit^  operam 
quaji  perdidijfe  videatur  , cum  Nova 
magis  jam  placeant , experimentis  novis 
in  lucem  protraBa  y antea  ignota.  Nec 
ex  horum  numero  me  ejfe  diffitebor  \ qui 
antiquos  ex  Natura  latebris  errores  no- 
vis ^ veris  experimentis  profcribere  ni- 
tuntur ; quanquam  etiam  haud  raro  ad. 
illorum  partes  tranjierim , qui  Antiqui- 
tatis multifariam  eruditionem  novis  (lu- 
diis ^ laboribus  illuflrant.  Ego  fane  in 
hoc  foro  tacuiffem  potius , nec  cum  his' 
lucubrationibus  jam  Roma  prodiijfem  , 
niji  adidcompulfus  fuijfem  aClariJftmo 
Amico  Francifco  Nazario  Viro  omni- 
bus notijftmo  ob  omnigenam  eruditio- 
nem^ quam  etiam  ejus  publiQ<^  Ephe-^ 

d 6 me-»j 


merides  hiUratirarn  hic  indies  loqunri- 
tm\  tantam  librornm  CHjfifcHnque  fcien* 
iU  & lingua  varietatem  tamque  diflin^ 
clam  notitiam  compleclentes , ut  flngu^ 
laria  eorundem  qm  ipfe  laboriofe  folm 
perfiringit  , clarius  folidius  ab  ipjts 
feorjlm  auBoribus  haberi  nequeant.  Illi 
po(lquam  communicaveram  ea  ^ quae  de 
ITibiis  Feterum  cir  earum  Antiquo  ufu^ 
ex  utriufque  lingu<£’  AuEloribus frequenti 
leBione  opera  nontranflaticiaadnotave^ 
ram , Romano  pralo  non  indigna  judf 
cavit ^ protinus  me Jimul  atquelj^* 
pographum  in  vota  fua  faciles  habutt, 
JSfon  enim  exigua  hac  antiquitatis  pars 
efiadquam  Jie  fatis  tnulta  pertinere  pra^* 
fensFolumenofiendit,  Feci  vero  ut  folent 
peregrinantes , qui  non  promifetie  qua-- 
cunque  oculis  fubjiciuntur  ^ fed  elegan* 
tiora  quasdam  admir antes  condunt, repo* 
nuntque  in  memoriam.  Ita  ego  qua  de 
hac  materia  , late  difperfs.  Auttorum 
variorum  monumentis  involuta  habere 
potui  y cum  delellu  cF  jtifti  ordinis  ne* 
cejfaria  ratione  congejfi.  Subtilem  ver^ 
horum  fingulorum  crijln^  nonnullis  ni* 
mis  fa  miliaran  ^ /ponte  fub  ter  fugi , nec 

pra* 


pr<tter  rem  ^ modum  in  alios  feduhis,  cos 
imitari  fiudui , cjui  cenforia  virgula  fu» 
perbientes Juis  obelifeis  omnes  confodmnf^ 
reliquos pra fe  contemnunt.  Mihi  cer» 
ie  omnes  applaudentes  nec  habiturus 
fum  5 nec  opto , acquiejcam  fi  bonorum 
confenfum  meruerim,  Hipppmachus  7/- 
bicen  , apud  ^lianum,  difcipulo  fua 
cum  aberraret  ab  arte  inter  canendum, 
nihilominus plaufum  auditorum  afie» 
queretur  , feriens  eum  baculo  , dixit , 
Perperam  cecinifli,  nam  alias  hi  tibi 
non  applauderent.  Scilicet  haud dijfu 
cileeji,  communem  populi  auram  .c a» 
ptare'^  at  non  omnibus  datum  efi  ab^  iis 
folum  approbari  j quireStum  judicinm 
ferre  pojfunt.  Ita  felicius  , eti  monitu^ 
Fabii ,, procedunt  artes  ^fi foli  artifices  de 
ipfis  judicant.  Nec  fane  alii  in  judicium 
admittendi  fiunt,  quam  qui  incorrupte 
judicare , vel  norunt. , vel  velint.  ReSle 
Cajus  Lucillius  olim  dixit , neque  fe  ab 
indoUijftmis  neque  dotlijjirnis  le^t  velle , 
quod  illi  nihil  intelligerent  y hi  plus  for» 
tafje  quam  ipfi.  Tu  LeElor  y qui  me  plus 
fapis , Fdle  ^ induloe. 


JH  E N R. 


JHENR.  WETSTENIUS 

LECTORI. 

NOvam  hanc  Traflatus  de  Ti- 
biis veterum  editionem  juxta 
exemplar  ante  biennium  Ro- 
mae impreffum  adornavimus  ; cujus 
Iphalmatls  emendatis  ne  nova  irrepe- 
rent cavimus ; fuis  etiam  locis  inferui- 
mus  addenda  in  calce  adjecSa.  Idem 
praeftitimus  in  figuris , quas  non  fbliim 
elegantiores , fed  & numero  duplo  au- 
ftiores  exhibentur.  Si  Tibi  operam 
noftram  miniis  ingratam  fore  videri- 
mus , eo  ipfo  incitabimur  ad  eundum 
non  tantiim  plura  hujus  genens  , fed 
& alia  hujus  Autoris , qui  etiam  Tra- 

(flatum  de  Novis  Inventis  ^natomi- 

% 

cwnoftracura  divulgandum  promittit. 


ELEN- 


EL  EN  CHU 

CAPI  T U M. 


LIBRI  PRIMI. 

CAP*  !•  De  Tibia , ad  quam  Mufices  partem 
apud  Veteres  pertinebat»-  Pag.  i 
II,  NominisTibiaeorigo  ScSynonyma.p 

III,  De  Inventoribus  Tibiarum. 

IV,  De  Materia  Tibiarum.  ' 25* 

V,  Tibiarum  Forma  , earumque  Par- 

tes, * 41 

VI.  Tibiarum  fpecies  8c  varia  difcri- 

mina.  63 

VII.  De  Arte  Tibias  inflandi.'  92 

VIII.  Tibiarum  fonus.  104 

IX.  De  Modis  Numerifque  Tibiarum. 

X.  A quibus  ars  Tibias  inflandi  exercita 
65  apud  quos  in  ufu.  127 

LIBRI  SECUNDI. 

GAP.  I.  Tibiarum  vis  ad  varie  afficiendos  ani-* 
mos,  eofque  vel  concitandos  vel 
molliendos.  139 

II.  Tibiae  ulus  in  Curatione  Morborum.' 

15-8 

III.  Tibia  in  Regum  Inauguratione.  • 6y 

IV.  Tibia  in  Triumphis, 

*.  ^ V.  Ti-. 


V.  Tibia  ia  Bello. 

Vi.  Tibia  in  Hymnis  6c  Deorum  placa- 
tionibus apud  Paganos.  177 

VII. -Tibk  in.SaciHS  oc. Sacrificiis  Genti- 

lium. igo 

VIII.  Tibia  in  Sacris  Magnse  Deum  Ma- 

tris. 

JX.  Tibia  in  Fcftis  Publicis.  106 

X.  Tibia  in  Ludis,  rpc6laculis,  atque  ' 
Comoediis.  21 1 

XI.  Tibia  in  Saltatione  Pantomimi , Lu- 
dii, aliorumque.  221 

XII.  Tibia  in  Nuptiis  8c  Choreis.  229 
[Xlll.  Tibia  in  Conviviis.  242 

XIV.  Ad  Tibiam  factae  Conciones  ad  po- 
pulum , Carmina  recitata  , atque 
Heroum  laudes  in  conviviis  8c  fu- 
neribus decantatae.  25-6 

XV.  Tibiain  Funeribus  6c  Ludu.  267 

XVI.  Tibia  Nautica.  1^6 

XVII.  Tibiarum  vis  ad  commovenda  Bru- 

ta Animalia.  291 

XVill.  De  Tibiis  Mira  quxdam  ab  Anti- 
quis tradita , naturali  ratione  expli- 
cata. 300 

XIX.  De  Afia  Tibia,  ejulque  cum  aiiis 
infiru mentis  conionantia  , Sym- 
phonia,' 307 

LIBRI  TERTII. 

CAP.l.  De  Tibicinibus.  31? 

II.  Marfygc  Tibicinis  Fabula.  33^ 

III.  De 


III.  De  Rebus  quibus  ufi  Tibicines , Anu- 

lo , Tibiarum  & lingujarum  the- 
ca, atque  Capi ftro. ''  ]j42 

IV.  Dc  Vellitu  Tibicinum  Sc  Scabello, 

V.  Tibiarum  Fabri.  5(^7 

VI.  De  Tibiarum  a reliquis  inflrumentis, 

quae  oris  flatu  animantur , differen- 
tia. Et  primo  de  Fifluia  atque  Pan- 
durio,  369 

VII.  De  Tuba,  Concha,  Buccina,  Cor-] 

nu  , Tibia  utriculari  & Pithaulica, 
organo  , 8c  hydraule.  Eorumque 
omnium  & Tibiae  diicrimine.  388 


AU' 


AUTHO  RES 

Qui  in  Opere  citantur,  no-  . 
ininantur  & illuftrantur. 


AChiUis  Tatiis 
cron* 

Paul,  AE.gintta. 
Mhanus, 

Mfchylu^. 

fS^lexander  ah  <lAIc^ 
xandro, 

A,r/jbroJIti^ . j 
Amrnoniud, 

Qar,  Neap. 
xes. 

Alex.  Aphrodif<eu^. 
(lAppianui  Alexandri' 
drim^, 

ApoUodorw. 
aApollomM  Cayyftiuf, 
Apollonius  Citienjts  , 

inter  Veter.  Chirur- 
gos MS.  in  Biblio- 
theca  Medicaea. 
Apulejm, 

Arcadius  Grammaticus, 
Aringhus, 

Ariflamtus, 

Arifiophancs, 


Avij^oteUs, 
yofua  Arndtis, 
t^rnohius. 
Anemid^rus, 

Afco?iius  Fadianus. 
Athenicm . 

S.  Augujlhm, 
Avienus. 

C^l.  Aurelianus, 
<Lyfiffo7iius . 

B 

K»  Baha  MetfiA. 
Bartkius. 

Thom.  Bartholmus  Pa- 
ter. 

Bafilms. 

Bellonhis. 

yo  Vetr.  Bellor ius, 
Benjamm  Tudelenfis. 
Beroaldus. 

Biblia  Sacra. 

Boethius. 

Boijpirdus. 

Boxhornms, 

Brodjeus. 


Bulen  - 


Bukngerus. 

C 

Qallimachvj . 
Calfhurniti^* 
QafitQlmus, 

Qartefius. 

yo.  BaDt.  Cafalh'is, 

■ Cajauhnus. 

C a (p odorus. 

Catulitis. 

Caujpnus, 

Cenjorinus» 

Charipus  Grammaticus. 
VaUr.  Chim  ente  litus, 
Petr.  Chryfologtts^ 
Chrjfoflomus. 

Chytraus. 

Ciacconius. 

Cicero, 

Claudia?Jus» 

Coldingus, 

Columella. 

Cointus  Smyrnam, 
Cornelius  Nepos, 

Gifb.  Cuperus. 

Curtius, 

Cyprianus, 

D 

Dalecampius, 

Dempfterus. 

Diodotus  Siculus. 
Dimedes. 

md 


Donatus. 

Bapt.  Donius. 

- E 

B727nus. 

Epidletus. 

Epigram?72.l  laeter* 
Crccc. 

Erhardtu', 

Eugraphius, 

Euripides,  ^ 

Eufebius,  ' - 

Eupathitis , 

F 

Eelix  Faber, 

Pitr.  Faber, 

I 

Raphael  Fabrettus. 
Odlav.  Falconieriiu , 
Favonius  Eulogius, 

051.  Ferrarius, 

Fepus. 

yul.  Firmicus, 
Fulgentius, 

G 

Yac,  Gajfareilus, 

Galenus. 

yo,  Galvanus, 

Gellius. 

Gefnerus. 

Glojpe  veteres. 

Damian.  dGoes] 
Goltzdus, 

Gonzales, 

Got  ho* 


Cothofredus, 

Crevinus, 

Gronovius. 

Crutertts, 

Cutherius, 

Cyraldus, 

H 

Dionyf.  Ha^Ucarn/^jfa- 
us, 

Heliodorus, 

Heliodorus , inter  Ve- 
teres Chirurg,  MS. 
in  Biblioth.  Me- 
die. 

Hemclides, 

Herodianus, 

Herodotus» 

Hepodus» 

Mefychim, 

HieronymUi, 

Hippocrates, 

Homerus^ 

Horatius, 

Horus  Apollo,, 

Hpginiis, 

L 

Jamhlichus, 

Jopphus. 

ifidorus, 

Ifocrates. 

Hadr.  J unius, 

yuvcnalls* 


K 

Kircherus. 

Xirchm  armus, 

L 

LaBantius, 

Dionyf.  Lambhius, 
Lampridius. 

Chriftoph»  L^ndinus, 
Langius. 

Petr.  Lajena, 

Conflant.  VEmpereur»  ^ 
Fortun.  Licetus, 
Lightfootus, 

Livius, 

Dionyf  Longinus, 
Lotichius, 

Lucanus, 

Lucia?ius , 

LuciUius, 

Lucretius. 

LuBatius  Gramm, 
Lycophron. 

M 

Macrohius. 

Hier.  Mazitif. 

C>  ^ 

AatoJims . Magliaue^ 
chius. 

ManiHus, 

Mstntuanus  Potta. 
Mcinutms  Paul.  F. 
(LAnmian.  Marcdlinus, 
Marius  ViBorinus. 

Mar- 


Marthlis, 

Martiams  Capdial 

Maximus  Tyrius, 

BarthoL  May  e rus, 

Meibomius, 

Merfennus, 

Mercurialis, 

Meurjius. 

j^nton,  Mizaldus. 
Muretus, 

N 

Nanfiius. 

Francifcus  Nazarius, 
Paul.  Nolan. 

Nonius  Marcellus, 
Nomus, 

O 

Oppianus. 

OribapHs, 

Ovidius, 

P 

Palladius, 

Palmerius, 

Pancirodus, 

Panvinius, 

Papias. 

Paschalius, 

Vajferattus% 

Patritius, 

Paufanias. 

Petronius, 

Phihdratus, 


Phdedrusl 

Tineda, 

Vighius. 

Plgnorkis, 

Pindarus, 

Plato, 

Plautus, 

Plinius, 

Plutarchus, 

Politianus, 

Pollux, 

Polybius. 

Perphyriufl 

Prifcianus- 

Propertius, 

Prudentius, 

Car,  Anton.dPiiUol 
CaJJianus  d Puteo, 
Junius  Philargyriis, 
Q 

^l^ntilianus, 

R 

Pafcas,  Ratlerfud 
Rhodiginus, 

Jo,  Rhodius, 
Rittershujlus, 

Roftnus, 

Rubenius, 

Rufus  Ephejiusl 
S 

Sallujiius, 

^ahnajlus. 


Salvia* 


Salvlanus. 

Akx$-nd.  Sardus, 

Saxo  Grammat, 

Fortwi.  Scacchius, 
Scaliger, 

Scheffertds', 

Schegkius, 

Schohafles  Arijlo^hanis. 
Euripidis, 

Horatii, 

Juvenalis, 

Pindari. 

Gtfp.  Schottus, 
Scultetus. 

Sedulius, 

Seneca, 

Seneca  Tragicus, 
Servius, 

Sextus  Empiricus, 
Sidonius  <Sdpodinar, 
Silius  Italicus. 

Smetius, 

Solmus, 

Sophocles, 

Sorani  M.S.  in  Biblio- 
theca Medicsea. 
JElius  Spartianus, 
yac.  Spon, 

Statius. 

Stephanus. 

Stoh<eus, 

Strabo, 

1 


Stuckius, 

Suetonius. 

Sui  das. 

Sylvius  Advocatus. 

T 

Tacitus. 

Theocritus. 

Theofhrafius, 

Terentius, 

Tertullianus. 

Tibullus. 

Tomafinus. 

Torrentius. 

Trebellius  Pollio. 
Turnebus, 

Jo.  T^etzes, 

y 

Varro", 

Valerius  Flaccus. 
Valerius  Maximus* 
Vegetius, 

M.  Velferus. 

Polyd.  Vergilius, 

S.  Aurei.  ViEtori 
Petr.  Vidiorius, 
Vitruvius,, 

Virgiltus. 

Flav.  Vopifcus* 

Fulv.  Urjinus. 

X 

Xenophon. 

Xiphilinns, 

CASP 


CASP.  BARTHOLINO, 
Patritio  Hafnienfi 
De  Tibiis  Veterum  fcribenti. 

Ur  vates  meminere  lyram  fu  per  aftra  lo- 
catam  ? 

Scilicet  hic  melius  Tibia  veftra  foret. 


Petrus  jindreas  Trincherius 
Varro 'Niciienus, 


Ad  Eundem. 

Voix  origo  , fonus,  fpecics , difcrimen , 6c 
ufus, 

^ Quaeque  fuit  v irtus , edocet  ifte  Liber. 

Cit  mentes.  Paeana  canit,  flet  funera,  morbos 
Depellit,  placat  numina,  facrathymen, 
Regni  aditum,  menfarque  hilarat.  Quae  non 
facit?  omnis 

Te  Audore  eft  veteri,  Gafpare, Tibiae  honos. 
Illam  ut  pocniteat  fe  projecifle  Minervam , 

Et  vereor  poflta  fumat  Apollo  Jyra. 

F. 


CAS- 


CASPARUS  BARTHOLINUS 
THOM.  FIL.  j^CASP.  NEP. 
A..C.  clo  L)  /LT.  xxTT 


I 


I 


I 


CASP.  BARTHOLINI 

THOM.  F. 

D E 

tibhs  veteru 

LIBER  PRIMVS. 


CAPUT  I. 

De  Tibia  ad  quam  Mujices  par 
tem  apud  Veteres  pertinebat. 


ON  alre  repetam  regulas 
omnes  Veterum  muficas, 
nec  leges  illas  ufitatas  ex 
antiquis  Muficorum  Libris 
provocabo , id  enim  effet  ex  Ledxovo 
ordiri  bellum  T rojanum.  Pauca  de  tri- 
plici Muficae  genere  prjemittam,  quam 

A in 


z Casp.  B\rthol.  L.L 
inpulfu,  voce,  & flatu  conflare  puta- 
bant. IVluficac  fria  generalate  diflin- 
^\nv Boethius  de  Mufic.  lib.  i.  c.z.  & 
primarn  quidem  mundanam  facit , fe- 
cundam vero  humanam  5 tertiam  ad- 
dic in  quibufdam  confliturarh  inflru- 
mentis  , ut  in  cithara  vel  in  Tibiis, 
caeteriiquc  qux  cantilenx  famulantur. 
Ultimam  illam  quam  ad  certa  inflru- 
ment4i  reflringit  ,,  partitur  fecundum 
diverfitatem  adminiflrationis,  qux  mo- 
do fit  intcnfione , ut  nervis , modo  fpi- 
ritu,  ur Tibiis. 

Mundanam  illam  Muficam  agnovit 
etiam  Pjthagoras  , ut  reflatur  Maxi- 
Tfius 'Tyrius illam  ex  do£i:rina  Py- 
tkagorx  admittit,  led  diverlam  ab  ea 
quam  perficiunt  inflrumenta  , nimi* 
rum  quod  coelum  etiam  circuitu  fuo 
m.odi^latiooem  edat , non  aurem  pul- 
feturut  lyra,  vel  infletur, ut  tibia.* Se- 
cunda illa  Mufices  fpccics, qux  huma- 
na appellatur  Boethio.;\izrmomQ^  dici- 
tur Ifidoro pars  efl:  apud 

Gellium  Libr.  i6.  Capit.  i8.  qux  Ion- 


C.L  De  Tibiis  V et.  5 

girudines  & ahitudines  vocis  metitur, 
6c  ea  Mufici  in  fundamento  artis  fuce 
utuntur.  De  hac  harmonica  Mufices 
parte  poft  Merfennum  Harmon.  In- 
ftrum.  lih.z.  6c  Kircberum  Mufurgice 
Univerf.  lib.  6.,p.  3.  atque  varios  Au- 
tores  Muficos  veteres,  in  quos  erudita 
multa  congcflit  Meibomius , nolo  latius 
evagari  6:  poft  tot  Homeros  Iliada  feri* 
bere,  ne  nocuas  Athenas  inferam. 

Ijidori  tantum  mentem  audire  libet 
de  Mulica  hac  triplici , quae  vel  ore> 
vel  manu , vel  fpiritn  editur.  Ita  ille 
Oi  Ig.  lib.  X.  cap.  1 8,  Ad  omnem  autem 
fonum  5 c^ui  materies  cantilenarum  'eji  ^ 
triformem  conflat  ejfe  naturam.  Prima 
efi  harmonica , qua  ex  'vocum  cantihm 
conflat.  Secunda  organica , qua  ex  fiatu. 
Tertia  rhythmka ,,  qu^  impulfu  digito^ 
rum  numeros  'recipit.  Nam  aut 'uoce  edk 
tur  fonus  ^ Jicut  per  fauces  , aut  flatu  ^ 
ficut  per  tubam  'velTihiam  \ autimpuL 
fu , fleut  Citharam : aut  quodlibet  aliui 
quod  percutiendo /onorum  efi.  Ab  Jfidoro 
non  dilTcncit  ipfe  Cicero  pro  Ro- 

A % fcio 


4-  Casp.  Barthol.  L.  I. 
jcio  Comoedo  cantum  nominat  'uocum 
nervorum  Tibiarum lib.x. 
de  Republ.non  innuit  aliud  quam  tri- 
plicem hanc  Muficam  : In  fidibus  ac 
Tibiis  atque  cantu  ipfo  ac  vocibus  con- 
centus efi  quidam  tenendus  ex  diverps 
fonis.  Nec  aliter  interpretor  t^^lium 
Spartianum  in  Severo  : Deinde  ex  al- 
ti fimi  montis  vertice , orbem  terrarum 
Romamque  defi>exit  ^ concinentibus  pro- 
vinciis Ijra^  voce^  vel  Tibia,  Quae  tria 
etiam  eleganter conjundla  video  zPhi- 
lofirato  in  Ariflocle:  oTrocnKj  xv^ 

laaJv  'n  yJ(jj  yjtj  Trdtrou;  «cnj- 


: fic  enim  legendum 
prxeunte  magno  Salmafio. 

In  organica  tamen  Mufica  adhuc 
flridlior  eft  Cajfiodorus^  qui  lib.  de  Mu- 
fica  Inftrumentorum  muficorum  ge- 
nera  tria  proponit : Percujfionale , Ten- 
pbiU  ^Inflatile.  Ille  rhythmicam,  quam 
rtatuit  Ifidorus , ita  confundit  cum  or- 
ganica , ut  tria  inde  conftituat : Orga- 
norum j inquit,  aliud  percutitur  ^ aliud 
intenditur , aliud  inflatur,  Vercutiuntur 

aceta- 


C. I.  De  Ti  B I IS  Vet.  5* 
acetabula  anea , vel  argentea  , unde  r 
diBa,  Tendirntur  fides , 
ciro  percuffe  mulcent  aurium  fin/um. 
Inflantur  tubre  ^ calami^  organa ^pan- 
duria  ^ (fr  eat  er  a e^ua  fpir  Itu  agitatam 
fonum  vocis  animantur , Apud  PoUh'^ 
cemYib.^.  cap.  I.  i’n  5'.  aJa^)  crt^g^>jVj 

inter  If^Ttveo^cc  o^yM^cc  recenientur  , 
quippe  talis  organorum  fuit  olim  dit- 
ferentia  , uti  apud  Athenaeum  Lib.  4. 
Deipnos*  alia  funt  , quae 

tenduntur  fidibus,  alia  quae 

inflantur. 

Ariftoxenus  apud  Athenaum  inftru- 
menta  quae  tenduntur  iis  praefert , quae 
inflantur , ideo  quod  haec  traftaniur  fa- 
cilius: multos  enim  ablq;  magiftro  fiftu- 
la  canere , ludereque  tibia  vcluti  pafto- 
res,  unde  Tibia  canere  quibusdam  vile 
fuit , & Arnobius  lib.  2.  adv.  Gent.  cum 
omnia  ad  mundi  perfeftionem  redire 
nec  a finibus  utilitatis  abicedere  dicat, 
nefeit  quid  deMuficis,quid  de  Pantomi- 
mis, de  cantoribus,  tuba,  tibia, calamoq; 
flatantibus  dicat.  Cum  tamen  LaBan- 

A 5;  tlUS 


6 Casp.  Barthctl.  L. I; 
//^//deFain  Sap.  lib.  3.  cap,  ij.mufi- 
cam  cum  Philofbphia  affinitatem'  ha- 
bere contendat.  Atque  Ephori  di£luni 
quo  muficam  ad  fraudem  deceptfo- 
nem  inter  homines  Inductam  probat, 
damnat  Polybius  lib,  4-,  & ex  eo 
thenaus  lib.  14.  U nde  etiam  inter  Mu- 
ficas  artes  alias  Tibia  eracrfit,  &apud 
Cor/j.  Nepotem  in  Epaminondx  vir- 
tutibus commemorabatur , faltafleeum 
commodi  , fcienterque  Tibijs  can- 
tafle.  Bt  pretium  artis  inde  elucct,quod 
Ifmenias  ille  Tibicen  , qui  fibi  fuif- 
que  canere  folitus  erat,  ut  ait  Hierony- 
mm  , vel  , ut  Cicero^  fibi  & Mulis, 
Corinthi  Tibias  Icptem^Taleptis  eme- 
rit, fi  credimus  Luciano. 

- Aliter  Romanx  Stox  Princeps  E- 
plft.  50.  Sapientia  , inquit  , altius 
fedet  , 7)ec  manus  edocet  , ' animorum 
magijlra  e (i.  Vis  fcire  quid  illa  eruerit 
quidve  effecerit  ? Non  indecoros  corporis 
motus , nec  varios  per  tubam  ac  Tibiam 
cantus , quibus  exceptus  (piritus  aut  in 
exitu  aut  in  tranfttu  formatur  in  vo- 
cem^ 


CII.  D E Ti  B I IS  Vet.  7 
cemi  Sed  hic  nodus  alibi  vindice  dignus 
crir.  Nos  properamus  ad  noflra 
organa  , q use  ab  I (i doro  recenfcmtur 
!ib.  2.  cap.  2 1.  TubcS  ^calami  ^ 
organa , pandoria  iis  Jimilia  injiru^ 
menta.  Maximum  vero  nobis  argu- 
menrum  prsebebunt  Tibia  Veterum  ^ 
ex  quibus  occafione  fumpta , his  affinia 
organa  reliqua  qux  flatu  animantur, 
poftea  recenfebimus  , ut  illorum  6c 
Tibise  noftrse  pareat  differentia. 

Tibias  vero  Veterum 
uberius-,  quod  Meurjius  Filius  , qui 
per  .hoc  argumentum  brevibus  lineis 
progreflus  eft  , minus  Le6foruni  ex- 
fpeftationi  fatisfecerit.  Nam  Bulenge- 
rum  de  Theatro,  Scaligerum  Arte 
Poet.  aliofque  qui  Tibias  non  ni(i 
aliud  agqndo  quali  ex  occafione  exa- 
minarunt, non  re£fe  ad  hanc  lineam 
vocaveris.  Eruditus  quidem  Stephanius 
in  Saxonis  Vib.  6.  in  Commentario  fuo 
Tradfatum  de  Tibiis  promilit  quem 
inter  fchedas cenis  decaufisfealfervare 
dixit  , fed  nimium  in  mora  pericu- 

A 4-  Ium 


8 'Casp.  Barthol.  L.I. 

Ium  dolemus,  quod  in  medium  non- 
dum  proceflerir.  De  Tibiis  autem  plu- 
rimos veterum  fcripfifle  facile  conftat 
ex  frequenti  multorum  mentione  qux 
paffim  occurrit  apud  Athenaum  aliof- 
que  , quod  fuis  locis  videbitur  ; hic 
nonnullos  ex  Athenai  lib.  14.  affe- 
ram, qui  ubi  de  Magadi  Tibialoqui- 
tur  : Ariflarchus  , inquit  , gramma- 
ticus tibia  genus  ejje  dicit  , contra  ju- 
dicium Artjloxeni  in  libris  dc  Tibicini- 
tus  , ac  in  libris  de  Tibiis  muficis 
injir  ument  is : contra  fententiam  ^ Ar- 
cheflrati  qui  libros  duos  compofuit  det  i- ' 
licinibus , PjUidis  Delii , qui  etiam 
de  tibicinibus  librum  edidit  , Eu- 
phranoris, t"t  ex  eodem  AthenaoXih,^, 
Euphranor  de  tibiis  librum  conjcripjit 
d*  itidem  Archytas. 


C A- 


C. II.  De  Tibiis  Var;  9 


CAPUT  II. 

Nominis  Tibi*  origo  S fyno- 
nyma. 

Tibia  organum  muficum 

vel  , a prima  fua  mate- 

ria denominationem  traxit,  fi fides  fit 
IJidoro  Origin.  lib.  a.  cap.  2o.  qui' 
Tibias  appellatas  fuifle  notat  , quod 
primum  de  cervinis  tibiis  cruribufque 
hinnulorum  fierent  : deinde  per  abu- 
fum  ita  etiam  vocatas  eas  , qux  non 
de  cruribus  offibufque  fierent.  Aliam 
vocis  originem  ex  veteribus  Gloff,  re- 
petit  Coldingus  in  Etymolog.  Lat.  Zi- 
bia , inquit , proprie  de  inflrumento  mu- 
fico  d Tyhin  , id  eji  ^ Juncus  , ut  in- 
nuit Vetus  Glojf.  ex  cujus  generibus  pri- 
mum fiebat.  Utriquc  denominationi 
non  repugnabo  , quia  luramque  illam 
Tibiarum  materiam  iamiliarem  depre- 
hendo. Non  tamen  nelcius  fum  ad 
alias  res  trabium  Tibiarum  Nomen. 

A f Uc 


TO  Ca  SP.  B A R T H O L.  L.  f. 

Uc  Tibiae  os  c]Liod  pedi  adaptatur 
apud  Macrobium  \\h.  i.  Somn.  Scip. 

I/idoru?n  lib.x.  tibiae  hu- 
mani corporis  dicuntur  quafi  tuba&.; 
^untenIm  longitudine  &’  (pecie  limiles. 
Sed  ut  illa  praeteream , qux  ubertimex 
Anatomicorum  & Medicorum  monu- 
mentis hauriuntur  , non  me  latet  Ti- 
biam  pro  plantae  nomine  ufurpari  a» 
pud  Vhitarcbiim  de  Effluv.  &•  Mont. 
N^ominibus  , fi  Latinae  'Turnchi  ver- 
fioni  fides  habenda  Cn,  ubi  ira:  Nd- 
fcitur  in  hoc  fluuio  [Marfya]  bcrbaTi- 
bia  nomine  , ad  ventum  agitata 
muficam-  edit  harmoniam , te(ie  DerejUo 
lib.  I.  t^atjr,  Forfan  ibi  Tibia  dicitur 
pro  arundine  tibiali  -ex  qua  Tibise 
compa6tae  funt,  de  qua  nos  poftea. 

Imo  Tibicen  ip(e,  qui  apud  Ifido- 
tum  dicitur  quafi  Tibiarum  carttor  non 
ejufdcm  iemper  efl:  fignificationis.  In 
Fragmentis  Fejli  Tibicines  etiam  hi 
appellantur  , (jui  facerdotes  , viri  re- 
ligiofi  publice  jdera  faciunt.  Et  alibi 
Sextus  Pomp.  aliam  iis  fignificarionem 

tri- 


C.II.  De  Tibiis  V e t.  ii 
tribuit : quod  Tibicines  etiam  in  xdu 
fidis  did  exiftimentur  a fimilitudine 
tibiis  canentium  , cjui  ut  canentes  fufii* 
neant , ita  illi adificia.  Quo  lenfu  com- 
mode explico  3 V J94, 

Nos  urbem  colimus  tenui  Tibicine 
fultam. 

Sed  Tibiam  pro  inftrumento  Mu- 
fico  exprimendo  ufurpant  paflim  Au  - 
tores  Latini.  Id  tamen  noto  apud 
Grammaticos  Veteres  modo  malcuia 
modo  focminina  fignificatione  nomen 
Tibiae  ufurpatum , id  quod  innuit  JVi?- 
nius  Marcellus Serm.  cap.  3, 
Tibia  gen,  fem.  Mafc,  Varro  Modio  ; 
Quare  meas  lubidines  ac  Tibias  bilinguos. 
Non  tamen  femper  ad  unum  hoc  ti- 
biae nomen  reftringebantur  , fcd  uc 
alia  , quae  fuo  loco  occurrunt , prae- 
teream 5 quia  c loro  arbore  interdum 
fa£ta  eft,  lotos  dicitur  apud 
I de  Tibia  lib.  4,  Fafl. 

; ....  Sed  me  fonus  aris  acuti 

I Terret , horrendo  lotos  adunca  fona. 
I Ita  qux  ex  buxo,  tuit  Tibia,  Buxum 

A 6 , no- 


IX  Casp.  Barthol.  L.L 
nominarunt  ^ non  addita  denomina:* 
tione  Tibiae.  Claudianus  de  Rapt. 
Proferp.  V.  109. 

Non  buxus  , non  ara  fonant  ... 
Ovid.  lib.  14.  Metam. 

tinnitibus  aera  f>ulji 

L^ris  , inflati  complevit  mur* 
mure  buxi. 

Atque  hxc  appellatio  Tibiae  ipfis  fa- 
miliaris , qui  fucra  Cybeles  defcribunt. 
VaUr.  Flaccus  lib.  i. 

Obruit  Ideam  quantum  Tuba  mar^ 
tia  Buxum. 

Virgilius  lib.  19.  iEneid. 

Tympana  vos  buxufque.  vocat  Btre- 
Cynthia  matris 
Idea 

Buxus  hic  pro  Tibia,  quia  aliis  Bcrc* 
Cynthia  Tibia  , inter  quos  Ovidim 
ilb.  1 1.  Metam. 

inflato  Berecynthia  Tibia 

cornu. 

Dc  Buxo  adhuc  Statius  lib.  9.  Theb. 
V.  47.9, 

cum  Bacchica  mugit 

Lu- 


Buxm  . 


• m 


C.II.  De  Tibiis  Vet.  ij 
LuBatius  in  hunc  locum  Tibiam  ex- 
ponit. 

Graecis  Tibia  dicitur,  cujus 
etymon  nos  optime  edocebit  Eufia- 
thius , qui  in  lliad.  lib.  1 7.  in  hxc  verba, 

. I . — Avkoi  'n  (ioUfj  £ 

notat  , dici  ab  uva>  , vel 

id  eft  clamo.  Exinde  varios  artis  ter- 
minos recenfet  Pollux. L\h  4.  cap.^, 

tit.  y . A*  7TS  j ccvXeii  ^ Tisr<s&t>  , 

^ 7m^yA«v,  ccvXt}^  ^ evavXotf 

e^xvXov , Aliquando  Tibia 

ludentes  a Graecis  dicebantur, 

anferum  more  clangere.  Imo  tam  la- 
te in  Tibiae  denominatione  evagati 
funt  Graeci , ut  a Suida  Tibaei  (pvtmxlihf 
vocentur  , quod  fpiritu  inflentur. 
Nam  quare  Pratmas  tibiam 

dixit,  non  ignoro  , & rationem  da- 
bo ubi  de  Naenia  ulu  Tibiae  in  fu- 
nere prolixius  commentabor.  Necfem» 
per  de  fola  dici  Tibia  Folluci 
crediderim,  apud  quem  lib.y.cap.  J. 
etiam  cufpidis  pars  prope  haftile 
dicitur. 

A 7 Ad 


14  Gasp.  Bartmol.  L.I. 

Ad  forum  Hebraeum  nolo  me  de- 
volvere , quippe  apud  quos  Tibiae 
nominis  derivationem  fu(eper(equitur 
Stuckius  dc  Sacrif.  pag.  Antiquit. 
Conyiv.  lib.  3.  cap.  lo.. 


De  Inventoribus  Tibiarum, 

antus  de  Inventore  Tibiarum  & 


inventionis  modo  inter  Autores 
diflenfus  , ut  facilius  inter  horologia, 
quam  illos  conveniat.  Nos  aliis  primam 
inventionem  tribuemus  & aliis  artis 
perfeftionem  Icnfim  cultiorem.  In- 
ventores plurimos  nominat  Scaliger(^t 
Arc,  Poet.  lib.  i.cap.  19.&  lo.  Et  de  iis 
apud  Ather^:eum  paflim'  Iliada  repe- 
ries.  Non  in  prima  Mufices  incuna- 
bula diligentius  inquiram  , quando’^ 
quidem  ex  Mole  notum  Genes. v.ii. 
illam,  ante  diluvium  fuifle  , cum  tri- 
nepos -Adami } ubal  cithara  & Tibia  ca- 
nendi artem  invenerit.  Quod  autena 


CAPUT  III 


I 


C.III.  De  TiB  iis  Vet.  ly 
prius  ore  cecinerint  quam  organis  , 
multis  videri  pox.Q^VoJJiusX\h.  de  Nat. 
& Condic.  Pocc.  6cde  praedantia  Mu- 
ficcs  anciqux  legi  meretur  yo.  B-ap^. 

' Donius  libris  tribus  editis. 

Quod  ad  Tibiarum  attinet  inven- 
tores , neutiquam  illam  laudem  fibi 
1 Grxciam  vendicare  pofle  contendit 
Scaliger^OQi.  lib.  i.cap.  i^.  fed  frudra 
^ |imul  ac  temere  Graecam  garrulitatem 
^ atque  fuperbiam  libi  inventionem  ar- 
rogare 5 cum  non  Iblum  c 

Libya  tibiis  canendi  primum  autorem 
extitifle  velit  , fed  etiam  alios  pro  fe 
adducat,  qui  in  Phrygia  primas  tibias 
agnofcunt , uti  Myfbrum  gentem^  quae 
tibix  fuerit  peritiflrma  , & Alcmana 
Poetam , qui  tibicines  barbaro  nec  alio 
nomine  defignaric.  Cafui  potius  for- 
tuito inventionem  hanc  adferibit- 
cretius  lib.  y.  calamos  nempe  a ventis 
agitatos  prius  libilum  emififfe  , ac 
podea  in  locis  paludofis  id  a padori- 
bus  obftrvatum  dedifleoccafionemin*» 
ventioni j Ita  enim  ille; 


U 


i6  Casp.  Barthol.  L.L 

%Jt  Zephyri  cava  per  calamorum  fu 
hila  primum 

Agrefies  docuere  cavas  inflare  cicutas. 

Inde  minutatim  dulces  didtcijfe  que- 
relas 

Tihia  quas  fundit  digitis  pulfata  ca- 
nent um 

Avia  per  nemora  ac  fylvas , faltuf 
que  reperta , . 

Ter  loca  Paflorum  defert  a atq\  otia  dia. 
Sunt  qui  in  Libya,  primum  repertas 
volunt.  S\c  At henaus  ^ Agente 

Nomadum  Libycorum  , tibicinum  ar- 
tis inventorem , primumque  tibia  ce- 
realium hymnorum  cantorem  dicit, 
lib.  14.  Confentit  Euftathius  : aJaos 

OTI  77$  uvXiiiiicLo 

sCpB,  Nec  aliter  3 qui  eadem 

feri  verba  habet.  Euflathius  tamen 


lliad.17.  a Thebis  iEgyp.tiis  illas  pro- 
fc^aS  vult  l rd j 

t(^T  Tibia  Thebanorum  erant 

repertjum  in .t^AEgypto,  Et  rurfus  alibi 
lliad.  I»  Cretae  repertam  Tibiam  .tradit. 

Alii  ad  Deos  ipfos  inventionem  re- 
ferunt,. 


C.III.  De  Tibiis  Vet.  yi 
ferunt , ut  Tlutarchus  lib.  de  Mufic. 
Apollinem  omnis  muficae  repertorem 
judicat  , qux  tibia  & fidibus  conftat. 
Nec  dcfunt  qui  Ardalum  Vulcani  fi- 
lium  aurorem  opinantur,  referente  CoeL 
Rhodigino  lib.  cap.  1 6.  Idem  Le£i:. 
Ant.  lib.7.cap.4-.  Euterpen  inventricem 
judicat.  Juxta  Pollucem  lib.4.  Marfyas 
& Olympus  invenerunt  Tibiam  , led 
Sirites  expolivit.  Strabo  in  inventione 
addit  Silenum , Geogr.  lib.  i o. 


tAccpirxidV  o\vf^7TVv  oiu/x^vl «5 
uv?\.ay 

SoHu^^Marfyae  meminit  Hyginus: 
O^as  tibias^  inquit , LM^arJjas  Oeagri 
filius  unus  ex  fatyris  invenit  , e^uibus 
ajfidue  commeUtando  fionum  fuaviorem 
indies  faciebat.  De  Marfya  hoc  dilcri- 
men  addit  quod  illum  Tibias 

ex  calamis  &c  aere  primum  confecifle 
dicat.  Sed  ut  de  Marfya  , quem  au- 
torem  Tibix  clamitant , quid  rei  fit 
aperiamus.  Ille  quidem  Tibias  repetit, 
led  a Minerva  ante  inventas  8r  abje- 
£las,  quam  (olam  nos  veram  illarum 


i8  Casp.  Barthol.  LJ. 
judicamus  inventricem.  Hoc  fenfu  fa- 
cile erit  Claudianum  explicare  lib.  x. 
in  Eutrop. 

Hic  cecidit  Lyhicis  jailata  faludihm 
olim 

Tibia  j foedatam  cum  reddidit  umbra 
Minervam, 

Et  Propertium  lib.  x.  El.  xj  : 

Hic  locus  ejl  in  cjuoTtbiadoBa  fones: 
§iu^  non  jure  vado  Maeandri  jaSa 
natafii  < 

Turpia  ojuum  faceret-  Palladis  ora 
tumor^ 

Eleganter  idem  perfequitur^O-u/^/W  • 
Faftor.  lib.  6.  de  Minerva : 

Prima  terebrato  per  rara  foramina  buxo 
TJt  daret  effeci  tibia  longa  fonos- 
Vox  placuit  ffackm  liquidis  referenti- 
bus undis : 

Vidi  (j^  virgineas  intumuiffe  genas. 
Ars  mihi  non  tanti  efi  , valeas  mea 
tibia  dixi^ 

Excipit  abjeBam  cefpite  ripa  fuo. 
Inventam  Satyrus  primum  miratur 
(jt*  ujum 


C III.  De  Tibiis  V e t.  19 
Nefcit  i 6^  a flatam  fsnfit  baierc 
fomm» 

Nimirum  excogitavit  prima  Pallas 
Tibiarum  ufum,  fed  cura  orrs  defor- 
miratem  Inflarafque  iri' palude  vidrfleC 
buccas  , ofFenfa  Tibi  is  abjecit  in  flu- 
men , quas  deinde  Marlyas  reperit. 
Sic  enim  Fulgentius  lib.  5.  Mythol.  to- 
tam- perlequitur  hifloriam.  Id  etiam  vo- 
luit Eujiathiusm  Iliad.  qui  inventum 
quidem  Palladis  efle  Tibiaiir  concedit 
cx  Philojlrato-y  led  propter  deformita- 
tem qris  ex  inflatis  tibiis,  illas ablecit 
fe.  Idem  fecifle  Alcibiadem  credimus 
Plutarcho  in  Alcib.  Gellio  lib.  9 , cap.  1 7. 
& Hygino  Fab.  165.  A Minerva  ta- 
men , non  tantum  ob  oris  deformita- 
tem , abiedtas  Tibias  , led  quod  ad 
cognitionem  animi  & fcientise  , quae 
Minervae  attributa  eft , nihil  facerent, 
conjedlura  .efl  Arifiotelis  hb„  8..  Polit;, 
cap.  6. 

Minerva  igitur  paflim  pro  inventri- 
ce prima  Tibiarum  habetur , & fic  la- 
lutatur  in  Epigrammate  Veteri  Graeco 

lib.  I, 


lO  Ca8P.  Ba  rthol.  L.  i. 
lib.  I.  cap.  1 1.  Atque  de  eadem  Diodo^ 
rus  Siculus:  Evpfiv  tL/J  'TUV  CLVXMy  I 

^mcdjLu  9^  rdoj  ctuajI i L(j  • 

cikIw.  Tibias  primum  fabrica- 

vit  , ^ Mujicam  , qua  'infftratione 
harum  perficitur.  Nec  quas  huic  inven-- 
tioni  occafio  fuerit  ignoro.  Scilicet: 
quum  Perfeus  Medufe  caput  ope  Pal- 
ladis ablcidiflet , fbrores  ejus  StenoSc 
Euryalis  ipfam  lugebant.  Ex  capite* 
lugentium  , quod  ferpentibus  erat 

opertum  , fibili  erumpebant  fpeciem 
lugentium  exprimentes  , quod  Pallas 
animadvertens  excogitavit  ut  eundem 
Ionum  Tibiis  redderet.  Omnia  fufe  a 
Tindaro  decantantur  Pythior.  Od.  ix. 
ubi  artem  tibiam  inflandi,  dicit  ! 

^ i 

I 

/ j 

■ 7U¥  7777? 

lipJjpe  Fo^pvMif  « | 

Ov?itov  ^Iwov  Ajzcvct.  1.  C.  ^ 

Qmm  olim  Minerva  vibratix  hafta 

excogitavit  , audacium  Gorgonum  ge- 
mitum  perniciofum  contexens  , Ef 

mox: 


C.III.  De  Tibiis  V ET.  ai 

,1  — I.—  U.oc^Jiy(^ 


'mg  E vpvaXecg 

o't*«  evlecn  fit  - 

fiiffutr  l^KXxyyclccv  i.  C« 

Virgo  (Pallas)  tihiarum  fahricnt4  eji 
cmntfonum  tmlos  , ut  'Euryala  ex  ra* 
facibus  genis  frofufum  lutium  imitare* 
tur  cum  organis.  Atque  illuc  eleganter 
alludentem  reperio  Nonnum  DionyfI 

lib.  14. 

M>}  ^vctKccg  ^Xs^otac^  oJb9  (TSo  y&iTDvsg  xvXo}^ 

MjJ  TTStS  'TZt  'nT)*  <pt}i0fJ{$X7t(^  *A- 

TTori  Y o^yeicov  jSXooTj^v  f(^pLuaf  ^ 

€>Jiyfof^'  M9  j At^uv  ^psv  o[AS^vyia9  ruTm 


* f 

JcvxSv,  i.e. 

Ne  calamos  comburas  , unde  tua 
*vicina  Ttbia^ 

lie  olim  te  reprehendat  tua  cantus 
amans  t^Minerva. 

'olim  'Gorgonei  terribile  fimu* 
lachrum  capitis 

DiBi , libjcum  inuenit  eonjunBarum 
figuram  tibiarum.  Cee- 


ax'  Casp.  Barthol.  L.I. 

^Cacterum  quemadmodum,  plurimae 
erant  fpeGies  ^ quae  poftea  fuo  loco 
occurrent  , & alius  aliam  reperir,  ita 
unicuique  fua  inventionis  laus  debe- 
tur. Sic  Plinius  lib.7.  capite  teftis 
eft  Marfyam  geminas  Tibias,  & Mi- 
dam  4n  Phrygia  obliquam  inveniflTe. 
Alii  a Pane  plagiaulon  feu  curvam  ti- 
. biam  repertam  ajunt  , a Minerva  re- 
(5lam.  Apud  ^.tbenatimXih,  4.  £ftu- 
te  5 cui  unicus  & fimplex  calamus  eft, 
inventor  Mercurius  dicitur : ejus  vero, 
quge  multis  eft  compafta  calamis,  Si- 
lenus : illius  denique  qux  cera  gluti- 
natur , Marfyas.  Cseterum  ab  aliis 
Pani  tribuitur  calamus,  VirgiL  Ecl.  8. 
Panaque  qui  primus  calamos  nonpaf- 
fus  inertes. 

PropertiusVib.  8,  Eleg.  z, 

iEt  Calami , Pan  Tegeae , tui. 
Praeterea  quoniam  omnibus  haec  com- 
munis artibus  fors,  quod  cxobfcuris  e- 
xilibufque  initiis  in  melius  quotidie  cre- 
fcanr,non  mirum  eft  fi  qui  rudem  & in- 
dodam  hujus  artis  infantiam  paulaiim 


CIII.  De  Tibiis  Vkt.  ag 
ad  perfeftionem  majorem  deduxerint, 
& aliquid  inventis  addiderint,  fi  , in- 
quam , illi  etiam  aliquid  fibi  deberi 
velint  & inventores  audiri.  Itaelegan- 
tiflime  .de  Hyagni  Apulejus  Floridor. 
lib. . I.  Hy agnis  futt , ut  fando  acce- 
pimus , iJHarJja  tibicinis  pater  gjt* 
magifter^  rudibus  adhuc  Mufic ce  fecu- 
lis , folus  ante  alios  cantus  canere  non- 
dum quidem  tam  flexanimo  fono  nec 
tam  pluriformi  modo  , nec  tam  mul- 
tiforatili tibia quippe ' adhuc  ars  ijia 
repertu  nova  commodum  oriebatur, 
Prorfus  igitur  ante  Hyagnim  nihil  aliud 
plerique  callebant  , quam  Virgiltanm 
opilio  feu  bubfequa 

Stridenti  mifertm  fiipula  difperdere 
carmen, 

^od  fl  quis  videbatur  paulo  largius  in 
arte  promovijfe  , . ei  quoque  tamen  mos 
fuit  una  tibia  velut  unatuba  perfonare. 
Primus  Hyagnis  in  canendo  manus 
dijcapedinavit  : primus  duas  tibias  uno 
Jpiritu  animavit  : primus  Isevis 
dMfris  foraminibus , atuto  tinnitu^  gra- 


14-  C ASP.  BaRTH  OL.  L.  I. 

bombo  concentum  muficum  mifcuit. 
De  Pronomo  Thebano  , qui  pri- 
mus tibias  invenit  , quae  ad  omni- 
modam modulationem  verfarentur, 
idem  refert  Paufanias  in  Boeoticis. 
Quippe  ante  illum  cum  tibicen  a 
Phrygio  tranfire  vellet  ad  Lydium , 
aut  a Lydio  ad  Dorium, tibias  mutare 
opus  fuit,  iis  fumpris,quae  unicuique 
modorum  accommodatae  fuere,  quod 
pluribus  monet  ibidem  Paufanias  , 
& Athenaus  lib.  4-.  De  his  plura  vide 
apud  Salmafium  Plln.  Exerc,  p.  1I9. 
Cum  Tibiis  canere  voce  Troezenius 
Dardanus  inftituit  , referente  Plinio 
lib.  7.  cap.  ^6.  Et  fecundum  Plutar-^ 
chum  lib.  de  MuC  Lafus  Hermioneus 
rhythmos  transferens  ad  dithyrambi- 
cam inftitutioncm , & varios  adjungens 
Tibiarum  fbnos,  magnam  in  Mufica 
induxit  mutationem. 


c. 4*  De  Tibiis  Vet.  ay 


CAPUT  IV. 


ue  "Materia  Tibiarum. 


odieque  nonnulli  illud  inftru- 


mentum  ad  ufum  revocant , fed 
ex  ligno  tantum.  At  jam  olim  ex  auro^ 
aurichalco  , cervorum , afinorumque 
cruribus  parabatur , ut  legitur  apud 
Pbilojlratum  lib.  f.  de  Vit.  Apoll. 
quasrente  Apollonio  a Tibicine,  an  a 
materia  ex  qua  Tibia  compafta  eft, 
fbnum  habeat  : igitur  prteterea 

tani  efficit  h<ec  tibiu  , <puod  ex  auro , 
aurichalco  , aut  cervorum  , aut  afino- 
rum  cruribus  cpmpaBa  fit  ? Plures  ad 
tibiam  materias  addit  J«/.  PoUuxbh.x, 

iV  , i'  ^ i'  ^ i'  J I ^5-/, 

d*rt^.ii!uj  Primo  loco  no- 

minat velutantiquiffimam  Ti- 
biarum materiam,  quod  etiam  faciles 
concedimus  ex  pltirjmis  veterum  edo- 


B 


l6  C A S P.  B AR  T H O L.  1.  I* 
Qi  , apud  quos  hanc  materiam  fre- 
quentem obfervamus.  In  Orchumenii 
lacus  harundinetis  calamus  nalcitur  ti- 
biis  utiliffimus  auleticus  ideo  didlus 
referente  Plinio  Natural.  Hift.  lib.  16^. 
cap.  5 () . Calamus  altus  totus  concavus^ 
^uem  fyringiam  vocant , utiliffimus  fi- 
Jlulis  5 quoniam  nihil  ejl  ei  cartilaginis 
aut  carnis.  Orchummius  efi  continuo  fo* 
ramine  fervius^  quem  auleticum  vocant: 
hic  tibiis  utilior , fifiulis  ille,  AntcPli* 
nium  Theophrafius  poftquam  de  calami 
hujus  Tibialis  generatione  tradidit, 

' formam  ejus  defcribit  , in  univerfum 
differre  ab  aliis  harundinibus  afferens 

Hujus  calami  duo  genera, 
Sc  Ex  ejus  uno  inter- 

nodio binsc  Tibiae , dextrae  & finiftrae 
formabantur  5 unum  quippe  interno- • 
dium  in  duas  partes  ..aequaliter  caefum 
duas  Tibias  fubminiftravit  xquales,, 
de" quibus  vide  Theophrajium.  Cala-- 
- mus  autem  ille  ex  quo  haec' 

Tibiarudi  paria  fa6la  , ut  aptus  efle: 

pof. 


C.4*  De  Tibiis  V et.  'Vj 
poilet  i^dup7n)i(£cv  craflior  efle  de- 
buit inundatione  lacus  per  biennium 
manente , quemadmodum  ex  Flinio 
ad  So linum  notat  Salmajius.  Sin  autem 
aqua  minoris  temporis  Ipatio  manfiC» 
Ict,  calamus  inde  minus  grandefcebar, 
minufque  propterea  idoneus  exiftebat 
paribus  faciendis.  Ex  eo  calamo  igitur 
faflitari  folitx  bombyces  tibix  , Ion- 
giffi  mx,  ad  inflandum  difficiles.  P/i- 
nius  lib.  i6.  cap.  jf).  de  lacus  Orchu- 
menii  aquaticis  calamis:  Tertia  harun» 
do  efi  tibialis  calami , c^uem  auleticon 
dicebant  : nono  hic  anno  nafcebatur. 
Cum  igitur  anno  ip&rmanfit  inundatio  ^ 
proficiunt  in  aucupatoriam  quoque  am* 
plttudinem  ^'vocabantur  Zeugit^:  con- 
tra Bombycine  maturius  reciproco  ^gra- 
ciles  : fioeminarum  latiore  folio  atque 
candidiore  ; modica  lanugine  ^ aut  o- 
, mnino  nulla , fipadonum  nomine  injlgni- 
, hus : hinc  erant  armamenta  ad  inclufios 
cantm  : nam  fitlendo  ^ reliquo  cur^ 
miraculo , ut  'venia  fit , arcento  jam 
potius  cani,  De  eodem  Orchomenio 

B z , lacu 


a8'  C asp.  Barthol.  1.  i. 
lacu  calamum  Tibiis  adrninldrante 
Strabo  lib.  hic  per  interpretem 
Ferunt  etiam  apud  Orchomenium  ter- 
ram  hiatu  didu5lam  recepijje  (J^ela- 
nem  fluvium  , qui  per  agrum  Haliar-- 
cium  fluens  , paludem  ibi  facit  , qUit 
calamum  tibiis  aptum  ibi  producit.  Et 
alibi  : Ska  fuit  in  arBo  loco  , inter 
montem  imminentem  ^ Copaidem  pa- 
ludem , prcpe  Permejfum  , Olmium 
Cacum , qui  tibiis  aptum  calamum 
edit.  In  Cephefidis  fluvii  luco  prope 
Orchomenium  calamos  pro  tibiis  cre- 
Icere  innuit  Pindarus  Pythiorum  O- 
de  i^.  ubi  de  fono  Tibix: 

uos"o 

‘*ni  ‘*7tu^ 

CM  re ^4»  . 

Tenue  tranfeuntem  per  as  , pariter 
calamos , qui  exflant  apud  urbem  Cha-. 
rkum  , pulchro  in  loco  fundatam  Ce- 
phejidis  in  luco.  Huc  alludit  Apuleius^ 
cum  arundinem  , qiix  Plychen  alio- 


• • 


C.4.  De  Tibiis  Vet.  29 
quitur,'  Muficx  nutriculam  appellar  ^ 
Metam,  lib.  6.  Sed  inde  de  fluvio 
Mufica  fuavis  nutricula  , leni  crepitu 
dulcis  aurx  divinitus  infpirata  ^fic  va- 
ticinatur  arundo  viridis.  Quippe  ex 
arundine  failam  tibiam  oftendit  Eu^ 
^flathius  lliad.  lib.  7.  'TFttxccia^  i?  0 

TT^XVH^q  ) 7TD>)i 

ya»  tiX£^ct4Kij}<^n9  La  fA3vMvX(^ 

^ o (A ^ct(ny  ^pTif^,  0>lin^  tibia 
multiformis  ^ ut  plurimu?n  arundi- 
nea, Apud  Alexandrinos  erat  calamus 
monaulos Oflfidis  inventum.  Ubi  vi- 
demus illum  hanc  Tibiis  materiam 
communiffimam  affignare.  Unde  paC- 
fim  apud  Graecos  calamus  pro  Tibia 
ufurpatur,  Eindarus ^ (nw  t^^x^fxaio  3^0^- 
<h';h)VTa^,  cum  tibia  cantu  excipiuntur. 
Coint,  Smyrnaus  Derelift.  lib.  6. 

AvXetTT^  Xtyjp^KTiv  cApvji^^oi 

ittbiaque  firidulis  compaBa  ‘ ca* 
lamis. 

Theocritus  Idyll.  6. 

■■  ' — 'i  v a/K^(nc  (ruQ/iyfeb 

CCpK£1  Tt-t  t(^X‘)tPLa^  uvx)>v  TTOTTSTuirJ^eif^^^vZ^ 

i,  B j ' \ . An 


30  Casp.  Barthoi.  I.  r. 

. . , yin  unquam  AJiuLim  pojjedijit? 
Idon  fatis  efi  tibi  culms  , qu^e  tua  ti- 
bia Jibilare, 

Graeci  aliquid  intereffe  volunt  int«r 

hiT^oLiccu;  & , ut  ^^eTrloTsc-z^^  ^ id  cft 

tcnUlflllTlUS  fit  0 Ca» 

lamus  vera  confertus  & denius. 

aic  E ujiatbius  llkdos  6.  Ad  rem 
noftram  eleganter  Theocritus  Idyl.  xo. 

■ (TV£^j{t  (A.  tXlQ^y 

yiff  >Crfv  UvetK!^  Kx  f Ttr^tt^ocoha^ 

. . . Etji fiitula  emam 
Aut  tibia\  aut  calamo , aut  tibia  cur^ 
va. 

Ubi  aliquid  inter  hxc  omnia  admittit 
diferiminis. 

Apud  Latinos  nihil  vulgatius,  quam 
Ibla  calami  denominatione  tibiam  fi- 
gnificare.  Calphurnius\LdogA. 

Incipe  Ji  quid  habes  gracili  fub  arun^ 
dine  carmen 

Compojitum,  Nam  te  calamos  infla* 
re  labello 
Tan  docuit 

Pro- 


c 4«  D E T 1 B 1 1 S V E T.  31 
Prepert.  llb.  z.  Ecl.  25’. 

JU  canis  umhroji  fnbter  pineta  Gahfi 
TbjrJin  attritis  Daphnin  arun* 
dinihus. 

Denique  ipfe  Maro  Eclog*  (J. 

^ . . Hos  tibi  dant  calamos , en  accipe j 
Aiufa , 

Aferao  quos  ante  feni^  qaibas  ille 
folebat 

Cantando  rigidos  deducere  montibus 
ornos. 

Calamus  , definiente  IJldoro  , pro- 
prium nomen  efl:  arboris  , Orig.  lib. 
a.  cap.  lo.  Calamus  , nomen  eji  ar^ 
horis  proprium  , d calendo  id  efi  fun^ 
dendo  voces  vocatum.  Apud  Plinium 
arundinibus  tribuitur, de  quibus  etiam 
ex  eodem  Natur,  hift.lib.  16,  cap.  36. 
notandum  tempus  quo  caedi  folebant, 
quae’  tibiis  deftinabantur  , nimirum 
tempeftive  fub  Arfturo  , ufque  ad 
Antigenidem  Tibicinem  , cum  adhuc 
fimplici  mulica  uterentur.  Atque  fic 
praeparatx  aliquot  poft  annos  utiles 
effc  incipiebant  , tunc  quoque  multa 

B 4 doman.^ 


CaSP.  BARTKtOL.  I.  I. 

dom0ndie  exercitationi  , ut  aic  Plinir^s^ 
canere  ipfce  tihia  docenda , compri^ 
mentibus  fe  lingulis  , cjuod  erat  illis 
theatrorum  moribus  utilius,  Poftquam 
vero  varietas  acceflic  6c  cantus  quoque 
luxuria  , caedi  ante  folftitia  coeptae. 
Addic  ibidem  Plinius  , olim  ex  fua  . 
quanque  tantum  harundine  congruere 
perluafum  fuiffe  : eam  quae  radi- 

cem anteceflTerat,  laevi  tibiae  conveni- 
re: qux  cacumen  dexirx.  Apud  Do- 
res Italicos  uv?loq  tibia  ex  « 

calamis , tityrinus  dicebatur, 

fi  credimus  Athenao  lib.  4. 

Et  laiie  pofteriori  tempore , floren- 
te luxu  Muficx&Tibia  ex  auro,  ar-  . 
gento,  ebore  6cc.  apud  alios  vigente, 
calamos  palloribus  reli£los  credibile  | 
dl  , qui  ad  illos  carminibus  paflim  I 
certavere.  Calphurnius  Eclog.  8. 

Viximus  verfus  calamis  canta- 
'uimus  olim. 

yirgilius  Eclog.  5:.  : 

Boni  auoniam  convenimiit  am*  * 

' bo. 


i 

C.4.  De  Tibiis  Vsr.  jj 
calamos  infiare  Uves  , ego  dicere 
verfus. 

Et  Eclog.  6, 

Agrefiem  tenui  tnedit.^,bor  arundine 
mufam. 

At  rudi  adhuc  muGcac  (eculo  non  mi- 
rum eft  fi  Paftorcs  etiam  e culmo  Sc 
ftipula  fibi  Tibias  paraverint.  Unde 
de.Virglliano  opilione, 

Stridenti  miferum  ^ Jlipuladifperdere 
carmen, 

Calphurnius  Eclog.  i. 

. . . Teretu^ue  fonum  modulemur 
avena. 

Et  Eclog.  3.  . 

Vox  dr*  carmen  inops  , dt*  acerba 
^tidor  aven^, 

CatuRus  lib.  3 . Eclog.  4. 

Sed  perlucenti  cantm  meditabor  avena, 
libullus  lib.  3.  Ecl.  1. 

Et  fatur  arenti  primum  ejl  modula^ 
tus  avena 

Carmen,  \ - 

Denique  Maro  ip{e  Eclog.  10. 

Carmina  .Paforis  Siculi  modulabor 
avem,  B 5:  Avena 


* Casa.  Barthol.  1. 
Avena  autera,  \x\c\mi  Servius  ^ Culmo  y 
Jiipula  : unde  rufiici  cantare  confueve^ 
runt , 

Alii  cicutam  elegerunt,  de  quaVirgi- 
lius  Ecl.  5'. 

Hac  nos  te  fragili  donabimus  anH 
cicuta, 

Prscter  has  tibiarum,  materias  alias 
frequentes  apud  Antiquos  reperio.  Ex 
^uro  Scorichalco  meminit  Philofratus 
lib.  I.  de  Vic.  A polion.  aJaW  r 


opei}($lxKk  ovyKHi^,  Tibia  eum  qui 
libenter  /acris  operatur  facit  diviniorem^ 
mn  quod  ex  auro  aut  orichalco  fiat» 

Ex  argento  Tibias  apud  Plinmn 
riolib.  i6.c,'}6.  Quod  ex  aere  fuerint 
patebit  ex  (acris  Berecymhiae  , ubi  dfe 
^lis dicemus.  Eburna  Tibia  apud Pr#- 
pertium  lib.  4.  Ecl.  d. 

Spargite  me  lymphis  cafmenque  rc^ 
centibus  . ris 

Tibia  ^JMjgdoniis  libet  eburna  Ca^ 

dis, 

Ab  Eujl^thio.  Phoenicibus  tribuun- 


C.4-  De  Tibiis  Vet. 

tur  tXt(pA^l<v6t  uvxo)  ^ eburnea  tibi^  , 6c 
illas  primum  ^ Phoenicibus  pcrcufas 
fuifle,  teftem  tinmh^heoAthenaum 
lib.  4-.  De  eburneis  A/^j-iV/iflib.  i.  Mi-* 
fcell.  cap.  quo  (enlu  etiam  inter- 
pretor illud  Virgilil  Georg.  x. 

Inflavit  cum  fwguis  ebur  Tyrrhenus 
ad  aras. 

Pro  tibicine  qui  in  lacrificiis  eburnam. 
Tibiam  inflavit,  Alias  facrificas  Tu- 
(corum  tibias  e buxo  tradit  Vlinius,  Et 
hoc  libix  genus  apud  alios  gtiftm  au- 
thores  frequens  oblcrvOi  Statius  The- 
baid.  lib.  8.  verfl  12.1. 

Gemina  ^era  fonant  ^ Id^aq^ 
terga , 

Et  moderata  fonum.  vario,  ffiramim 
buxus. 

Et  lib.  4,.  V.  94..^ 

....  Cum  facravocantild^aque  fuadet 
Buxus  ....  ^ 

Scilicet  Buxum  pro  tibia  dicunt^quse. 
in  /acris  fonabat. 

• * 

Vakr.  Flaccus  Argpnaut.  lib.  V,. 

Sacris  hinc  ignibus  Ida 

B 6 Vibrat 9^ 


^6  C ASP.  BarTH  OL»  I.I. 

Vibrat  , horrifona  refpondent 
Gargara  buxo, 

Sidon.  Apollin.  Carm.  19.  v.  ^o^. 
Non  hic  Dindjma  , nec  crepante  buxo 
Curetas  Berecynthiam  fonantes, 
Statius  lib.  2.  Theb.  v 66^. 

....  Celanea  committere  pralia 
buxo 

Idem  Achilleid.  lib.  2. 

Ifme?iia  buxus 

Signa  dedit. 

• De  tibia  haec  omnia  intelligl  debere^ 
perfuadet  Seneca  qui  in  Agamcmn. 

Multifora  buxo  Tibia, 
jEt  ip(e  Virgilius  in  Matris  Deum  (a- 
eris  buxum  pro  tibia  agnofeir , Mn, 
lib.  9. 

Tympana  vos  Buxuppue  ^ocat  Bere* 
cjnthia  ^JMatris 
Ida^ 

Atque  idem  Athenaeus  libro  4-  Eriarti 
iiV  (acris  Bacchi  buxum  receptam  lo- 
quitur Statius  , & Lutatius  exponit 
Tibiam  'ad  verfum  480.  libro  9.. 
T[liebaid,  • 


Ex 


C.4»  De  Tibiis  Vet.  37 
' Ex  ramo  , lauri^ 

humi  ferpentis^  cui  medulla  exempta^ 
tibiam  faftam  memorat  Pollux  lib.  4. 
Et  ca  Afros  Nomades  ceciniffe  in  E- 
quorum  paicuis , autor  eft  Scaltger  Poft, 
lib.  I.  cap.  4. 

Ex  loro  ludicras  Tibias  recen(etP/i- 
vius  lib.  16.  cap.  36.  Et  idem  con- 
firmat lib.  13.  cap.  17.  ubi  de  loto  ar- 
bore : Ligno  colos  niger  , ad  Tibiarum 
cantum  expetitur.  Eandem  Tibiarum 
materiam  agnofcit  Fejius : Lotos  ar^ 
horis  genus , ex  cujus  materia  frequen- 
ter tibia  fiebant.  Et  di^kx  il!e  Tibiae 
Sc  <p6}2i^icc  j fi  credimus  Eufta- 
thio,  qui  eas  ab  Alexandrinis  facias  me- 
morate ligno  Libyco  , cui  loto  nomem. 

De  Tibia  ex  Sambuca  ligno  'diffe- 
rentem habeo  Ifidorum  lib.  a.  cap.  20.' 
Sambuca  in  muficis  fpecies  efi  fimpho-^ 
niarum,  Efi  enim  genus  ligni  fragilis  ^ 
unde  tibia  componuntur, 

Denique  ex  cornu  Tibias  fuiflfe, 
confirmant  Ceraulx  , qui  dicebantur 
Tibicines , ita  enim  apud  Apuleium 

lib.  t. 


3 8 Casp.  Bartbtol.  I.  r. 

lib.  I.  Flor,  legendum  : monumentarii 
ceraula.  Et  apud  Orofium  lib.  6,  de 
Nerone  : ceraulas^y  citharifias  ^ tragos- 
dos , ^aurigas-  fafe  Jibi  fuperajje  vi/us 
efi.  Cornua  pro  tibiarum  materia  ha- 
bentur a Nonno  Dionyf!  lib. 

- I ^ct<7U(Tcei  avXoi 

«5  x^vIt)  7r;t;v5!»  . 

Tbyafum  olentes  fremebant 
hia 

Non  junBa , c^ua^  antiqua  cornua 
expoliens  invenit  ars. 

In  aliis  tamencornu  non  totam  ti- 
biam conftkuebat , led  tantum  par- 
tem, de  qua  capite  fequenti. 

Agmen  claudent  ofleas  Tibix,quam 
materiam  familiarem  oblervo.  Et  qui- 
dem ofla  i!Ia  varia.  E tibiis gruura  fue- 
re , audiore  Tlinio  lib.  \G,  cap.  37.. 
Ex  cervinis  offibus  fa£tam  tibiam  re- 
fert Barthius  Ad v.  lib.  3 3 . cap.  x i . Et 
iic  etiam  Arifiophanes  citatus  a Suida^, 
in  voce  Eufiathio  tefte  Thebani 

iEgVptii  ex  hinnulorum  oflibus  tibias 
fecerunt  y qui  etiam  reliquos  Grxcos 

dof* 


c.4^  DeTibiisVet*  59 
docuerunt  perhibente  lib.  14. 

In  Graecis  Epigramm.  lib.  cap. 
aura.  15.. 

OTTOat^t  CCCATTiy^  V7n^yf06Xglf 
avA6'V, 

Ojf/eas  quantMm  Tuba<  fuperat  Tu 
hias. 

Et  huc  allufifle  credo  Ari/i^ophanemin 
Acharnens. 

Toi5  o^v  i;$  (pvazcrg  t»»  <zstSK(3V  xt^vo?, 

OJJefS  tibiis  injpirate  podicem  canis. 

Ad  rem  admodum  Callimachus  perfo- 
rari offa  hinnulorum  dicit  in  Hymno 
Dianae  ; 

>(g^HSK  i.  €• 

Nondum  hinnulorum  ojja  perforata 
erant 

Opus  tJHinerva  ex  quo  Cervis  peu 
nities.  v ' 

V 

Ubi  Minervae  hoc  opus  tribuit  , cui 
etiam  tibix  inventio  debetur,  ut  alibi 
docuimus.  Miror  autem  quod  fu» 
perftitioni  forlan  affine , quod  noa 
QOinia hinnulorum  olTatibiis  convenire 

- - - pu» 


40  Casp.  Barthol.  1.  r. 
putaverint  , nam  eorum  , qui  ca6lo 
fpina  confixi  erant,  offa  tibiis  inutilia 
judicata  funt.  Quod  ex  Hefjchio  ca- 
pio; }{^x.TDq  ^ v<p  tjg  Tr^iiyy)  ve* 

, cLXpBiot  0<^  «5  o'V>Lk$,  1.  C. 

CaBus  fpina ^ cjua  hinnulus  confixus ^ ejus 
ep  Utilia  tibiis  non  funt.  Et  Fhiktas: 

Xupuffzici^  5 "^vxl^  oXeazcatt 

<pvXu^apie\7i,  i.  C* 

Hinnulus  mortuus  qui  acuta  caBo  con- 
fixus non  fuerit , fonitum  m tibia  edat, 
Nonnunquam  tamen  cervinis  his 
Tibiis  praelatx  illx  qux  ex  Afininis 
oflibus  fa6lx  funt,  quales  ludicras 
fuiffe  afferit  Plinius  lib..i6.  cap.  36. 
Probatas  has  magis  quam  cervinas  in- 
nuit Plutarchus  in  Sympofio  : 

l^ot  7K  vev^eicc  ^ cvHoi^,  j.e, 

ahjeBis  hinnulorum  tibiis^  ufi  funt  afi* 
ninis,  Caufam  ipfe  addit,  quia  (cilicet 

• y^iTCTOTTX.iQV  ^ f^ii(nKu}^'n'‘  Off  CV  TTV  pCm 

, afinus  tenuijfimum  (fi'  maxima 
fonorum  os  probet.  Et  hoc  eft , quod 
ipfe  ibidem  miratur , afinum  animal 
ftolidiflimum  & a Mufica  alieniffi- 

raum, 


c-4"  DeTibiisVet.  41 
mum  , olTa  tenuiflima  6c  maxime  lo^ 
nora  Ilippcditare. 


CAPUT  V. 

Tibiarum  Forma,  earumque 
Partes. 

FOrtunatUi  Schaccius  Myrothec. 
cap.  Tibiam  delcribit  qux 
ftfara  dicitur,  hifpanicd 
j?r/7,  phrygiam  tibiam  apud  Grae- 
cos fuifle  fufpicatur  ex  vi  ipfius  voca- 
buli Hebraici.  Nam  Hebraice  inftru- 
mentum  hoc  a pluralitate  foraminum 
appellatur  : quia  proerer  foramina  fe* 
ptena,  quae  digitis  ad  vocem  elevan- 
dam , gravandam  , aut  acuendam  ape- 
riuntur vel  clauduntur  , .medium  il- 
lius fingulari  quoda*m  cortice,  vcl  li- 
gneo , vel  ex  aliqua  alia  materia  rni- 
nutiflimis  foraminibus  perforato  cir- 
cundatur  : ut  vox  gravior  , ex  fora- 
mine quodam  majori  fub  ilio  cortice. 

claufb 


4x  Ca  $p.  Barthol.  1.  r. 
claufb  relbuet  ; dum  tadiu  cujufflana 
ligulas  metallicas  extendentis  le  ui'q.ue 
ad  manus  illius,  qui  tibia  canit, ape- 
riatur: Et  quo  manus  pullantis  pertin- 
gere nequit , ligula  accedat , ac  rece- 
dat : aperiat  vel  claudat  foramen  , 8C 
vox  gravetur.,  vel  elevetur,  ut  vide- 
re licet  in  hac  figura  quam  adumbra- 
vit Schacchius  : Ad  alias  Tibiarum . 
formas  nos  digrediemur.  Plagiaulos 
fuit  diverla  a Tibia  Phrygia , quae  ta- 
men & ip(a  curva  (eu  obliqua.  Grae- 
ce dicebatur  , ut  Pollux  ^ quii 
refert  tam  plagiaulo  quam  elymo  ad- 
ditum uycwJjoi.  inde  eft , quod 
cornu  appellant  Poetas  cum  de  Phry- 
gia Tibia  loquuntur.  Metam, 

lib.  3. 

— — Pentheus  ait:  tantum 

repulfa  valent  , adunco 
Tibia  comti. 

Idem' Pont.  lib.  i.Ep.  i » 

^te  Deum  ^jMatrem  cornu  Ttbi- 
cen  adunco 
Cum  canit. 


Ideo- 


c.  jr*  D E T I B 1 1 s V E r.  43 


44»  Casp.  Barthol.  I.  i,, 
Ideoque  exprefle  Tibullus  Tibiae  cur- 
vx  phrygium  fonum  adaptat  lib.  5. 
EI.  I.  ^ 

. . . Sed  turba  jocofa 
Objlrepit  Phrjgio  tibia  curva  fono. 

Et  apud  Virgilium  Mn.  1 1.  curva  illa 
tibia  occurrit : 

Aut  ubi  curva  choros  induxit  Tibia 
Bacchi, 

Phrjgium  cornum  hanc  tibiam  vocat 
Varro  apud  Nonium  hoc  ver  fu  : 
Phrygius  per  ojfa  cornus  liquida  ca* 
nit  anima. 

Pro  Phrygium  cornu ^ fic  Lucano:  cor- 
nus  fintjler.  Tibiae  hoc  cornu  inflexum 
dicitur  Ovidio  Faft.  lib.  4,. 

Protinus  inflexo  Berecynthia  tibia 
cornu 

Flabit\  Idaa  fefia parentis  erunt , 

In  quem  Car,  Neapolis  Antipyxes  dex- 
trx  & finiftrx  tibiae  tale  fchema  exhi- 
bet, 

Quia  in  Phrygia  codon  (olum  e cor- 
nu annexum,  reliquum  buxeum  aut 
olfeum  erat  tefte  Polluce  : idque  in 

har- 


. 


4^  Ca  SP.  BaRTHOL.  l.  Iv 
harmonia  Phrygia  tantum  erat  in  fi- 
niftra  tibia,  non  in  dextra  , quse  re- 
fta  erat  , referente  Hefychw.  Ad  hoc 
eleganter  alludit  Nomus  Diony  f lib.  8. 

K«/'  vof/^ov  Ks^ovl(^  xIvttdi 

uv>^y. 

Et  pafiorali  cornuta  refponJetss  Tli<> 
hia. 

Nonnunquam  Vituli  hoc  cornu  Fuiffe, 
quod  in  fine  adie£tum  eft  Tibi^,  ob- 
lervo  in  .Graecis  Epigrammat,  lib.  6, 
cap.  5.  num..  i. 

II..— ■.  ficcpvip$c^6fv  T 
AfAw,  Ac^ov  s yjc>u'^l'e  x,e^g, 

..Graviter  fanantium flrepltur» 

T^ibiarum  , mas  vituli  curvum  in^ 
curvavit,  cornu. 

Certe  Tibia  Phrygia  Tubae  Tyrrhe- 
nicae quantum  ad*  formam  fimilis  apud 
Eufiathium , jTVj»  XaJhvoC.  K£K?  t v 

Et  de  hoc  cornu  quod  l^ibiarum 
pars  eft  videatur  Parens  meus  ve- 
nerandus in  Oblervationibus  de  Uni- 
cornu.  De  hoc  ipfo  accipio  Athena^* 
um  lib.  ly.  ubi  de  Phrygio  rhythmo: 


c.f.  De  Tib  iis  Vet*.  47 

To  itVTzS  fSJty^Tlacn ^ itvuAo^pv  rd  mf 

ffnX7/i^^<uv  KcoJhvt,  proprie  eflc 

volunt  cymbalum  , vel  parvam  potius 
ex  aere  nolam.  HincSc  Tubarum  orifi- 
cia, qua  fpiricus  emittitur,  quod  eam 
referant  formam  , fenfimque  (ele  in 
exitu  dilatantia  repandis  per  ambitum 
labris  aperiantur , k a Jhv e ^ etiam  appel- 
lati. yca^bvic  VOCat  Eufia^ 

thius^  quod  labra  in  ambitu  repanda, 
&c  replicata  haberet : Et  hujufmodi 
ex  cornu  fafli  tibiis  Phry- 
giis addebantur.  Hoc  apparet  in  Ti- 
biis illis  implexis  quas  in  antiquis 
monumentis  videmus , ubi  facra  Deum 
Marris  inlculpta,  habentur.  Ita  apud 
Gruterum  infeript.  p,  27.  citatur  ara 
marmorea  , qu^  exftat  Romae  ih 
atrio  domus  Cardinalis  Caefii,  & in 
cujus  latere  fi niftro  eleganter  infculptac 
vifuntur  tibiae  implexx  , de  quibus 
mododixiimusunacumfiftula;  quasex 
Boijjardo  (equenti  pagina  exhibeo  , 

Ad  hoc  alludit  Epigramma  vetus  lib. 
De  Cy  bile 


4-8  Casp.  Barthol.  I.  i. 


c.y»  De  Ti  b iis  V et.  45 

~H  KS^evic 

ferebatur  ad  lotum  , id  eft  tibiam 
aornii  inflruBam. 

Sed  cornua  illa,  quae  tibiis  adaptata 
memoraviimis  ad  ionus  graviratcm 
faciebant  , fi  At henko  de 

Phrygio  rhythmo.  J'udice.^^ir^(?re/i?de 
iis  quae  fub  auditum  cadunt,  cornua 
ad  clariorem  fonum  faciunt  : Ham 
^ut  ar amenta  ^ cornua  refonando  in^ 
frumentorum  fonos  reddunt  clarh-^ 
res. 

Tyrrhenae  tibiae  formam  defcribit 
Vollux  quam  inverfe  fyringi  fimilcm 
dicit  lib.  4.  cap.  9.  tit.  5',  ibidcmquc 
ait  Platonem  etiam  tibiam  multis  chor- 
dis proditam  nominare 
i~.t.  Et  fimilc  apud  Juvenalem  Sat.  J. 
verf  6^ . 

Jam  fridem  Syrus  in  Tiberim  de. 
fluxit  Orontes^ 

Et  linguam  meres  (jf  cum  tibi, 
cine  chordas 

Obliquas  , nec  non  gentilia  tympana 
fecum 


C 


Ve- 


5ro  C.AS  P.  BaR,THOL,  Lu 
Vexit 


V.tlus  Scholiaftes  chordas  obliquas Jn^ 
terpretatur,  rufticos  tibicines , qui  in 
obliquum  tangent.  Alii  fignificari  pu- 
tant,  non  (blum  tibias  fed  etiam  ci- 
tharas a Barbaris  introdudtas.  Contro- 
verfiam  de.  tibia  cum  chordis  dirimet: 


Magadis  tibia  j,  ^de;  qua, proximo  age.  . 
mus  Capite. 

, De  geminis  Tibiis  quas  fimul  in- 
flabant nihil  dicam  quia  de  iis  po- 
ftea.  Illud  hic  adducam  me  in  anti- 
quis monumentis  obfervafle  peculia- 
re genus  Tibjx  ex  duabus  compofi- 
tum  , fed  cujus  unica  tantum  pars  erat 
quae  ori  admovebatur  , in  medio  in 
duas  alias  fifla 'binos  voci  exitus  de- 


dit, ut  expreffc  talis  fit  quae  apud 
Poetam 


Biforem  dat  tibia  cantum. 

Illam  eandem  intelligit  .Statius  Thc- 
baid.  lib.  4^  de  Orgiis  Bacchi; 

f^^rai^ue , tjmpanaque  ^ biforem 
reticere  tumultum 
^Imperat. 

Apte* 


cy.  De  Tibiis  Vet.  yr 
Apte  hanc  adumbrat  (edin  ia* 

crisldxse  Mutris , quippe  qui  DionyC 
lib.  13. 

K«/  Bs^eKVvSei  tx,Xsf^ 

* \ f 

OC.VA6f, 

■ Et . geminit  Berecjnihes  conjunStdS 
clangebant  tibia^ 

Apud  BoiJJarJum  in  Antiquitatibus 
Romanis  exftat  Priapi  lacrificium, 
Rom^  poGtum  , quod  a fbeminis  ce- 
lebrabatur , ex  quo  hic  dabo  fclam 
1 ibiam. 


Nec  abfimilem  Tibicina  Cornici^ 
inflare  videtur  , in  Sacris  Idxai  Ma- 
tris , quse  ex  aedibus  Mazarinis  edi-' 
dit  Fetr.  SeUorius  5 ex  quibus  illam 
ibiam' figuram  hic  adjiciemus.  £t  hanc 

C z T i- 


€. De  Tibiis  V*'et.  5*3 
Tibiam  expreffit  Nomus  DionyC 
lib.  IO. 

uvXov  A* 

&Uu7:i, 


Terforatam  fremens  duplicem  foni^ 
tum  edentem  tibhm  iJHinerv^. 

/ ' '9 

Et  lib.  8. 

hijuga  tibia.  Eandem  lib.  ly. 

^yxly  dicit  , ^ lib.  3«  elvXQS 

it^LsXm,  Bino  fonitu  Xtbiutanebut,  D^e*^ 
nique  lib.  1 8.  ctvXili  crvykjrXeKttg^ 

fremebant  tibia  conjunBa. 

Ad  Partes  Tibiarum  jam  tranfeo 
quas  recenfet  TolluxXih,  4..  cap.  tit.  5'. 

T^y  ^ (cvXSi  mscyLept}^  y?i£ricCf  T^vm 

^ V^6XfA.tX; 


Aliarum  tibiarum  partes  funt , lingula^ 
foramina  ^ bombyces^  , v<poAf^tu  In 
Initio  cum  adhuc  in  cunis  vagiret  Ar- 
tis miificae  infantia  , pauca  admodum 
tibiis  fuere  foramina , nec  ultra  tria 
vel  quaruor , ut  Acron  in  artem  Poetic. 
Horat,  Plura  poftea  addita  forami- 
na. Si  credimus  Polluci^,^,  cap.  10. 
tit.  3,  quatuor  primumVf^amina  ti- 

C 3 ; > bia 


54  Casp.  Barthol.  I. 

Isia  habuir  , donec  Diodorus  Tlieba.  • 
nus  multis  perforaret,  TJ/icc^a^  uva/^Of  I 
'TiS  'Tuq  c^U,  Obliquos  Jpiri- > 

tui  meatus  aperiens,  A foraminibus  & 
flatu  definit  tibiam  Papias  in  ono-- 
niaftico  : Ttbia  ejl  injlrumentum  mufi* 
€se  cum  diverfis  foraminibus  ^ qua  ort 
inflatur.^ 

Foramina  Tibiarum-^iT;€r«/3y  vocat 
Favonius  Eulogius , Rhetor  Carthagi^ 
nienfis,  de  fonitu  coeleftium  orbium: 
Si  tibiam , inquit , cujuslibet  longitu* 
Uinis  f umens  oSiava  ejus  portione  de^ 

* duBa.  cavernam  imprimas , tonus  au^ 
ditur  : Ji  fextamdecimam*  ex  reliqua 
metiaris^  hemitonium  confequitur.  Ita- 
^ue  cavernis-  harmonia  lege  dilpojitis 
edentur  fymphoni^  , quas,  docui  per 
numerorum  intervalla'  congruere.  Ex 
quo  loco  patet  plurimum  referre  quo- 
modo perforata  fit  tibia  , unde  bene 
perforata  tibia  laudata  Nonno  DionyC  ' 
lib.  41. 

- — Si)7^v;r>i  uvX>i, 

Bfne.ferforattt  («irtiUna  tibi  A 

F«.. 


c.jr.  De  Tibiis  Vet.  yjT 
Foramina  Tibiarum  , vel  canales 

dicuntur  eidem  Nonno  Diony(.  lib.4.y  . 
FilTam  tibiam  Statius  dicit  pro  perfora^ 
tam,  Sylvar.  lib. 

— Nec  fijja  gavifam  Tallada 
buxo. 

De  Tibiarum  foraminibus  Arijloxenus 
librum  fcripfit  , quem  citat  Textor 
in  Theatro  Philofophico  lib.  i.  cap  a. 
Et  Tibiarum  perforator  Folluci  lib.  7. 
cap.  33.  & lib."^  4*  9* 

nominatur,  diverfus  ab  illo,  qui  Ti- 
bias conficit, quem  Ivx  nominat, 
quemadmodum  lingularum  opificem 

d7T5/or. 

Raraolim^Tibiarum  fuiffe  forami- 
na , Ovidius  ait  lib.  6.  F aftor. 

Prima  terebrato  per  rara  foramina 
buxo  , 

Ut  daret , effeci , tibia  longa  fonos. 
Et  primis  temporibus  pauca  foramina 
Tibias  tribuuntur  ab  Horatiolib*  i.dc 
. Art.  Poer. 

Tbia  non  ut  nunc  orichalco  vinBa 
tubaejuc 

C 4 


^6  Casp.  Barthol.  1.  r. 
Limula  , , cd  tenuis  9 /imple xque , 
foramine  pauco. 

Inter  Commentatores  funt,  qui , quod 
Horatius  tibiam  orichalco  vinftam 
dixerit  , figniiicare  hoc  putant  tibige 
magnitudinem  tantam  , ut  ex  duobus 
lignis  fieri  neceffe  fuerit , ac  in  medio 
orichalco  vinciri.  Alii , ceu  braiteam 
auream,  tibiis  ornamenti  , non  ne* 
ceffiratis  cau(a  adje61:um  volunt.  Sep- 
tiforis  Tibia  dicitur  Sidonio  lib.  I. 
Epiftolarum.  Plura  illi  tribuit  Avit>- 
nus: 

^uodc^ue  foraminibus  Tihia  mille: 
fonat. 

Multiforam  tibiam  repcrio  apud  *Si- 
necam  in  Agamemnone: 

' Tibi  multifora  Tibia  Buxo 
Solenne  canit. 

Et  Multiforatilem  voczx Sidonius\\h,g. 
Epift.  8.  Apulejus  Florid.  i.  hoc 

enim  quam  multiforabile  mavult  Petr. 
Colvius, 

Ipfe  Ovidius  de  multifora  Tibia  loqui- 
tur Mctamorph.  lib.  ix. 


c.  jr*  D^Tibiis  V'if  " 

Non  illos  cithara , .non  illchs  carmines^ 
'uocum 

Longas^ue  multifori  ^ddeBat  Tjht4  ' 
Buxi. 

Sic eriam  Graeci  ad  rem  noftram.  ITpn^ 

' »1  ' V ^ 

nui  Dionyf  lib.  15.- 

7raAi»r^>jTP/o  /3o» 

Mult  foraminis  fonitu  agitatus  tihia<s  : 
Hac  ioraminum  multitudine  eiflcie- 
barur,  ut  quoties  mutanda  efiet  mo- 
dulationis forma  , aliis  obturatis,  aliis  = 
apertis  foraminibus  , id  facile  proce- 
deret , quod  in  antiquis  tibiis  fieri 
non  licuit  , quacmon  plura  habuere 
foramina,  quam  quibus  apertis  opus 
eflet,  ad  unum  aliquem  ex  tribus  rao-  - 
.dis  efficiendum. 

His  foraminibus  nonnulli 
quaedam  adaptabant  , ut,  cum  vellent^  ^ 
aperirent  atque  clauderent , quod  ex- 
jircadio  Grammatica  , apud  Salm^ 
fium  , in  Plinianis  exercitationibus 
percipio  , qui  haee  quorum v 

tifum  in  claudendis  , aperiendis  - 
tibiarum  foraminibus  .modo^diximu^  v-. 


fi  Ca8F.  BaRTMOL.'  'L  i; 
comparatt  notis  illis  quibus  afplratio- 
nes  in  vocibus  defignantur.  De  illis 
nuper  OBav.  Falconierius  in  Diflcrtat. 
de  Pyramide  C.  Ceftii,  Italico  idio- 
ta at  c:  l^elle  Tibk , le  cjuali  tknenelli 
Tnani  la  terz^a  figura  ^ fi  'wggono  alcu^^ 
9ii  pkcoli  pivoli , i quali  fgrvivano , Je^ 
eundo,  me , ad  ufo  di  tafli , come  nelle  Sor» 
dellme  ^ edi  fori  onde  fi  formava  il  fuoii- 
910  f ajfiai  diflanti  l^uno  daW  altro.  Vi-  • 
dentur  efle  Paxilli  cornei  j etiam  cx 
mente  C/.  Salmafii \ quibus  immiflis  fo- 
ramina Tibiarum  'Obturabantur , iiC 
demqueexemptisaperiebantur  : Namy 
vt  Ouintilianus  y Ttbia  eodem ffkituac^ 
eepto^alium  elaufis^alium  apertis  forami- 
nibus , alium  fatis  purgata  fonitum  red- 
dunt, Et  fine  his  paxillis  apertas  tibias 
diftas  arbitror,  «t  idem  ^Ituntilianm^ 
ida' vero  jam  pene  apertis  y ut  ajunt  y 
TUbiisi  Quippe  acutius  fbnabant  quae 
apertis , gravius,  quaeclaufisforamini- 
buf  inflabantur.  Paxillos  autem*  cor- 
neos , de  quibus  nuper  dixi  ^ videor 
»ihi  videre  ^iim  palfimalibi-  tum  in 


D B T I B 1 1 $ Ve t.  5^9 

tibiis  apud  Gruterum  p.  xj.  in  arjc  cu- 
jufdam  latere  dextro,  ex  sedicula  S.  Mi- 
chaelis  Rom«  in  Vaticano , hac  forma,  ■ 


Et  fimiles  in  afac  cujufdam  latere  fini- ' 
ftro  , ad  porticum  Palatii  Cardinalis 
Trivultii , quae  apud  Gruterum  exftanr, 
inferiptionum  antiq.  pag.  xj.  Nec 
multum  abludunt  binx  Tibix^qua^  in 
manu  xrca  confpiciuntu^  itUeralia  an- 
tiquitatis monumenta , qitaefad  Magnx 
Matris  & Attidis  (aera  fpedlant , Tor- 
naci  Nerviorum  eruta  , & a Pignori» 
commentario  illuftrata  , quarum  ico-^ 
nem  hic  damus; 

Sed  ad  Tibiarum  foramina  revertar,  . ^ 

C 6 ptir-r 


iiiiiiinwwinwwwi 


per  quae  vicina  ori  (onus  acutus  ede-, 
bacur , de  longinquis  & remotiori-, 
bus  gravior.  Servm^  cx  Varrone  ob- 
lervac  dextram  Tibiam  unum  fora- 
men habuifle  , fiqiftram  duo.  Ideo- 
que  Apulejiis  Florid.  lib.  i.  L^vis 
dextris  forami'^ibt4s- , acuto  tinnitu^ 
gravi  bombo  concentum  muficum  mi* 
fcuit. 

Foramen  tibiae  pro  ipfa  Tibia  dixit, 
Ovidius  lib>  'i.  de  Pont.  Ep.:i.  . 

En  ego  pro  fifiro  'Phrygii(fue  forami* 
ne  buxi 

Gentis  Iulea  nomina /m^a  fero. 
Idem  lib.  4.  Metam. 

Concavaque  ara  fonant  9 hngoquo « 
foramine  buxus. 

Int«t 


c 5^;  De  Tibiis  V s t.  6 i 
i Inter  Tibiarum  partes  rccenlct  PoU 
lux^  7A«t?a.  Erant  autem  fe- 

\cu^(^wn\  Hefjchium  , linguix  in  ore 
iTibix  , qux  flatu  canentis  agiraban- 
^tur.  Hanc  in. Tibiis  lingulam  optime 
inobis  explicat  Feflus  : Lingula  fer, 
\mmHtionem  lingua  alias  a fimi* 

Utudine  lingua  exerta  ut  in  .calceis: 
\aUds  inferta , idefi  infra  dente  coercita^ 
\ut  in  Tibiis.  Apud  Gellium A\h,  lO. 
cap.  lingula  dicitur  pro  gladi®^- 
I oblongo  in  fpeciem  lingux  fafto.  Lin- 
Igula  autem  illa  in  Tibiis  erat  fummfe. 

I neceflaria,utpoie  fine  qua  inutilem  Ti- 
biam judicat  Chr\foliomus  Woxm\.  4.5, 
^uanquam . fi  d tibia  lingulas  abflulerh^ 

I inutile  deinceps  jacet,  inftrumentum.  Ideo- 
\ c^uc  Schaliaftes.  Pindari  pro  miraculo  dc- 
I quodam  Tibicine  refert , eum  in  agonCj . 
j cum  excidiflent  tibiales  lingulx , folis 
I arundinibus  cantum  peregifle.  Apud 
I Pollucem  lib,  4*  ^ap.  9,  Vilis  tibia  dc- 
i Icribitur» 


j 'li<x.v><^Jwgula expers^  infanoraf  . 

I Unuis fvmadida  y ineptai  Euripides  lin- 
gulam ^ 


€%  Casp.  Barthol.  1.2^ 
gulam]  Tibiarum  ^A)ihyoe,  metaphorici* 
dixit  tefte  Hefychio  : ‘ahH  V6C , yXaos-l^oh 

vu^  'sr\i  e<pi),  Ad  (bnos  flecten- 
dos multum  has  lingulas  fecifle  j udico  ex 
jPlinio  lib.  3 6.  Arundo  apertioribus  Ungu* 
Jis  ad  fle^endos  fonos.  Nonnulli  volunt 
Tollucem  prodidifle  aliarum  tibiarum- 
partes  efle lingulas  & foramina, bombyx 
cis  vero  Tibisc  , 6<  v(pohf^ttc.  Qua-^ 
ii  in  bombyce  prseterea  fuerint 
& Alii  hic  (icfiiCvKti  jfumunt  pro 

arundinis  foeminap  fpecie,  ex  qua  fic-‘ 
bant  tibiarum  lingulae/Cacterum 
in  Bombyce  tibia  , videtur  ^ effc  t#' 
Unde  Politici  laudatur 
kvx^s  lib.  X.  cap.  tit.  zj, 

ilTTTVqj  UVXoi  ^ 

'TTV^  j uvXo(;  oiyX<ur^9  ^ PUlchtum  OS  hU'^ 

hens  ecjuus , ^ tibia , cantilena,  In^ 
decoro  ore  pr aditus  e^uus  ^ Jic  tibia^ 
^ua  alids  elinguis  dicitur,  Hxcpars  e- 
, tiam  Hejjchio  dicitur : k<«&- 

50jw<5 71  ^ uv\  vV  c^oaC/j»^  Pars  ts^ 


bise  ^usc  ad:  or^  admovetur, 


c. Dk  Tibiis  V*et; 
pars  erat  Tibiae  fub  lingulis , imo  ipf« 
lingulx  tefte  Hefychio  : 

71  5*  ^oXa  <V3f3<i  rtS  , tj  etj  yAMrlihf, 


Primam  vero  Tibiae'  partem  unde 
Hngulx  pendent , elymum  vocat  ffe- 
Jjchius  : 'TU  Tzyv  uvAav  u^ 

t yX6f(xrU,  Quod  pro  ip&  tibia 
Phtygia  apud  FoUueem  atejue 
thtnaum,  - 


CAPUT  VL 

t 

Tibiartim  Sp€$ies  ^ Pharia 
Difcrimina. 

TAm  diverfa  Tibiarum  genera 
apud  Veteres  occurrunt,  ut  ca- 
rum dilcrimina  paucis  indicari  non 
poflint.  Si  enim 'diligentius  Antiquo- 
I rum  monumenta  infpiciamus , tot  ea- 
I tum  differentias  reperiemus  quot  vel 
I inventores  diverfi  inferre  pofEnt^  vel 
j regiones*  ubi  vigebat  ufus  , vel  fo- 
I nus  ^ vel'  materia  , numerus  , figu- 
! ra-&'Ufus- varii: poftalabanti  De  diffe- 
I > rentiia 


^4-  Ca  sp:  Barthol;  I.  r. 
rentiis  ab  Inventoribus  diverfig  dcfu- 
mendisedocemur  abunde  a JuL  Pollts-- 
j ut  alios  taceam  ex  quibus  mox 
varias  Tibiarum  fpecies  proferemus. 
Apud  illum  lib.  4..  cap.  ro.  tit.  i. 
Tibiarum  fpecies  occurrunt, 

^.obliqua lotineai^  Libycorum 
inventum,  qui  hanc nomi- 
nant. , cujus  materia  e buxo , & 

inventores  Phryges.  quam 

Libysc  tuguria  habitantes  invenerunt. 
Hac  enim,  eodem  tefte,  apud  equo- 
fum  pafcua  utuntur,  ejulquc  materia 
decorticata  laurus  eft  , atque  acutiffi«' 
mum  dat  Ionum  , & equorum  acri- 
;moniae  convenientem, 


gypriorum  inventum  , qua  maxime 
nuptiale  carmen  canitur.  ■ e* 

nim  fcu  lugubrem  ^ tibiam  Phryges- 
invenerunt  , qua  ab  ipfis  accepta  Ca- 
res uli  fune  apud  quos  tibiae  cantug 
lugubris  erat.  Praeterea  apud  eundem 
Polluce^  ©>5g/t^  , ^trina  tibia  , 

quam  Thebani  ex  hinnuli  membris 
compegerunt  ^ & hujus  exterior  pars- 

7itQ 


x,6.  De  Tibiis  Vet.  ('S 
aere  indu6la  erat.  lugubrem  & 

flebilem  vocem  fundens  tibia,  quoad 
inventionem  Phoenicea.  Nam  Phoc* 
nicum  lingua  Adonin  Gingram  vo- 
cant, unde  tibia  nomen  defumpfir. 

, , jivundwea  Jy» 

rinx  Gallis  maxime  competebat  & 
Oceani  infulanis,  fedapud  AEgyptios,. 
ut  pergit  Pollux  , n4Xu<p')v^(^  «vAos, 
Multifonans  tibia  , Ofiridis  inventura, 
efl:.  De  hac  Claudianus  de  4^  Honor» 
Conful. 

Varhfju€  modos  K^gj^xia  ducit 
Tibia, 

Athenae  tibiae  genus,  quoNu 
copheles  Thebanus  ad  Miner vx  hy- 
mnum inprimisufus.  Cornu  Tyrrheni 
canebant.  Scythx  autem  & inter  hos, 
maximi  Anthropophagi  , Mclanchlx'« 
ni  5c  Arimafpi,  aquilarum  vulturura- 
que  ofla  Tibix  in  morem  inflabant. 
Has  ex  gentibus  Ipecies  varias  recen- 
iei  Pollux.^  fediillas  fufius  pofteum  per- 
fequitur  eruditiffimus  Scaliger  de  Arte 
i.Eoctica  lib.  1.  cap.  10.  quo  Ledlorera 

re-s 


66  Casp.  Barthol.  1.  i. 
remittimus,  modo  nominatas  & afia»; 
infiiper  Tibiarum  differentias  ibi  in- 
venturum. 1 

Apud  Atienaum  non  minorem  nu-* 
merum-  reperies  a gentibus  variis  de- 
fumptum.  Gingras  tibias,  quibus  ex: 
Xenophonte  ufbs  refert,  de-^' 

icribit  lih  4..  Deipnos.  palmum  longas», 
ftridulum  fonum  & dugubrem  edentes^ , 
quibus  etiam  Cares  mortuos  lugere; 
cum  P(^//«re  con(entit  i-ied  anne  Ca-- 
ria  Phoenice  vocata  fit  ",  -dubitat  cx: 
authoritate  Corinna^  & Eacchylidcf. . 
Adonin  autem  . Phoenices-  Gingren 
nuncupaffe  ex  Arijiophane , Menandro  • 
& aliis  evincit  ; Atque  lu-' 

'ftuofa  carmina  & grande  aliquod  ma-^ 
Ium  fignificafle  ex-Axionico,  De  origine ; 
& ufu  harum  tibiarum  paria  tradit' 
Eujlathini  qui  in  lib.  17.  Iliadi  ex 
XenophontCait  axnect^^ 

palmi  leu  dodrantis  longi- 
tudine  efle  apud  Phoenices , acutum  & 

' luftuofum  fonantes , quibus  Cares  ute- 
bantur. Ufum-  autCm  earum  a ludlu 

Ado- 


c,6.  De  Ti  Biis*  Vet.  6y 
Adonidis  fluxiffe,quem  Phoe- 

nices vocant.  In  Ver.  autem  Gloflis 

gingron  'uox  janferis^ 
I Et  apud  Fefium  : Gingriunt  anferts. 
Itaque  ex  (bniforfanfimilitudineetiam 
idici  ita  poffet  tibia  hacc,  quae  parvula 
tyronibus  artis  accommodata  de- 
|icribitur  ab  tiefychi&r 

Inde  apud  Ve« 
iteres  Tibicen dirius.  Affini 
, voce  apud  iEgy ptios  Ginglarus  habi’- 
ta  eft  , pufilla  tibiola  lbno' acuto,  ad 
monodias,  tefte  Scaligero'^£^'3knx^^urxi 
Fottuce.  Eorundem  :^gyptiorum  in- 
ventum fuiffe  juovctvAoy  ex  Folluee  vidi^ 


mus-,  & quidem  Ofiridi  ejus  inven- 
tionem zdi(cx\h\t^Athenam  lib.  4.  ubi 
etiam  Hymcnrum  monaulo  accini 
dicitur  , & fuaviffimi  concentus  Iiim- 
miffa  voce  monaulo  meditari  & can- 
tillari.  Unde  ^yffulcjus  de  puero  Cri- 
tia monaulo;* 

^od  Ji  aulum  inffira^  dona  dr  jam 
carmina  noftra 

Cedant  vUla  tHo  dukilo^uo  ealamo, 

Iu 


^8  Casp.  Barthol.  1 I, 

In  conviviis  autem  frequentem  fuifle 
€X  Athenao  liquet  lib.  . (]mbHsj>ho^ 
tingia  ^ monauUa  comtffdtionis  infirn» 
?nenta , non  beHi  addiderant.  Et  hoc  feni-- 
lii  14. 

Ebria  nos  madida  rumpit  tibicina 
buccis  , 

Sape  duof  parker\  fape  monaulon 
habet. 

Erat  autem  tibia  fingularis  ad 

difFcrenriatn  ? cum  bina^  fimul 

inflareritur.  Alio,  nomine  monaulon 
Tityrinen  appellari  innuit  ibidem 
thenaus  , 6r  Dores  Italicos  ita  voci* 
taffe  tibiam  i calamis  fa£lam  refert 
cx  Artemidoro  & y^.  rifipphamo.  Hejp^ 
obius  calomumeflc  vult.  Ecali- 

J^i  : 'TM^y.vXot,  dicuntur 
Ubi  lege  potius  Ttiv^vii  : Ita  enimv 
Eujlatbiusi 

TirvQ/ivQi  'Toiq  cV  « t «y  oulv^ 

€/tv^oi'  0 j cpuai^ 

yjij  pcc'7nlv}^7i(i  Quod  dc  arutt- 

dinea  tibia  ille  prodit  confirmatur  ab- 
Atbettieo , apud  quem  Deipnos.  lib.  4^ 


C.S.  De  Tibiis  Vet.  6^ 
monaulon  quondam  fuifie 
patet  ex  Hedylo  in  Egigramm.  aperte 
ita  differente , fed  apud  nos  hic  per  In- 
ierp^’ef^rn: 

HocJhenon  fyiofiaulos  fub  tumulo  fe- 
pwus  Jttus  e fi 

Tibicen^  mimorum  etiam  in  pulpiti 
ipjag^  atia » 

Etmox:  Theoni 

Calamatilita  jam  dmte  Vak  Theon. 
Et  quematimodum  , iilus  <|ui  cala- 
mo  cecinere  Hgt>  ct^vxet^  vot  atunc,  iic 
& (ctTmtAcu  illos  aui  ftipuiam  infla- 
runt, ut  ex  Gloflis  Vcierib.  colligit 
Athenaus  lib.  4.-  UmMo  enim  calami 
fpecies  apud  Heychium  , & qui  illo 
canebant  UU7TCAV^.9t,  Calami  primum 
i videntur  fuifle  quales  ab  Arifiotele 
deicribuntur  lib.  de  Relpir.  cap. 
Cicada  attritu  , qui  fit  ad  pelliculam 
bombum  edunt  * qualem  pueri  per  ca* 
\ Jamos  perforatos  , cum  tenuem  pellicu^ 
lammpo fuerint,  / fGnis  denominatio 
illiusTibiae  fuifle  videtur,  quae 
• dida  apud  Lacones,  qua  Draconem 

Mi- 


jo  Casf.  Barthol.  l.i. 
IVIinerva  cantu  delinivit  apud 
chium, 

. Quas  obliquas  & lotinas  tibias  dicit: 
Pollux  a Libycis  inventas,  Athen^usi 
life  4-.  Oliridi  iEgyptio  tribuit  , 
(pdivyicc  vocat,innuit  cnim  ali-^ 

bi  Lotinas  tibias  Alexandrinis  Phorm« 
ges  norrdnaias , & c loti  ligno,  quod  ini 
Afiica  nalcTturjConfeftas.  Unde 
pro  libia  Graecis  Latinilque  Poetis,  iif- 

Jych,  Ai^vq  y XeoTts  ^ o ccv?^og^, 

Servius  , quam  Graeci  vo-- 

eant , Latinis  efle  valeam  tibiam  obfer-- 
yat  im locum  iEneid.  n. 

Aut  ubi  curva  choros  indixit  Tihia\ 
Pacchiy 

hanc  tibiam  Gr^i  vocant 
Latini  vafeam  tibiam.  De  hac  au»« 
tem  -vafea  tibia  accipiendus  eft  Soii^- 
nus  cap.  ij.  Sive  vafeas  (^uaforami^- 
num  numero  pr acentor ias  antecedunt. 
Nifi^plus  largiamur  le£lioni jST«, 
qui  Praemiff.  Epift.  ii.  ita  : l^on  ta^ 
men  - dijjimulo  feripturam  nofiri  libri : 
Aftas , ^ua  Ji  proba  , dntelligrt  affdi 

tib  iasy . 


f.6.  De  Ti Bi I s . Vet.  yi 
. tihiaSi  quje  five  voce^five^  ut  Sjrvi^ 
us  alicubi  ait  ^ e^uibr^  canitur  fine  chori 
'tvoce.  Affa  autem  ^ Afta  eadem  , ut 
' ^ffare  ^ aftare.  Ennius  aj>ud  Karronem: 
^ubulo  finitimas  propter  afiahat>  acpuas. 
.jValcse  Tibiae  prae  .cinronas  foraminum 
numero  ameverlel^mr^ , credimus 
Plinto  lib  8 c ap  Ex  quo  fine  du- 
bio Solinus  ia  veierib..  Gloff.  vafea 
^#A£‘nj>n5«  4«t/A3$  i.  X.  tihiacjuatjrocinia 
artis  tibicine  periclitantur.  ^Quibufdam 
,cfle  videacar  phona(cx  vel  phoaafei'  as, 
quibus  phonafei  «lodos  vocis  regebant. 
Tonarium  vocat  FahiusX\h,-^i.  capit. 
IO.  a figura  autem  5c  obli- 

quitate nomen  accepit  , quia  apud 
Ky^liunum  dv?,\q  diftin61:is  <Sc 

ieparatis  verbis  dicitur  lib.  6.  de  Ani- 
mal. Cap.  ip.  *HkIt\cc  3 8v  7»y 

(^if*>}Xi7KTDf  Ift  ^ ^ ^ 

w*Ae«y.  9^  i vsjzZ^reif 

•na-fip  'tTnra  , -rlw  (ruXinyfe^  ^ ^ ^ 

9$  r V dvXoi  ^ {,  e.  P/CS 

4utem.  cum  alias  voets  tum  maximi 
humanant  [mitatur.  ^ florus  Emi 

hinnitum: 


7x 


, Casp.  Bar  thol.  I t. 

hinnitum  : Salpinx  Tubt£  fonitum  (j^ 
. Xorquilla  obliquam  ubtam  reprafentat. 
Ab  hac  diverla  erat  Phrygia  ribia 
quse  ramen  ipfa  curva  & obliqua  erat. 
Graece'^£At;^^-;  dicebatur, ut  apud  Pollux 
cetn  us  iina  *£a«>V«$  interprc* 

tarur  lib.  At  El,wosl 

ejuorum  meminit  Sophocles  in  Niobe 
Tjmpaniftu  , non  altas  ejje  remur  tibias^ 
^udm  Phrygias  , (juarumufum  Alexan* 
drini  cjuoepue  non  ignorant ^velut  A#- 

7»2vV  T9K  yiazy^TlduV  ^ C^'  earum  cjuas 
\ssrrl^  y.iHc  nominant,  Elymorum  memi^ 
^nit  Callias  in  VtnQis,  Juba  tradit  d 
Vhrygibus  repertas  fuijje  , vocartcpue 
etiam  Scyt alias  oh  earum  crajjitiem  pa^ 
rem  jcytalis  Laconicis,  Illos  in  ufit 
(ju^que  Cypricis  ejfe 'Cratinus  junior  in 
Theramene  fcribit,  Di61:a  etiam  eadem 
cft  Berecynrhia  Tibia,  quia  Berc- 
cynthus  nomen  erat  montis  6c  oppidi 
in  Phrygia.  De  Phrygiis  Tibiis  No^ 
nius  Marcellus  de  Propr.  Serm.  cap.  !• 
Cymbaliffare  , cymbala  quatere,  Caf^ 
/tus  Hemina  lib.  3 . cMulier  canta^ 

'baP 


C.6.  De  Tibiis  Vet.  75 
hat  Tihiis  Phrygiis  ^ altera  cjwhalijfa^ 
hat,  Tefte  tam  plagiaulo  quam 

Elynio  additum  eft  cor^ 

m admtans  , de  quo  nos  cap.  5'.  pl ut- 
ribus. Unde  etiam  Graeci  tl* 
biam  Phrygiam  appellarunt,  5c 
^avxcf^  tibicines  , qui  ea  canerent. 
HejjchiuS  * , W (W t» 

^ ^ yJ^l^  T8  5 }}hv  ojiv 

if-K 

Ad  Phrygiam  harmoniam  erat  ada* 
ptata  tibia  Mygdonia , de  qua  Theocrit, 
Eidyll.  I Et  Dionyflib  ly.' 

IC«^  7:'?  zn  ^Ixzcn  Xmtov  e^&itroc^ 

Atjpoov  apt^viluj  zpie>il(^£'ro  Muyhv(^  cujAh, 


Et  Gjuiffiam  mmenjls  in  lahm  lotum 
firmiter  tenens 

'Duplicem  harmoniam  cantabat  Mjg^^ 

donis  tibi^, ' 

] Ilius  videtur  meminiffe  Catullus': 

Tibia  Mygdoniis  libet  eburna  cadis, 

A vario  Tibiarum  ufu  & fbno 
tias  earundem  fpecies  recenfet  Solu 
Polyhiftor.  cap.  y:  Thermitarum 
locis  inlula  eft harundinum ferax,  qu^e 


74-  C A SP.  Ba  RT  H O L.  I.I.. 
accommodatiffimse  funt  in  omnem  fo-. 
num  tibiarum^  feu  fr^^centorias  , 
quarum  locus  eft  ad  pulvinaria  prsec>  • 
nendi  , (eu  Vafcas  , quae  foraminum  i 
numeris  fracentorias  antecedunt  ; feu  * 
fuellat orias  ^ quibus  a fono  clariore  vo-  • 
camen  datur  : (me  gingrinas  , quse : 
breviores  licet,  fubtilioribus  tamen  mo-  - 
disinfonant,  zuimilvinas  , qux  in  ac-  • 
centus exeunt acutiflimos  : autL^i/<w,,, 
quas.  & thnrarias  dicunt  : vel  Corm>\- 
thias , vel  K^/Sgjpias , aliafve  a Mufi-  ■ 
cis  per  Sverfas  officiorum  ac  .nominum  ' 
ffiecies  feparatas.  De  milvinis  confentit  i 
Feflus  : Milvina  egenus  tibia. acutijji- 
mi foni.  De  Prxcentoriis  & thurariis 
hanc  animadvertit  differentiam  Turm> 
Adverf.lib.  ij..  cap.  lo.  Pracento- 
riaj  inquit,  dicebantur  Jtbia  ^ quibm 
ad  pulvinaria  pracinebatur  9 thura- 
ria , €jua  eadem  Lydia  , quibus  cum  \ 
thus  in  aram,  indebant  nec  immolabant 
hofiias , utebantur.  Plurima  alia  Tibia- 
rum genera  fecundum  plurimos  carun- 
dem  ufus  occurrunt  apud  Pollucem 


De  Tiaiis  Vet. 
in  Onoraaft.  lib.4-.  cap  io.tit.3:  Ad 
hjwnos  uuttfn  tdoTit^  €Yant  Spondiacae ) 
ai  Paanes  Pythicae,  quas  perteftas 
nominabant  canebant  'autem  ineptum  iU 
lud carmen  Pythicum.  Choricx  vero  Di- 
thyrambis conveniunt.  Et  ad  parthenias 
Tibias  {altabant  virgines.  Puerilibus 
vero  pueri' accinebant.  Ubia  autem  pev- 
feftiffimae  Virorum  choris  competebant, 
^ua  autem  Cithariftriae  dicuntur  citha^ 
ra  accinunt.  Paratretas , 
luifui  conveniebant  acute  lenti  in* 
flata.  Et  mox  .•  Nonnulli  etiam 

, Tibias  gradarias  , voca- 
runt eas  quibus  in  itineribus  utuntur , 
dactylicas,  qua  ad  faltatio- 

nes JpeBant.  Aliiverohacnontibiarum^ 
fed  modulationum  d*  carminum  J^ecks 
efle  ajunt.  Tibias  vero  fubtheatricas , 
ad  modos  Tibicinum  retu- 
lerunt. Sed  Syrii  aflerum  quiddam,  d* 
forte  flare  videntur.  Ginglarus  au- 
tem parva  quadam  t^AEgy- 

ftia  libia  ejl , ftmplicimelodut  conve- 
niens. Et  fcytalia  parvarum  tibiarum 

D X m- 


76  C A S P.  B A R T H OL.  J.  r. 
no?nina  funt,  Ha61:enus  Pollux.  De- 
Virginalibus,  puerilibus,  & virilibus 
confentit  Athenaus  lib.  ^ ubi  de  A-- 
lexandrinis  loquitur  : etiam  in 

tibiarum  lufu , quem  pr^cipue  caUent , 
fion  earum  foJum  quas  Virginales 
Tueriles  nuncupant  , fed  illarum  etiam 
quas  Viriles  nominant  , ^ citharifle- 
rias  DaBjlicas  7 Viriles  autem 
Ter  feclas  alias  vocant  ^ alias  plufquam 
perfePlas.  De  Citharifteriis'  Athen^us 
lib.  4-  H^ud  me  latet  e[fe  quoque 
alia  genera  tibiarum  , nempe  Tragi-- 
cas  ^ LjJiodas  cithariflerias  quarum 
meminit  Euphorus  libro  de  Inventis., 
dt'  Euphranor  Pythagoricus  de  tibiis 
liWo.  Citharilleriam  tJMagadin 
11  e fych IUS , ouj>^o) 

Magades  autem  & Talreomagades  Ti- 
bifle  erant , qux  acutum  & gravem 
Ionum,  efficiebant.  Unde  apud  A- 
thenr&um  lib.  14.  Vetus  verbum: 

fiUic^v  Uf^oDi  fAiycc  i 

loquar  , ut  iJHagadis , acuta  ^ gravi 
voce.  De  hac  vero  apud  eundem  dubi- 
tatur 


C.6.  De  Ti B 1 1 s V Ei".  77 
, raiur  cithara  ne  fuerit  anl’'ibia  5 cum 
Anacreon  alicubi  dixerit. 

^'tagadin  habens  ‘viginti  fidibus 
cano. 

Ion  vero  Chius  in  Omphale  quafi  de 
Tibia-fic  ait  : 

AvHc,  ts  ewXo<;  /3o}T$» 

Lydia  Magadis  Tibia  voci  '^r^eat. 
Cauterum  ea  de  re  lege  uberrime  diffe- 
rentem libro  citato  5 6c  £«- 

fiathium  in  lib.  1 7.  Iliad. 

Ex  hoc  tibiarum  genere  apparet, 
quod  quxdam  fuerint  qux  modo  acu^ 
tum  modo 'gravem  fonum  ediderint, 
prout  vel  varie  inflatx  vel  in  inflatis  fo- 
nus  varie  moderatus  eff  Et  hos  qui 
flexibili  Tibiarum  cantu  utuntur  Cam^ 
interpretatur  Rhodigint4s  lib.  12. 
cap.  5*.  at  Donatus  in  Vopficmn  expo- 
nit, qui  obliquis  (eu  flexis  concinunt, 
fiquidem  cojAo^  Eibia  , 5c  n^fA.Tss-Ts^ 
flexibile.  Caeterum  alii  H^./azirrcoux^-'^  vo- 
lunt effe  tibicinem  inflexas  modula- 
tionis artificem  : nam  Hejy- 

D chius 


jS  C ASP.  Barthol.  i.  i. 
ehitis  interpretatur  ci  t» 

TmiHi.  Utenimafla  vox  in  cantu  cum 
fle(!litur  varietatem  facit  modulatio- 
nis (quod  qui  faciunt  eos  Artfiofha- 
nes  in  Nubib.  A61.  i.  Sc.  i 
^ 3 cantus  flexores  , vocat , & apud 

Tthullum : Voces  inflethre  cantu  ) ita  in 
tibiarum  cantu  (piritus  artificis  ver- 
titur , ut  varios  edat  (bnos.  Ad  quam 
rem  apprime  Mercator.  A6L  i. 

Sc. 

Tcrii , animam  pequeo  vertere , nimu 
nihili  tibicen  flem. 

Anima , fpiritus  eft  quo  calamus  infla- 
tur. Varro Phrjgio  fer  ojfla  cornu  liquit 
da  canit  anima,  Alii  hic,  Phrygius  cor- 
nus , legunt.  Inde  7nxv)(sli^7rfii  ewxos 
de  qua  Apulejus  in  Floridis  dicit,  ve- 
terem tibiarum  muficam  non  tam  flex- 
animo flono  cani  (bluam.  Nonnulli 
hic  legunt  : Nondum  quidem  tam  in- 
fejfla  anima  flono  , nec  tam  pluriformi 
modo  , nec  tam  multiflorabtU  Tibia^ 
Ad  hos  in  Tibiis  varios  modos  flecSen- 
dos  non  folum  numerus  foraminum 

mul- 


C.6.  De  T IBUS  Vet.  79 
multum  contulit , fed  etiam  lingulx 
apertiores , ut  ex  'Thco^btajio  liquet  9 
de  harundinum  ad  tibias  feitione, 

& Plinio  : apertioribus  earum  lingulis 
ad  flectendos  (onos,  Xales  igitur  Cam- 
ptaulae di6l:i  funt  , quos  centum  ha** 
buiffe  Carinum  Imperatorem  Fla^ 
vius  Vopifcus  prodit  , in  quem  con- 
fule  Salmafium,  Nefclo  autem  quo 
' jure  Turnebus  Adverl.  lib.  ii.  cap.ay. 
Camptaulae  vocem  plane  Graecam  a 
Graecis  ipfis  non  agnofci  dixerit  , & 
ideoranquam  irreptitiam  non  accipit, 
fed  ejus  loco,  A fcaula , ponit ^ ut  fint 
quiinftrumentum  muficum  utriculum 
imitarentur. 

Erant  etiam  ali^  Tibiarum  bre- 
ves , alix  longiores  , aliae  mediae. 
De  ultimis  Hejjchius  : ccu>m 

^ot  ol  vz3'c^t^^t  T > /ue<rzi  , r/. 

bia  media  breviores  perftBts  ^ Ion» 
gis.  Breves  erant  puellatorix  pue- 

riles , qux  etiam  '</10X01  dicuntur  A- 
thenao  lib.  4-  Erant  autem  [emiplcna. 
hx  Tibix  minores  plenis\c^  perfcBis. 

4- 


8o  Casa.  Barthol.  L i. 

HcJychiliS  .*  tAAjXtl  01  7?  / VSJ3  — 

'muf^Gi  Tvl^  TfA«o($  Callimachus  illas 
graciles  vocat  iii  Diana. 

Longae  Tibiae  erant  turariae  & prae- 
centoriae. De  iis  proverbium  illud  apud 
Xi^hilinum  in  Othone  : quid  opus  erat 
me  longis  tibiis  canere  ubi  quis  ali- 
quid parum  ad  rem  facit.  q au- 

tem erat  longiffimae  genus  Tibiae , ut 
ex  Arijlotele  colligo  , lib.  de  Audir.. 
omnes  enim  difficile  implent  Bombycas , 
idfjue  cum  magna  intenfione  ob  longitu- 
dinem. Earum  meminit  Pollux  lib.  4-. 
cap.  IO. 

Tibiae  longae  apud  {JHarium  Vi5lo- 
vinum  funt,  quibus  fupplicantes  ute- 
bantur in  templis , ita  enim  ille  de 
ipondaeo : Di^us  d traBu  cantus  ejus 
qui  per  longas  'Tibiae  in  templis  d fup- 
plicantibus  editur.  Unde  J^ondaulae  ap- 
pellantur , qui  hiijufmodt  Tibias  infla^ 
re  affiueverunt,  Spondiales  nominat  IJi- 
dorus  Orig.  lib.  i.  cap.  16.  unde  Ci- 
ceroni lib.  X.  de  C rator.  Spondialia 
carmina.  Et  axroi§)^Zhoi  , 5c 

ccJMi 


I 


C.6.  D E T I B r I s V e t,  8 1 
itJAoI  ToUm  , Latinis  autem  S^^on- 

Ut  a fpondiacis  tibiis  Spondaulae , 
ita  qui  cum  choro  tibiis  cecinerunt 
Choraulge  difti.  Olim  quippe  in  co- 
moediis  quando  chorus  canebat  , cho- 
rlcis  tibiis  artifex  concinebat  , atque 
is  choraules  dicebatur  , ut  refert  Di^- 
medts  llb.  3.  poftea  choraulte  a comcx- 
dia  fe(e  {egregarunt , 6c  res  luas  partes- 
que (eorfim  in  (cena  agere  coeperunt, 
ut  chorum  etiam  fuum  habuerint, 
quem  feptem  cantoribus  conftiiifle  li- 
quet ex  Hjgino  : Pythaules  cjui  Pythia 
cantaverat  -i  fep em  habuit  palliatos  , (^ui 
voce  cantaverunt , undepofiea  appellat  t4s 
efi  choraules.  Apud  Flavium  Fopi- 
fcum  memoratur  Carinus  Imperator 
exhibuiffe  centum  falpiftas  uno  cre- 
pitu concinentes  <5c  centum  camptau- 
las,  choraulae  centum.  Choraulas  au- 
tem magna  in  aedimatione  fuiffe  corir 
ftatexillo,  qui  a Galba  eximium  pr^- 
mium  reportavit  ; cura  illum  in  (cena 
deledtafler , quod  me  edocet  Suetcnim^ 

D 5 


Casp,  BAitrHot..  I.i. 


C.6.  fD E Tibiis  Ve T.  §3 
in  Galba  cap.  Ca^o  Choraula  mi^ 
re  placenti  denarios  cjum^ue  donavit 
prolatas  manu  fua  e peculiaribus  loculis 
fuis.  Ifmeniam  celebrem  Tibiarum 
cantorem  Choraulem  vocat  Plinius 
lib.  37.  cap.  I. 

Marmor  in  via  Appia  repertum , & 
Choraulae  cum  Infcriptione  Grxca  di- 
catum, ^regione  exhibeo , quod  in  Li- 
bro Fulvii  Urfinimahu  exarato,  qui  in- 
Bibliotheca  Vaticana  affer vatur,  ita  de- 
lineatum  inveni.  Infra  infcriptionem 
corona  cernitur  ,qux  ipfum  in  certami- 
nibus Vidorem  ruiffe  denotat  a latere 
duplices Tibix.  Ex  eodem  Fui.  Urfini 
Libro,  elegantem  Choraulx  ftatuam  fe- 
q^uenti  pagina  dabo,  in  Via  Appia  iti- 
dem repertam  cum  hac  Epigraphe  i 

e.  K* 

MYPIimn..  NAN12.^ 
XOPATAH. 

De  choraule  non  prxtereunda  eff, 
qux  apud  Graterum  legitur  , Infcri- 
ptio  Antiqua,  Pag.  103  j.quam  parum* 
diverfam  6c  magis  emendatam  mihif 

D 6 Eoi. 


S4--  C A s P;  B A R T H 0 L,  1,1.1 


C.6.  DoTibusVet.  85: 
i Romam  Lugduno  in  Galliis  tranfrninc 
Cl.  Jacobm  Spon , in  his  rebus  verla- 
tiffimus  j 

Herile  Thisbe 

MONODIARI-® 

T.  Clauui  Glaphyri 

. C H O R A U L iE 
ACTlONlCiE 
ET  SeBASTIONIC^ 
TERRENUM  SACRUM 

LONGUM  P.  X.  L A T.  P,  X. 

1 N QJJ  O CONDITA  EST 
FODE  RE  NOLI  NE 

% 

Sacrilegium  committas. 

Ita  etiam  hanc  infcriptionem  ex  au- 
tographo Romae  in  vinea  Burghefil 
emmd2,v\t  Raphael Fabrettusy  nifi  quod 
pro S a c R u M,legat ,S  AC  ratum. 

' pi6H  vero  primo  erant  quod  in  cho- 
.ro  Tibia  canerent,  at  interdum  video 
ad  alia  etiam  vocatos  effe.  In  conviviis 
cecinifle,  autor  mihi  erit  Martialis  qui 
lib.^.cap.y^.  convivium  laudat  quod 
fine  choraule  fit , for(an  propter  Ionum 
obftrepentem  auribus  infertum : 

Omd' 


8^  C A 8 B A R T H O t.  I.  I . 
optimum  (it  e^uaritis  convivium? 

In  quod  Choraules  non  venit. 

In  (aera  Barbaroruin  choraulas  induce- 
cere  videtur  de  Deo  Socratis: 

TJti  K^y^ig^ptia  Numina  fermt  plango^ 
ribus  y Graeca  plerumque  choreis , Bar» 
hara  autem firepitu  cymbaUjiarumy  tjm  - 
panijiarum,  ^choraularum.  Ubi  ta- 
men Salmafius  mavult , Ceraula , cum, 
ut  fupra  etiam  notavimus,  Choraulas 
ad  choros  & choreas  pertinerent,  quae 
Graecorum  facris  convenerunt,,  non 
Barbarorum  ; at  ceraulae  cum  cymba- 
liftis  & tympaniftis  lacris  Phrygiis  & 
Barbaris  re6Hus  inferantur.  Caeterum 
ad  his  in  facris  non  abftinuic  alibi 
pulejus  Metam Jib.  8.  Erat  quidam ju^- 
venis  fatis  corpulentus , Choraula  do» 
BiJJimus  , ' collatitia  flipe  de  menfa  pa» 
ratus : Oui  foris  quidem  circumgejian» 
tibus  Deam  cornu  canens  adambulabat.  \ 
Ubi  videmus  choraulam^expreffe  no- 
minari , qui  tamen  cornu  canens  in- 
ducitur , quali  idem  effet  , choraula 
& ceraula  , nili  & huic  loco  ufitata 

Autori 


e. 6,  De  Tibiis  Vet.  S/ 
Autori  vocula  reftituendafit , nempe 
ceraula , ex  Florid.  lib.  i . 

Sed  ut  ad  varias  Tibiarum  (pecies 
revertamur  , Tibias  longas  , quibus 
in  (acris  u(i  funt  , jam  vidimus j de 
lymphoniacis  tibiis  nos  alibi  , quas 
minimas'  vocat  Petronius  in  Satyricoa 
<^um  ergo,  adferretur  , ad  caput  ejus 
cum  minimis  fymphoniacis  tibiis  accef- 
fit , ejr  tanojuam  in  aurem  aliauid  di- 
ceret, toto  itinere  cantavit. 

Alias  ab  acuto  8f  ftridente  (ono  La- 
tini Serranas  Tibias  appellavere  ab 
acuto  (erraj  (iridore  aut  ferrante  (bno^ 
ut  opinatur  Turnebsts  adverf  lib.  z 8; 
cap.  34,.  Quamvis  alii  malint  Sarra- 
nas a gente  ita  didlas,  ut  a Phrygibus 
phrygias,  nimirum  a Sarro  , eo  enim 
nomine  Tyros  olim vocabatur.  Unde 
Poenos  Sarra  oriundos  Ennius dhk,Ci 
Probo  credimus.  Hx  pares  erant  & 
aequalia  obtinebant  foramina , alias 
autem  Tibias  impares  numero  fora- 
minum di(cernit  Feflus.  Qux  autem 
pares  aut  impares  Tibi»  fuerint  inte» 

erudito$> 


88  Casp.  Barthol.  I.  i. 
eruditos  non  convenir,  Alii  exiftimant 
absequidiftaniibus aut  inaequalibus  fo- 
raminibus, vel  intervallis  di£las  elTe.  A- 
lii , inter  quos  Scaliger , pares  Tibias  di- 
61:a8  yolunt  , cum  dux  cjufdem  ma- 
gnitudinis & toni  inflarentur:  impares 
cum  unica  tantum  caneret. 

Erant  etiam  alix  Tibix  dextrx,  alix 
finiftrx,  fivea manu  5 qua  tenebantur, 
diverfx,  fiveafono,  quem  alii  Gniftrx 
acutum  & dextrx  gravem, alii  autem  fi- 
niftrx  graviorem  & dextrx  acutiorem 
tribuunt.De  illis  Brodius  Mifc.lib.  i.  c.x. 
Varro  de  R.  R.  lib.  i . c.  i . incentivam  & 
fuccentivam  vocat ; Certe  in^juit  Fuda-^ 
aliud  pafiio  (j^  aliud  agricultura  ^ 
fed affinis.  Et  ut  dextera  Ttbia  alia  quam 
Jinijlra  , ita  ut  tamen  Jit  quodammodo 
conjuntta , quod  ejl  altera  cjufdem  car* 
minis  modorum  incentiva  , altera  fuc- 
centiva.  Judice  Petr,  Viclorio  Var. 
Le£l.  lib.  38.  cap.2x.  vocabantur  Ti- 
bix  dextrx  qux  dextra  parte  oris  ma- 
nuque dextra  tenebamur,  eodemque 
pa6lo  liniftrx  , qux  contraria  parte 

oris  &•' 


c.  De  Tibiis  Ve  T.  89 
;oris&:  manus : dextris  vero  fini(T:rl{(]ue 
dicebatur  is  uti  tibicen  , qui  fimul 
•ambas  inflarer.  Ex  Aldo 
)'PauH  F.  lib.  5.  de  Qciaelit.per  Epift.4. 
•dextrae  Tibix  erant  , qux  dextra  hi-', 
ftriones  fpedlabant , (iniftra  fcilicet  fpc- 
dlatorcs.  Sinillrx  contra  qux  liniftra 
hiftriones , dextra  fpeftatores.  De  utri{^ 
,que  eundem  diflerentem  huc  advoca- 
:bo  : Opinor  ^ inquit,  finifir ai  gravem 
fonum  reddidijje  ^ dextras  acutam.  Si- 
nifir^  enim  ex  ea  arundims  parte  fie- 
bant 5 proxima  terne  naficitur^  qua 
cum  crajfior  fit  (fi*  foramen  latins  ha- 
beat ^ quam  qua  longinquior  d radice  efi^ 
graviorem  jonum  reddat  necejfe  efiidex- 
tra  autem  ex  fuperiore  arundinis  parte 
fiebant.  Teflis  Plin.  lib,  1 6,  c.  3 6.  Hinc 
legas  ^ AB  a efl  tibiis  dextris  (fi*  finifiris^ 
idefi  fono  acuto  (fi*  gravi  ^ tibiis  utrin- 
que  conflit utis.  Zibi  autem  legitur  , Pa- 
ribus dextris  (fi*  finifiris  , Sarranas  fi- 
gnificat  dextrorfum  finifirorfumque  po- 
fitas  y qua  pares  vocabantur  ^ quod  fo- 
raminis caverna  , ut  ait  Servius , par 

erat ; 


90  c A S P.  B A R T H o L.  1.  I. 
erat  \ tdeoqut  fonum  parem  reddebant , ut 
Thvjgia  impares , quod  cavernam  impa- 
rem habebant , ex  quo  fonum  reddebant 
imparem  : acutum  fcilicet  partim , ^ 
partim  gravem.  Ex  quo  inter- 

pretans illud  Virgilii  lib.  ().  biforem  dat 
Tibia  cantum  ^explanat  biformem^  dif- 
fonum  ^ imparem  ^ ^ dijftmilem  ^ juxta 
Thrjgiarum  tibiarum  naturam , qua  hoc 
d Sarranis  difiabant^  quod^ut  ait  Servius, 
cavernam  foraminis  imparem  habebant ^ 
ut  Phrygia  difiabant , quod  dextra  unU 
cumforamen  habebant , ut  fonituuntfor>^ 
mi  fonarent : finijlra  veri  duo , quorum 
unum  gravem  alterum  acutum  fonum 
reddebant  Jdtrgii  poftea  idem  Manutius: 
Si  Sarrana  pares  funt  ^ Phrygia  impa- 
res ob  foraminis  aqualitatem , inaquali- 
s tatemque , quod  ait  Servius , manifefio 
patet  Sarranas  tam  dextras  quam  fni-’ 
firas  ejfe  pojfe : quales  in  Andria^VtXQnin  * 
fuijje  exifimo , ideoque  in  infcriptionele-  • 
gitur  9 Tibiis  paribus  dextris  finifiris 
\idefl  ^ Sarranis.  Et  in  Adelphis  ^ ubiU-- 
gitur  , Tibiis  Sarranis  , eafdem  opinor 

fuife. 


c.  7*  DeTibiisVet.  91 
fuijje  cum  paribus  dextris  ^ Jiniflris.  Et 
in  Phormione  jTsbiis imparibus ^ exj>lanOf 
Tibiis  Phrjgiis  dextris,  (inifiris.  Hanc 
opinionem  meam  id  confirmat , quodnun’* 
quamreperi  Phrygias  efi*  Sarranas  nomi* 
natas , una  cum  paribus  aut  imparibus^ 
quod  indicio  efi  paribus  ad  indicandas 
Sarranas  , ^ imparibus  ad  Phrygias 
fatis  fuijfe. 

Alias  Tibias  non  nifi  nomine  tenus 
recen fuere  aurores de  quibus  praeter 
nomen  nihil  proditum  reperire  licuit, 

I tales  quae  etiam  inter  Tibiarum 
|fpecies  recenfentur  a Polluce  lib.  4. 
icap.  IO. 

1 Sed  nos  paulo  fufiusper  Tibiarum 
i genera  varia  evagati  fumus  , alia  ad^ 
.huc  addituri , nifi  ea  ex  Gyraldo  PocC. 

I Dialog.  <).  BuUingeroXxhAQ  Theatro, 
i Scaligero  in  Poet.  Ariftotele  Polit,  lib.  8.  , 
Alexandro  ab  Alexand,  Gen.  Dier.  lib.4, 

I cap.  1 7.  Polluce , Athemso  ic  padim  aliis 
abunde  peti  poffent. 


9*^  Casp.  Bakthgl.  1.  i 


CAPUT  VII. 

De  Arte  Tibias  inflandi. 

Tibicinum  officium  in  flando  exfti'* 
ric : unde  Feflo:  Flator^  Tibicen. 
Ec  apud  Arnobium  lib.  Adv.  Genr. 

' Tibia  calamoque  flatantes  ^ pro  tibicini-- 
bus.  Sic  Tibias  inflare  dixere  Latini,, 
ubi  ufus  Tibiarum  exprimendus  fuit, 
Tertullianus  adverfl  Marcionem  lib.  i. 
Nec  tu  enim  fl  in  Tibiam  flaveris  ^ ho- 
minem Tibiam  feceris  , quanquam  de 
anima  tua  flaveris  , ficut  ^ Deus  de 
Jpiritufuo,  Non  ablimili  loquendi  mo- 
do Apulejus  lib.  Vt  tJMufce  quidem 
chorum  canerent^  Tibias  inflaret  Satyrus^ 
Panifcus  ad  fljlulam  diceret,  Arno- 
bius lib.  1.  ut  inflandis  bucculas  diflende- 
rent  Tibiis,  Atque  eleganter  Claudianus 
Panegyr.de  Conful.  Manl.Theod. 
Omnutumanibufque  loquax  y cuiTi^ 
bia  flatu  y 

Cuiple^Iro  pulfanda  chelys,  ' 

Ita 


c.y.  De  Tibiis  V ET.  95^ 
Ir^  ctiatn  Grscci.  Envipldcs  Phocniil. 

I AoPil  ^eATPj. 

1 Tibia  fer  flatus  fu  av  it  er  canis. 

Interdum  tamen  pro  inflare  ^ nd  Tibias 
Latini  ufurpant , ita  Lampridius 
in  Heliogabalo  : Ipfe  faltavit , canta- 
' mt  , ad  Tibias  dixit  , tuba  cecinit  , 
pandurizavit-,  organo  ifiodulatus  efl.  Sic 
udpulejus : adfiftulam  dicere.  Eidem  Ti- 
bia jugere  dicitur  lib.  5*,  Metam.  Jubet 
citharam  lo^ui , pfallitur : Tibias  juge- 
re , Jonatur  : choros  canere  , cantatur, 
^ua  nullo  pr  a flente  cunBos  dulcijjimis 

modulis  animos  audientium  remulcebant. 

% 

Interdum  etiarii  canere  dicitur  is  qui 
Tibias  inflat.  Cic.  lib.  dc  Orat,  ^em- 
admodum  Tibicen  fline  Tibiis  canere^ 
Jic  orator  flne  multitudine  audiente  elo^ 
quens  effle  non  potefl.  Gellius  lib.  5". 
cap.  I.  Tum  fletas  (fl*  qui  dicit  ^ qui 
audit  fruflra  effle  , neque  ibi  Thiloflo- 
phum  dicere-,  fled  Tibicinem  canere.  Et 
cantusTibiarum ^ Soiino  cap.  aliifl 
que.  Unde  tibicines  "issr*  cuJplhv 
dicuntur  apud  Flutar,  lib.  de  Aud. 

Et 


t)4-  Casp.  Bauthol.  I.r.. 
Et  idem  cx  Corn,  Nepote  liquet  in  Prsef. 
fcienterque  tibhs  cantajfe.  Atque 'hinc 
etiam  colligo  artem  fuiffe  Tibiarum 
cantum,  quam  quidam 'feienter , qui- 
dam vero  indodlc  callebant.  Nonob- 
fcure  illud  innuere  videtur  Lucianus 
Dialog.  Adv.  Indoft.  ubi  quaerit  , fi 
quis  Tibia  canendi  artis  prorfus  igna- 
rus forte  nadlus  fit  Timothei  Tibias, 
aut  quas  .Ifmenias  ‘feptem  talentis 
Corinthi  emit  , anne  arte  iriflabit  ? 
vel  nullus  ufus  huic  rei  erit  , quit 
feite  uti  nequit.  Ita  etiam  Calphur» 
ntus: 

I— — Docili  calamorum  NyBilus  arte. 
Quam  in  ftntcntiam  eleganter  diffe- 
rentem audiamus  Max,  Tyrium  DiC 
lert.  i 6.  ied  hic  per  interpretem: 
tia  namque  fuccejjionem  difeipUna  effi» 
cit : ipfe  ‘vero  artis  ufus  mn  eji  ut  ab 
arte  ars  fiat , fed  ut  amphora  d figulo^ 
Thi^  cantus  d Tibicine , ab  imperatore 
efficiatur  viBoria,  Ideoque  Tibicines 
ab  Ovidio  artifices  dicuntur  Faftor. 

lib.  6. 

Adde 


c-7-  De  Tibiis  Vet.  97 
Adde  quod  i^y£,dilis  ^ pompa  qui 
neris  irent  , 

Artifices  folos  jujfier at  ejje  decem. 
Graecis  commune  nomen  rau- 

ficis , thymelicis,  & hiftrionibus.  Ira 
apud  Gelliam  lib.  20.  cap.  4-.  Comoe- 
di, Tragtxdi,  Tibicines  & id  genus 
artifices  appellantur  Gtxce,^)!  ■rchi  A/ovf- 
CS1 Prxclare  Timotheus,  ti- 
bicen ille  nobiliffimus  , duplicem  ab 
iis  mcrcedem  exigere Iblitus erat,  quos 
antea  ab  illius  artis  magiftris  inftitutos 
recepiffet,  ac  fimpHcem  ab  iis  qui  ru* 
des  ei  traderentur.  Nam  ut  hidocen^ 
di,  fic  illi  prius  dedocendi  quam  eru- 
diendi videbantur. 

Explerunt  autem  Artis  hujus  munus 
omne  Tibicines  , fpiritu  inflato  & 
apto  digitorum  regimine  , quo  fpiri- 
tus  varie  moderatus  eft  in  apertis  vel 
c;|aufis  Tibiarum  foraminibus.  Et  non 
unam  modo  Tibiam,  led  & duas  eo- 
dem flatu  infpirarunt  , cujus  rei  indi- 
cium dat  tra£l,  i^. in Joan.  Si 

mus  flatus  inflat  duas  Tibias , non  potefi 

mus 


9^  Casp.  Barthol.  I.  r.. 
unus  Jpkitus  implere  duo  corda  , fi  unof 
flatu  "Tibi^^  du^^  confonant.  JuL  VoU  - 
lux  llb,  4-  cap.  9.  ’£7n'  JV  (TUQ/.yp(^  httok;  , 

ofv,  •TTti^yeiv  izT  ewnruf  tv  ^ 

3 ’7rnt^^(Pip$iv  , t^l^an-eipsiv  75 

De  (yringe  autem  daccs  ^ deducere  • 
in  eam  ah  ore  Jfiritumy  dej^erre  , J/- 
Jfergere  anhelitum.  Auram  Tibialem 
hunc  tibicinum  fpirirum  nominat  ele- 
ganter SidoniusWh.  19;  Epifl.  i 
Date  ravulos  Choraulas 
Quibus  antra  per  palati 
Crepulis  reflanda  buccis  * < 

Gemit  aura  Tibialis. 

Et  quia  ex  flatu  lonttum  emninyfla^ 
men  Tibias  dicit  Horatius  lib.  3 . Od.  1 9. 
....  Cur  Berecynthi^e 
CeJSant  flamina  Tihi^.  * 

'Sufurrus  Tibiarum  Claudiano  in  Fe- 
Icenn.  v. 

Calamifque  flexuofus 
Leve  Mine 'U 5 flufurret. 

Spiramen  Tibias  tribuit  Statius  The- 
baid.  lib.  8. 

— Gemina  aera  fonant\  idaaejue  terga 


C./.  De  Tibiis  Ve  T.  97 
Et  moderata  fonum  vario  fpiramine 

huXHS, 

Totam  in  Inflandis  Tibiis  aftloneni 
tibicinum  apte  adumbrat  Jul.  FoUhx 
Onom.  lib.  4.  cap.  9.  lib.  5:.  cujus 
verba  ita  interpres  reddidit  : De  Tibiis 
vero  infpirare  ^ inflare  dices ; aut  de^ 
'flare  (jr  fpiritum  in  Tibiam  tranflmit^ 
tere.  Impletis  maxillis  , tumidis , inflatis 
elevatis , patulis , adherentibus , fpiritu 
I repletis , aut  ociofo  vultu , improbo , igno» 
ranti  defcsnfum  fpiritus.  Ex  illis  recen» 
fitis  nonnulla  etiam  inter  canendum 
Tibiis  occurrentia  habet  Heliodorus 
lib.  z,  .^thlop.  Ea  de  caufa  quod  illi 
intumefeere  genas  inter  canendum  Tibiis 

^ videhat  ) w- 
hementer  inflando  preter  decorum  ad 
nares  exurgere  , oculis  incenfis  ac  futt 
fede  excedentibus.  Quippe  , quia  ma- 
gno  nifu  Iplritiis  inflari  debuit,  buccae^ 
& genae  intumuerunt.  Ita  apud  Ari» 
fienetum  lib.  z,  Epifl:.  6*  »5 

Tug  yi^xOag  5 Vclunt  tibicm^B  fi» 
Jius  inflas  buccas,  Ideoque  in  Vete- 

E rum 


98  Casp.  Barthol.  1.1. . 
rum  (acrificiis , & aliis  paffim  marmo- 
'ribus  tibicines  femper  obfervantur  in* 
flatis  .buccis.  Quae  quia  deformitatem 
nonnunquam  inferebant  9 a Minerva . 
abje(2:ae  Tibix  memorantur.  Plautus  ‘ 
Sticho  A6t.4.  Sc.  6. 

Age  'Tthicen  c^uando  bibifii , refer  ai  ’ 
labias  T^ibias , 

Suffla  celeriter  tibi  buccas  quaf  fro^  h 
Jerpens  bejlia' 

In  laudem  Tibicinis  apud  Pollucem  lib. 
j.cap.  9.  tir. d.dicitur  , /wl-- 

2«<pv(mv^^  'Tnimybene  fpirans  ^inflat  . 

magnum  j^irans  ^ 'ualdeinfliins  ^folidum  i 
(pirans.  Quemadmodum  vilis Tibiccni 
K7f>y<;  9 uS-eprU^ Jpiritu  carcns^  infirmus. 

Non  autem  fatis  erat  magno  nifu  in- 
flafle,  nifi  fbnus  debita  proportione  ipi- 
ricus  temperaretur.  Quemadmodum  a- 
AthenaumXih,  14.  non  inepte  Ca- 
phefias  tibicen,  cuidam  ex  difcipulis  fiiiss 
altiffimo  fbno  Tibiam  inflare  conanti. 
dixit  manu  feriens , in  ea  fbni  magnitu- 
dine fitam  non  efle  artis  bonitatem , fed: 
ut  rc6lc  fonu5  in  magnitudinem  attolla- 


c./.  De  Tibiis  Vet.  99 
lur.  Ideoque  Pollux  Tibicinem  laudat 
pleno  utentem  fpiritu  in  magnitudine, 
(bno,  robore,  non  immediate  contur- 
bantem vultum.  Spiritus  etiam  altera- 
tio  varia  varios  fbnos  effecit,  fi  credimus 
..Arifioteli , qui  lib.  de  Generat.  Anim. 
Tutat  Ipiritum  calidum  craflitudine  fua 
gravitatem  vocis  efficere , frigidum  ve- 
ro pro  fua  tenuitate  contrarium  facere 
illudque  maximi  in  Tibiis  patere , qui 
enim  calido  utuntur  fpiritu , illi  talem 
emittunt,  qualem  Siticines  & lamentan- 
tes graviorem  fonum  infpiranc  Tibiis, 
ex  ejufdem  fententia. 

Spiritus , quo  Inflata  eft  Tibia , juva- 
tur fkpe  lingua  atque  labro,  Ideoque 
Lucretius  lib.  4. 

Unco  fiepe  lahro  calamos  percurrit 
hiantes. 

Et  eodem  fenfu  Virgil.  Eclog.^. 

'Nec  te  poe niteat  calamo  trivijfc  la- 
bellum. 

Sic  etiam  apud  Theocrit,  Eidyll., 

Plura  ctiam  ho- 
rum  communia  ad  tibicinem  perti- 

£ % ticnu 


loo  Casp.  Barthol.  I.I,. 
nent , hic  enim  non  modo  j henl  * 
fpirans  , fed  ^ 

TTvyya^  5 (7zwe;^\  ^ lingua  facUisy  ore  proba^  • 
tus  , denfus , continuus, 

Maxime  autem  agili  manuum  mini- i 
Iterio  {piritus  moderabatur  unde  in  Ti-  i 
biac  inflatione  6coris  & manuum  arti- 
ficium conjungit  Ouiiius  Faft.  6.  de 
Tibia  a Minerva  abjefta  : 

Inventam  Satyrus  primum  miratur^ 
ufum 

Nefcit , (j^  afflatam  fenfit  hahere 
fonum. 

Et  modo  dimittit  digitos  , modo 
concipit  auras  y 

Jamque  inter  ISfjmphas  arte  fuper» 
bus  erat. 

Ammian.  MarceUinus  lib.  50.  Cum^ 
que  apponerentur  exquijitde  cupedia , 
icedes  pulfu  nervorum , articulato  flatili^ 
que  fonitii  refonarent.  Totam  hanc  ar- 
tem Cyprianus  mire  expreflic  in  lib.  de 
Speftac.  fi  alias  hic  liber  ipfi  jureadfcri- 
bendus  fit  , ubi  de  Choraula  in  hanc 
loquitur  fententiam  : Alter  cum  choro 

(ffcum 


c,7*  De  Tibiis  Ve T.  loi 
cum  hominis  canora  njoce  contendens 
fpiritu  fuo  5 quem  de  vifcerihus  fuis  fu» 
periorihus  nitens  hauferat , Ttbiarum 
foramina  ?nodulans  , nunc  ejfufo  , 
nunc  intus  reclufo  , ac  reprejfo  , nunc 
certis  for aminibsis  emijjo , atque  in  aerem 
profufo.  Item  in  articulos  fonum  fran- 
gens loqui  digitis  laborat , ingratus  arti- 
fci^  qui  linguam  dedit.  Non  elegantius 
manuum  in  Tibiis  pullandis  minifte* 
rium  exprimi  potuit,  8r  inde  non  diffi- 
cile erit  concipere  quid  per  loquaces  ma- 
nus intelligit  Petronius  inFragm. 

T^intius  colore  noBis . 

Manu  puer  loquaci, 
iEgyprium  nempe  tibicinem  de  quo 
Juvenal,  Saf.  15:. 

~—Inde  Virorum 

Saltatus  nigro  'Tibicine, 

Nec  aliam  ob  caufam  digiti  faltare  di- 
cuntur apud  Dionyfiac,  lib. 

JV  7i-0?^V^i'TViQ 
pav 

Xu/JJpoov  piVici re oJAb*] 

e7nB-?il^ovTEi  uoi  i.  e. 

E 3 Ex 


lOZ  CaSP.  BaRTHOL.  1.1. 

Ex  multum  fer  forato  tranjitu  vero  j 
faltatione  manuum , 
Concordemfulfabant  cantum  mugien^ 
t is  Tibia. 

Digiti  fahantes , Jlringentes  cantile-^ 
" nam. 

yuL  FoUux  lib.  4.  ^ATTB^^tcj  rdiM 

'riuj  . 5 FTota  etiam  Tibicinis 

manuum  agilitatem  , celeritatem  ^ 

facilitatem.  Totum  artificium  con- 
ftitit  in  facili  digitorum  contractione 
& porrectione  , juxta  effatum  Cice- 
ronis de  Nat.  Deor.  lib.  z.  Digitorum 
contractio  facilis  , facilifque  porreBio  ^ 
fropter  molles  commijfuras  ^ artus  ^ 
nullo  in  motu  laborat  : itaque  ad  pin^ 
gendum , ad  figendum , ad  fculpenaumt 
ad  nervorum  eliciendos  fonos  ac  Tibia- 
rum^ apta  manus. ejl  admotione  digito- 
rum. Unde  Tibiis  lyrifque  traCtatis  fi^ 
bi  obtritas  manus  conqueritur  ille  apud 
Arifiophanem  in  Conviviatoribus,  fc- 
Qit  Athenio.  Et  hoc  idem  cft  quod  ar- 
gutiae digitorum  fignificant , ad  nu- 
merum 


I 


c.y.  De  Tibiis  Vet.  103 
merum  articulus  cadens  apud  Ciceronem 
in  Oratore.  Non  aptius  illa  omnia  de- 
feribi  poflunt,  quam  a S.PauLNolan, 
qui , Bulengero  citatus , in  nat.  quem 
in  honorem  S.  Foclicis  cecinit,  dc  ad- 
ventu Nicetaecujufdam  Epifeopi,  de- 
que  modulationibus  ira: 

— Vel  qui  fer  flantia  textis 

Labra  terit  calamis , licet  unum  car- 
men ah'  uno 

Ore  fluat , non.  una  fonat , variofque 
magiflra 

Temperat  arte  fonos,  arguta  forami- 
na flatu 

(JHohilihufque  regit  digitis , claudit- 
que  aperitque. 

Ut  rapida  vice  dulcis  eat , redeat  que 
cavernis 

Currens  K^y£olios  modulabilis  aura 
meatus 

Explicet 

Ariflophanes  in  Veneris  proiapiaapud 
Athenaum  lib.  14.  qua  lege  capien- 
dum fit  poculum  oftendens 
tibicinum  modo,  curvandos  ejfe digitos 

E 4 dicit. 


JOj.  Ca  SP.  Ba  RTHOL.  I.  I. 
dicir.  Et  quia  condylus  didtus  articu- 
lus 5 nodus,  juriftura  vel  incurvatura 
qua  digitus  fledlitur , ut  ex  ^lartiano 
Capella  llb.  i.  Coei,  Rhodigino  lib.  4. 
cap.  5.  aliilque  patet  5 ideo  funt  qui 
ita  interpretantur  illud  Martialis  lib.  y . 
Ep.  80. 

Parvi  Tihia  condyli  fonahit  , quafi 
condylus  diceretur  in  Muficis  digito- 
rum curvatura  ufque ad  dimidium  or- 
bem. Alii  in  arte  mufica  peritiores, 
inter  canendum  Tibiis , manus  certum 
in  modum  direxerunt  5 quod  difcapedi- 
•nare  dixere  , ut  ex  Apulejo  percipio 
'Florid.  lib.  I.  Primus  Hjagnis  manus 
in  canendo  difcapedinavit, 

CAPUT  VIII- 

Tibiarum  Sanus. 

EX  Cicerone  lib.  de  Nat.  Deor. 

aurium  eft  admirabile  quoddam 
artiticiofumque  judicium  , quo  judi- 
catur & in  vocis  5c  in  Tibiarum  ner- 
vorum- 


c.S.  De  Tibiis  Vet.  loy 
vorumque  cantibus  varietas  fonorum, 
intervalla,  diftinilio,  6c  vocis  genera 
permulta,  canorum,  fufcum  : laeve, 
afperum  : grave  , acutum  : flexibile , 
durum;  quae  hominum  folum auribus 
judicantur.  Itaque  cum  aurium  volu- 
ptati ut  plurimum  dicatae  fuerint  Ti- 
bix,  fbnus gratia,  quem  redderent di- 
verfum  , inflatae  funt,  fine  hoc  inuti- 
les 6?  abjiciendx,  quemadmodum  Ci- 
cero  in  Bruto  : Ita  fe  res  habet , ut  fi  7/- 
bii£  inflat /e  non  referant  fonum  , ahju 
ciendas  eas  fibi  tibicen  putet.  Quomo- 
do autem  ex  inflatis  Tibiis  fonus  eli- 
ceretur, leges  certas  prxfcripfifle  O- 
lympum  Mar/yx  difcipulum  Plato 
teftatur , ex  relatione  Alexand.  Sardi 
deRer.  Invent.lib.  i. 

Spriritus  vero  quem  inflatum  & ac- 
ceptum reddiderunt,  fonus  vel  fonitus 
dicebatur , interdum. etiam  vox  , licet 
frequentius  vox  proprie  hominum  fit 
(eu  brutorum  , ut  monet  7/?^(?r^/ilib.  2. 
cap.  \ in  aliis  abufive^  non  proprie^ 
fonitus  vox  vocatur:  Ut^vox  tubi^  infre^ 

* E y muit^ 


tlo6  C a s p.  B a rth o 1. 
piuit 9 jraSfafque ad littora  voces»  Nam 
proprium  eji , ut  Uttore  refonent  fcopuli : 
^ ^ at  tuba  terribilem  fonitum  procul 
arecanoro.  Ideo  fonatores  pro  tibicini- 
bus & id  genus  artificibus  Seneca  in 
Claudii  funere.  Et  Apulejm  lib. 
Met.  Jubet  Tibias  jugere , fonatur*  Per 
fimilitudinem  etiam  Tibiis  conceflam 
tffc  vocem , confentit  Arifioteles  de  Ani- 
ma lib.  X.  cap.  8.  Vox  autem  efl  fo- 
nus  quidam  animati  , nullum  enim  in^ 
animatum  vocem  emittit  : fed  per  /- 
militudinem  dicitur  vocem  edere  , ut  ^ 
Tibia  ^ Ijra,  Murmur  fonum  Ti- 
biae voQzi  Ovidius  j Metam,  lib.  14*- 
Tcrfi537. 

— Et  inflati  complevit  murmur t\ 

buxi. 

Dicitur  etiam  mugitus  , ftrepitus,, 
modulamen,  flatus,  &c.  fcilicet  fecun- 
dum diverfitatem  modorum  Tibix; 
quos  eleganter  perfequitur  Prudentius 
lib.  Apotheos. 

ty^dde  ^ difiinSlum  quem  mufica  ^ 
Tibia  flatum 

Con- 


c:8.  De  Tibiis  Ve t.  Yo^ 

Cmcipitj  aut  ille  ejl  frejfo  modulami- 
ne parcus , 

jiut  tumidum  largo  fuhlimat  flamine 
bomhum , 

Aut  raucos  frangit  modulos  ^ aut  lene 
fufurrat , . 

Aut  exile  trahens  fonitui  producit 
acutos , 

Aut  murmur  tenerum  fuhlidit  voce 
minuta. 

Fuit  itaque  varius  earundem  fbnus, 
prout  variis  modorum  difFcrcntiis  ad- 
hibita funt  , quas  plurimas  apud  plu- 
rimos ufurpatos  prolixius  reccnlebimus 
capite  (equenti.  Hic  tantum  fonorum 
illorum  varietatem  neceflariam  ad  va- 
rios ufus,  quibus  Tibiae  olim  deftina- 
tae  funt  , afleremus  ex  Divino  Paulo 
Epift.  I.  ad  Corinth.  cap.  14.  verf.  7. 
Atcjui  animae  expertia  qua  fonum  e- 
dunt  9 'tibia , cithara , ni  fi  di- 
(linblionem  fonis  dedermt  , quomodo 
cognofeetur  quod  Tibia  canitur  aut  ci- 
thara ? Etenim  fi  incertum  fonum  tu- 
ba dederit  quis  apparabitur  ad  bellum, 

E 6 Et 


io8  Casp.  Barthol,'  l.i. 

Er  eam  prxcipue  ob  caulam  PoBucii^-^ 
les  laudantur  Tibise  ; ^ ouj» 

rra Pi  u fA.Tr , ttc Xy >(gL utt^ c,  j xo\vOm(^' y 

7roXvfA.cP^Yi(,yTroXvt4,eX'7ry\q’)  multifonans  T^ibia^ 
ja^abunda^  flextUs , fcilicet  in  cantu  ad 
E)nu_m  variandum  , ^arie  fonam  ^ ca-> 
nora , artos  concentus  habens. 

Pulchre  apud  Ciceronem  lib.  3 . de 
Oratore  , omnis  motus  animi  fuura 
quendarn  a natura  habet  vultum  & fo- 
lium & geflum:  totumque  corpus  ho- 
minis, 6c  omnescjus  vultus,  omnefquc 
voces,  ut  nervi  in  fidibus  ita  fonant  ut 
a motu  animx  funt  pulfe.  l>!am  voces^ 
mc\u\x.  Tullius  ^ ut  chorda  funt  intenta  ^ 
fj^ua  ad  quemque  tabium  refpondeant ^ 
acuta , grav^ , cita , tarda  , magna , 
parva  j quas  tamen  inter  omnes  efi  fuo 
quaque  in  genere  mediocris.  Atque  etiam 
illa  funt  ab  his  delapfa  plura  gener  a y 
lene , afperum  \ contraBum  , diffufum ; 
continenti  Jpiritu^  intermijfo\  fraBum^ 
fcifum  'flexo  fono ; attenuatum  , infla^  ■ 
tum.  Nullum  enim  ejl  horum  /Imilium' 
generum  quod  non  ttrte  ^ moderatione ; 


c.  8.  De  Tibiis  Ve tJ  109 

tradetur:  hifuntaBori^  ut  pBori^  tx^ 
po/iti  ad  variandos  colores,  Quicquid 
de  humanse  vocis  varietate  refert  Qcero 
id  omne  fere  Tibiarum  cantibus  ac- 
commodat, & adaptat  Pollux , qui  plu- 
rimos 6c  diverfos  fonos  Tibiarum  re- 
cenfet , ex  rebus  petitos , quibus  variis 
earum  cantus  competebant.  Hae  enim 
Onomaft.  lib.  q-.  c.  9.  tit.  6.  ipfi  funt 
cantus  differentiae : > 

3 f/svoicXo)tof  , iA3'i'o7Lco'ko^  ^ 
j > 5r«-^y- 

^3}VJ}7J>0V,  pShi  > o|t/  3 , crojte- 

TTf^OV,  , c^aTcXiev  j '7rvppt^9(){$v  , 

turov^^oVy'T^o;j^loVjy)Sf^v'}^tov,  •Tm^lfiovy  7/« 

hia  cantus  reHus^  firmm  ^ pUnm^  con^ 
cinnus  yjimplex  j unimemhris  j varius'^ 
illecebrofus  , , flexilis  , lachry^ 

mabilis , lugubris , , firidulus^fa- 

fiuofm , irritatorim  , militaris  , 
diatorius , flondiacus , trochaus , nuptia^ 
lis  , iw/er  pocula  fonans.  . 

Interdum  enim  Tibiae  (bnum  gra- 
tiflimum  fuilTe  auribus  6c  fuavillimuiii 
obfervo , interdum  ftridulum  & incon- 
ditum. 


iio  Casp.  Barthol.  Li; 
ditum.  Prius  manifeftum  eft  ex  illo  Phi- 
lippi lib.  i.Florilcg,  Epigr.  num.  i. 

Suaviter  canenti ^er  for aminat as  lotos. ■ 
fic  Virgilio : 

Dulciloquis  calamos  Euterpe  flatibus 
urget. 

Quibus  accinit  Tibullus  lib.  i.  Ecl.  8; 

Et  Tyrise  vefies,  ^ dulcis  Tibia  cantu. 
Unde  fa£l:a  comparatione  cum  fumma 
dulcedine,  Tibiarum  fbno  utitur  Au^ 
guflinus  y' Sctm.  de  tempore: 

Nullus y inquit,  quamlibet  chordarum 

Tibiarum  fonus , nulli  ampUxuSypuU 
ebritudini , infl^irationi , dulcedini  dr 
amplexibus  fapientia  conferuntur.  Ideo- 
que  non  immerito  apud  Ovidium 
Metamor. 

Longave  multifori  deleBat  Tibia 
buxi. 

Imo  ipfe  funebris  Tibiae  cantus  triftis 
& querulus  dulce  quiddam  8r  dclefta- 
bile  habuit  quod  ex  Apulejo  covi{)izX  Fle- 
rid.  3.  Tibia  , inquit , quefiu  deleSla^ 
hilioT  % fiflula  fufurru  jucundior  y 

d;'buc^ 


€.8.  De  Tibiis  Vet.  iii 

^ buccina  fignificatu  longinquior.  Et 
idem  dulces  querelas  indicat  Luere • 
tius  lib.  4. 

Tibia  quas  fundit  digitis  pullata  ca- 
nentum. 

\ Horat.Wh.  3.  Od. 7. 

Sub  cantum  querula  defice  Ttbia. 

Et  quia  conquerendo  raucelcimus, 
nonnulli  Raucam  Tibiam  diftam  \Om 
luniTrofertioWh.  ^.Ec.  10.  , 

E contrario  interdum  horridum  & Ari- 
dulum quid  lonabat,  cujus  rei  indi- 
cium dat  Catullus  Epigr.  6^. 

Barbaraque  horribili  Jiridebat  Ttbia 
cantu. 

Necdiverfum  fentit^/^r.  Flaccus  Ar- 
'gonaur.  Uh.z. 

— Sacris  hinc  ignibus  Ida 
Vibrat  ^ horrifona  refpondent  Gar^ 
gara  Buxo, 

Talem  Tibiam  5 ceJx)p  vocat 

Euripides  in  Helena.  Apulejus  Xih,  10. 
Ac  poni  tergum  tibicen  orthium  ca^ 
nebat  bellicojum  . ^ permifeens  bom- 
his  gravibus  tinnitus  acutos.  Unde 

Ti. 


C A S P.  B A R T H OL.  I.I., 
Tibiae  modos  inconditos  \oc2LiMaxi. 
mus  Tyrius  Differt,  zj. 

Et  perftrepere  ut  Tibia  dicitur  cor  eo-- 
rum,  qui  valde  trepidant  , quemad-. 
modum  fan6la  oracula  explicari  debent : 
Jerem.  ^Z,Propterea  cor  meum  ad Moab  ’ 
quafi  Tibia  refonabit:  Et  cor  meum  ad'> 
n)iros  murifiblilis  dabit  Jonitum  Tihia^> 
rum : quia  plus  fecit  quam  potuit , idcirco  ■ 
perierunt.  Ad  rem  noftram  Homero^ 
Hyrnn.  in  Matr.  Deor. 
tremor  Ttbiarum^  diciixxw  Hunc  tamen. 
Tibiarum  Jirepitu?n  , amabilem  idem  i 
praedicat  in  Hymn.  Mercur.  I 

Tanta  fonorum  varietas  orta  cd  aj 
varietate  Tibiarum  de  qua  nos  fuo  lo-J 
CO5  oujao)  erant  clariffimil 

& acutiffimi  foni,  ex  Arifiotele  lib.  8.J 
cap.  I.  Hunc  autem  acutum  fonum  ini 
Tibiis  fieri  idem  probi. 
putat,  quia  exiguus  aer  cito  feratur: 
Tibia  inclufus. 

Diverfitas  etiam  foraminum  in  Hf-J 
dem  Tibiis  varios  ionos  effecit.  Ita  de: 
Tibiarum  foraminibus  vicinis  ori  in-' 

flantis; 


c 8.  De  Tibiis  Vet.~  i 15 
flantis  fonus  acutus  emittebatur  : de 
longinquis  autem  & termino  proximis 
gravior.  Item  acutior  per  patentiora 
foramina  , gravior  per  angufta  , fi 
credimus  Macrobio  lib.  a.  in  Somn. 
Sciplon,  cap.  4.  qui  utriufque  caufx 
rationem  unam  addit,  quia  fpiritusubi 
incipit  fortior  eft , remiffior  ubi  definir. 
Et  quia  majorem  impetum  per  majus 
foramen  infipellit,  contra  autem  in  an- 
guflis  contingit  & eminus  pofitis.  Ga^ 
lenusmitm^  quia  gravem  Ionum  fine 
latitudine,  acutum  fine  anguftia  fieri 
pofle  negat,  dicit  lib.  3 . De  fymptom, 
Caufivige,  quafpiritus  intrat,  latitu- 
dinem , fbnum  efficere  graviorem  , in 
Tibiis  quas  Siticines  inflabant  , quas 
etiam  ob  materiam  , ex  qua  confla- 
bant, purum  fonum  edere  non  potue- 
re, ex  mente  ejuldem. 

Ipfa  quoque  eadem  foramina  modo 
aperta  modo  claufa  diverfum  fonum 
ediderunt , quod  ^^tiliano  afferenti 
crediderim  , qui  lib.  x.  cap.  3.  ira: 
T^ihiiie  eodem  fpiritu  accepto  alium  clau- 

I 


ii4-  Casp.  Barthol.  I.  r. 
Jfs^  alium  a fert  Is  foraminibus  ^ alium 
fatis  purgata  , lium  cjuajfa  fonum 
edunt,  Ideoque  apertas  Tibias  alibi 
vocat , quae  apercis  omnibus  forami- 
nibus fbnanr  clarius  , etenim  Tibias, 
prxclufis,  quibus  clarefcunt,  forami- 
nibus , refto  exitu  graviorem  fpiritum 
reddere  monet  idem  FabiusXih,  i.  Inft. 
Orat.  cap.  i i. 

Lingularum- conformatio  , non  pa- 
rum contulit  ad  fbni  varietatem,  quod 
tx  Arifiotele  probabo,  cujus  verba 
lib.'  de  iis  qux  fub  auditum  cadunt 
hic  latine  afferam:  ^uod  ^ perfpici^ 
tur  in  Tibiis , nam  qua  fecundarum  lin 
gulas  habent  obliquas , molliorem  quidem 
illa  vocem  edunt , verum  minus  tamm 
» tiaram , labens  enim  aer  protinus  in  fpa- 
ciofam  laxitatem  incidit , neque  ulla  con^ 
tentione  rapitur , neque  collectus  fertur^ 
fed  difperfus.  In  lingulis  autem  duriuf 
culis , vox  ^ durior^  ^ clarior  excita- 
tur , fi  quis  eas  magis  labris  premat; 
quod  violentiore  impetu  fpiritus  feratur j 
Ex  eodem  Aridotele  cornua  in  Tibiia 

plui 


9 


C.9*  De  Tibiis  Vet. 
plus  vcl  minus  affata,  Ipiritus inflatus 
violentior  vel  mollicr  , & erumpens 
creber  atque  contentus  fbnum  variare 
plurimum  poffunt. 

Ex  tot  diftinftis  (bnis  in  Tibiis  erae 
concentus  quidam  tenendus  , ut  TuU 
Uhs  loquitur  lib.  a . de  Republ.  fym- 
phonia  di£l:a  , quam  definit  IJidorus 
lib.  cap.  19.  moderationis  tempe- 
ramentum ex  gravi  & acuto  concor- 
dantibus fonis,  five  in  voce  , live  ia 
flatu  , live  in  pulfu.  De  quibus  nos 
alibi  , hic  enim  properamus  ad  mo- 
dos Tibiarum  ex  diverfis  fonis  ortos 
explicandos. 


CAPUT  IX. 

De  'bdodis  'Numerifque  Tibiarum. 

^"^Ibicines  non  modo  varios  percuff 
X fionum  modos  habent,  ut  loquitur 
Cxctro  lib.  i.  Dc  Orat,  led  etiam  va- 
rios cantus , nec  pauciores  nomos. 
Frequentamenta  numeris  modilquc 

addit 


ii6  Casp.  Barthol.  1.  r. 
addit  Gellius  lib.  i.  cap.  fi  numeros 
modos  (j^  frequentamenta  quasdam 
iTihicen  incineret.  Nos  de  fingulis  bre- 
viter pauca  didturi  fumus.  Tibinos  d 
Tibiis  modos  dixerunt  , ut  Varro  apud 
Hon.  L^arcellum  de  Propriet.  Serm. 
c.  I , Eofque  varios  reperio  ex  diicri-  • 
mine  Tibiarum  & diverfitate  cantus 
ut  non  immerito  Propertius  lib.  a. , 

EI. 

Sive  aliquis  molli  deducit  cundida\ 
geflu  ^ , 

Brachia  , feu  varios  incinit  ore  ■ 
modos. 

Modos  enim  incinere  verbum  eft  pro- 
prium tibicinum,  quod  pluribus  cum 
poflem  oftendere  , ex  (blo  Gellio  pro-  ■ 
babo  , qui  lib,  4.  cap.  ij.  Si  modulis 
levibus  Tibicen  incinat  y & ibidem:  In- 
centiones Tibiarum,  Unde  incentivae 
Ttbi^  Varroni^  Apulejus  lib.  10.  in> 
varios  modulos  lafciva  concinente  Tibia, 
Tantum  diflFerunt  atque  diftant  inter ' 
{e harmoniarum  naturae,  ut  qui  audiunt 
aliter  atque  aliter  afficiantur  , neque’ 

eodem 


C.9.  De  Tibiis  V et.  117 

eodem  modo  ad  unamquamque  earum 
moveantur  , quod  de  Republ.  lib.  8. 
c.  5'.  monet  Arijioteks,  Idque  jfiuis  in- 
ferius patebit  ubi  Tibiarum  ad  commo- 
vendos animos  ufus  tradetur.  Interim 
exinde  tacileintelligo  quo  fenfu  dixerit 
CiceroX\\).  x.  de  Leg.  Cervices  oculos 
torquere  ad  modos  T^ihicinis,  Ifti  modi 
pro  leria  vel  joco fa  Comoedia  ita  attem- 
perabantur , ut  argumentum  fabulae 
oftenderent.  Illud  patet  ex  inlcriptib- 
nibus  omnium  Comoediarum  Terentii^ 
ut  in  Andria  : U^lodos  fecit  Flaccus 
Claudii  F,  Tibiis  paribus  dextris  y?- 
nifiris.  Sedhocpaffim  apud  Antores  de- 
iprehendo  interdum  hos  cum  illis  con- 
fundi. Utrolquetanquamdiverfbs  re- 
citat Horatius  de  Art.  Poet. 

AcceJJit  numerifquemodifque  licentia 
major. 

Sed  evidentiorem  differentiam  condi- 
tmiCicero  in  Orat.  inquit 5 

fub  aurium  menfuram  cadit  id  nume^ 
rus  dicitur^  etiamfi  abfit  d ver  fu.  Mo- 
dus afiimatur  fono  intervallovocum 

^con- 


Il8  CaSP.  BaRT  HOL.  L I, 
concentu.  Ab  aliis  autem  modos  nu- 
merofque  non  pro  diverfis  haberi  pat 
fim  occurrit.  Ita  harmonia  vel  con- 
centus Phrygius  modo  per  modos  mo- 
do per  numeros  exprimitur.  De  nu- 
meris Phrygiis  Lucretius  lib.  2. 

Et  Phrygio fiimulat numero cavaTu 
hia  mentes. 

Sic  huic  accinens  Propertius  lib.  a. 
EI.  22. 

Et  Phrygis  infanos  caditur  ad  nu- 
meros. 

Qui  TihuUo  modi  dicuntur  lib.  1.EI.4*. 
Et  fecet  ad  Phrygios  vilia  membra 
modos. 

Uti  & Ovidio  Faft.  lib.  4. 

Tibia  dat  Phrygios  , ut  dedit  ante^ , 
modos, 

Graecis  difti  funt , quos  Stndas  ita  1 
interpretatur  : fA>aau{^\  'rioTToi  s J 
}ih>^  > modi  mufici  fecundum  quos  cani- • 
mus.  Erat  autem  certa  quxdam  modu- 
latio legibus  devinfta,  ita  ut  de  aliain.1 
aliam  tranfire  nefas  effet , quod  Pla- 
to docet  lib.  3..  de  Leg.  Muf  Exj 


c.9‘  De  Tib IIS  Vei*.  1I9 
Plutarcho  lib.  dc  Mufic.  nomi  di6H 
funt,  quod  ficuti  leges  infringere  ac 
violare  , ira  & legitimam  modulatio- 
num formam  in  quoque  genere  tranfirc 
nefas  lic.  Altius  vocis  originem  repetit 
AriJlotelesj  qui  Probi.  19.  q.  x8. 
quaerens  cur  nomi  vocentur, 
quoscamnPj  quia,  inquit , antequam 
leges  fcirent,  leges  cantabant  , ne  eas 
oblivioni  traderent.  Quod  de  Creten- 
fium  pueris  teftatur  LAElianus  Var. 
Hift.lib.  x.  c.  39.  qui  jubebantur  cum 
quodam  concentu  & melodia  7»$  vofiHg 
perdifeere  , iir  cx  lyluGca  voluptatem 
caperent,  & facilius  eas  leges  memoria 
comple£lerentur. 

Modi,  utSc numeri,  & qui Grascis 
Vocabantur,  diverfi  a diverfis  re» 
icenfentur.  A ad  feptem  referun- 
tur a Terpandro  repertos , qui  erant, 
orthius , tetradius , acutus , Dorius  ^ lo- 
niuff  Phrygius  t Lydius.  Primis  tem- 
poribus tria  tantum  fuere 
genera,  referente  Paufania  pag.  xai. 
Lydium , Phrygium , Dorium  , Tibiis 
^ fin- 


110  Casp.  Barthol.  l.i; 
Angularibus,  Pronomus  autem  primus 
Tibias , qux  commode  ad  omnem  har* 
moniam  fe  haberent  , invenit  , cum 
prius  aliis  Tibiis  ad  Lydium,  aliis  ad 
Dorium  , aliis  ad  Phrygium  uteren- 
tur, Nosomnium modorum,  quorum 
apud  Authores indicia  reperimus,diver- 
fitatem  commode  confiderabirnus,  vel 
quatenus  a variis  autoribus  aut  regioni- 
bus ubi  reperti  funt , vel  a variis  ufibus 
&efFe£l:ibus  quos  praeftiterunt , ortam. 
De  modorum  divcrfuate  a diverlis  pro- 
vinciis, fic  C^^(?//or^lib.  i.Epift.4o; 
Hoc  totum  inter  hominem  quinque  tonis 
(Igitur  ; qui  Jinguli  provinciarum  ubi 
reperti  funt  nomimhus  vocitantur,  Do- 
rius pudicitia  largitor  ^ caf  itatis  effe<- 
Bor  efl.  Phrygius  pugnas  excitat 
votum  furoris  inflammat,  holius 
mi  tempefiates  tranquillat- , fonumque 
jam  placidis  attribuit,  [afi  us  intelleBum 
obtufls  acuit  ^ ^ terreno  deflderio  gra^ 
vatis  coelefiium  appetentiam  bonorum 
operatur  , indulget,  Lydius  contra  ni^ 
mias  curas  animcequt  tadia  repertus , 

remif- 


c.  9«  DeTibiisVet.  iii 
remijjtone  reparat  ^ ^ ohJeBatione  corro* 
borat^  Dchis  vide  VoJJium  de  4-.  Artib. 
Popul,cap.4-.  Eleganter  eorundem  va- 
rietatem omnem  paucis  adumbrat  Apu- 
lejus  Florid.  lib.  i.  de  Antigenida  tibi- 
cine : feu  tu  velles  , inquit  , 
lum  JimpleXi  Apum  varium  j feu 
Lydium  querulum , feu  Phrygium  reli^ 
giofum  5 feu  Dorium  bellicofum.  Ab  his 
diverfus  eft  Heraclides  Ponticus  apud 
AthenaumXih.  14.  qui  negat  Phrygiam 
vel  Lydiam  vocari  poffe  harmoniam , 
cum  illas  tantum  tres  dicat  , quemad- 
modum etiam  tres  Grxcorum  natio- 
nes 5 Doras  , ^Eonas  , lonas.  Do- 
rius modus,  qui graviffimus erat,  dua- 
bus dextris  Tibiis  incinebatur  • Ly- 
dius , qui  acutiffimus , duabus  fini- 
.ftris;  Phrygius  qui  Dorio  acutior, 
Lydio  gravior , gravitate  fimul  & a- 
cumine  temperatus , dextra  & finiftra 
Tibia  modulabatur,  quod  a Salmafio 
in  Plinianis  Exercitationibus  anno- 
tatum. De  cantu  Phrygix  Tibix, 
qui  ad  infaniam  concitabat,  videri 

F 


Casp.  Barthol.  l.i. 
poieft:  Falsius  lib.  i.  cap.  17.  Arque: 
praeter  Arifiotekm  qui  Hb.  8,  Polir.  &. 
Flatonem  , qui  de  Republ.  lib.  3.  hoc; 
exprelTe  confirniant,  huc  etiam  refpe— 
xk  Apulejus  cum  ita  lib  8.  Metam.  In- 
citantes  Tibia  cantu  lymphaticum  tri- 
pudium, De  Damone  Milefio  narratur,| 
quod  , cum  Tibicinam  accerfiiTet,, 
qux  Phrygiis  modis  adolefcentes  quof- , 
dam  temulentos  ad  furorem  ufquc  in- 
cenderat, juflTerit  ad  Doricas  leges  to- 
num demittere;  quo  illi  demulfiquie-* 
vere.  Unde  utrique  modi,,  alter  alte- 
ro frequenter  temperabatur  ,quod  non 
ob(cure  apud  Horatium  deprehendituii 
Epod.  Od.  9. 

Sonante  ?nijium  Ubiis  carmen  Ijra- 
Hac  Dorium , illis  barbarum. 
Quippe  Barbarum  idem  quod  Phry- 
gium eft.  Lydiorum  modorum  fuavi- 
tatem  ex  Apulejo  deprehendimus  lib.io 
yam  Tibia  multiforatiles  aantus  Ly- 
dios dulciter  confonant  , quibus  fpeBa- 
torum  peBora  fuave  mulccntihus , 
Phrygios  & Lydios  modos  Olymp' 


C.9.  De  Tjbiis  Vet.  115  ’ 

Marlyae  fuiffe  memorat qui 
etiam  Lydix  harmoniae  inventionem 
Anrippo  tribuit  lib.  4.  cap.  10.  tit. 
ubi  inter  harmonias  Tibicinum  hae 
recenfencur  • Dorica ^Thrygia , Lydia^ 
Ionica  , & quod  interpres 

reddidit,  continua. 

Atque  hi  modi  ab  inventionis  loco 
denominationem  traxere.  Alios  repe- 
rio  , qui  ufui , cui  adhibiti  funt  , &: 
efte6lui  quem  prxftirerunt , nominis 
originem  debent.  Eorum  nonnullos 
brevibus  comprehendit  Maximus  Ty- 
rius Orat,  y.  Nec  enim  in  mujicisunus 
ejl  7720 dus  aut  unum  tempus.  Pulchrum 
in  hcJlo  id  quod  orthium  nomi^ 

j nant : pulchrum  in  convivio  id  quodp  t^  ' 
' roenion  vocatur.  Ac  Laced^-- 

I montis  pulchrum  quod  appel- 

' latur.  Athenienjibus  vero  quod  KoicXiov 
I dicunt.  Pulchrum  infequenti  hojii  quod 
' fcV»  e pulchrum  fugient  i quod 

' mmcHpatur.  Modum? 

I invenifle  Terpandrum  Methy- 

' mnaeum  docet  Flutarchus  lib,  dc  Mu- 
' ■ F a fic. 


ii4  Casp,  Barthol.  I.  i. 
lic.  ille  autem  modus  tibicinum  apud 
SchoUajlen  Arijlophanis  ita  di6lus  e(l:,j 
.quiaerat  ^ 6c  fonum  fublatum 

effecit , quod  confirmat  GeUirn  lib.  1 6, 
cap.  15.  Stanfque,  inquit,  infum?n^ 
puppis  foro  carmen  quod  orthium  dicU 
tur  5 'voce  fublatijjlma  cantavit.  Un- 
de i!lc  modus  ad  praelium  excitan- 
dum aptior  erat  & «5  leA<^Ks<i 

dicitur  Euliathio  in  lib.  Iliad.  Et  de 
eodem  Suidas  Timotheum  Ti- 

bicinem  Minervae  orthium  modum 
canentem  , in  tantum  affecifle  Ale- 
xandrum modulatione,  ut  is  audiens 
ad  arma  exfilierit.  Didius  quippe  or- 
thius Minervge  nomus  eff,  quod  ut  ex 
aliis,  tum  ex  conftat  Pyth.  ult, 

Plures  alii  fuere  Tibicinum  modi, 
quos  late  recenfent  lib.  4.  c.  10. 

rir.  Eufathms^i  llefychius,^  & Athe* 
nreus  lib.  14..  atque  in  eum  eruditiffi- 
mus  Cafauhonus,  Ex  quibus  plurima 
oongefta  videri  poffunt  apud  Scali- 
gefum  de  Arte  Poetic.  lib.  i.  cap.  i 
& 26.  & BuUing-erum  de  Theatro 

<i>  ... 


c.  9-  De  T I B 1 1 s Vet.  125' 
lib.  z.  c.  ij.  DcTibiarum  cantu  (c- 
le6liflima  habet  P.  Faber  in  Agonifi. 
, lib.  i.cap.4-. 

j Propter  hanc  modorum  diverfitateni 
, non  immerito  Findarus  Pyth.  od.  uk. 
^cantum  Tibix  vocat  xs(pccxav  7n)>)sav 
V0//31 , quia  multiplex  6c  quafi  diver- 
fbrum  corporum  Tibiis efHbnus.  Eo- 
dem jure  pro  Tibiarum  cantu  Plinius 
lib.  8. c.  4-2.  Symphoniae  cantum  fub- 
ftiruir.  Polluci  variae  funt  fymphoniae 
feu  cantus  Tibiarum  fpecies  , lib.  4. 
cap.  1 6.  tir.  4.  Porro , inquit,  modi  Ti- 
biarum cantus  funt 

^ , pulfaflo^. 

nes , fibdationes  y fremhm , niglari,  Pri^ 
ma  vero  Tibicinum  exercF 

tamenta , , experiwen^ 

tuTH  y rudimentum,  Athenis  vero 
xU  quaedam  erat , o-vy.(pmlcc , concentus^ 
Tibicinum  in  Panathenaeis  concinen- 
tium. NonnulllVGrb  (nMJscvXlciH^ 

fpeciem  efle  putant  , ficut  & Ti- 
biae cantum. 

In  Tibiarum  modis  (eu  prae- 

F 5 ccntio 


ii6  Casp.  Barthol.  1.  r. 
ccnrio  quadam  fuit  , qux  in  Tibia- 
rum cantu  idem  erat  ac  in  Poefi  pro- 
logus & prooemium  quod  eft  initium 
Icrmonis  , quemadmodum  ylrifioteles 
lib.  5.  Rhetor.  Ec  illud  idem  indicat 
Plato  CratylOj  o!axre^  §’  Trjg  vo- 

‘■c^au>it9v  y ut  cancro  pr^- 

centionem  nomi  ^JMimrva,  Sed  cum 
exeundum  effet  e Theatro  , funere 
aut  facrificio  , canebantur, 

Hefych,  cov  ‘TrdvTSi  i^eXdC^ 

cnev^rxj. 

In  illis  nomis  imprimis  cautum  eft, 
ne  diflbnum  quid  aut  colonomus  fieret, 
cujus  meminit  Aufonius  Epift.  11.  ad 
Paulum  : Denique  dijjbnum  , inquit, 
quem  colonomum  exiJHmo proprie  d Phi^  • 
lofophis  appellatum , aderevi.  • 

id  eft  mutilus,  ut  Scaliger  m Au- 
sonium, 


CA- 


C.  IO. 


D E T I B I IS  Ve  r.  117 


C A P U T X. 

A quibus  ars  Tibias  inflandi  exer- 
cita , ^ apud  quos  in  ufu. 

i 

OLIm  in  Gr^cia  Tibiis  canendi  ar- 
tem non  difcebant  ingenui,  tan- 
1 quam  fordidam  ,<'fed  hanclola  mancipia 
, erercebant,  qux  plerumque  ex  Arabia 
perducebantur  , refte  Suida.  Deinde 
ingenuis  u((p.ie  adeo  placere  coepic , uc 
indodlus  haberetur  quilquis  hujus  ru- 
dis : Donec  Alcibiades  Tibias  abjiceret 
oris  deformitate  conlpedfa  ad  fpecu- 
Ium. 

Condat  itaque  inter  fummas  olim 
virtutes  numeratum  , Tibia  canere, 
quod  non  alibi  clarius  quam  apud 
Cornei.  Nepotem  exdai  in  Prxfatione  : 
Cum  relatum  legent  quis  Mujicam  do* 
cuerit  Epaminondam  , aut  in  ejus  ^ir- 
tutihus  commemorari  faltaJSe  eum  com*^ 
mode  fcienterque  ‘Tibiis  cantajje.  Quae 

F ille 


I^8  Casp.  Barthol.  I.  i. 
ille  idem  in  Epaminond.  monet  ad  Ro- 
manam confuetudinem  levia  fuiffe  & 
potius  contemnenda  ; at  in  Grxcia 
magnae  utique  laudi.  Ideoque  Corin^ 
thi  Ifraeniam  Tibias  leptem  talentis 
emilTe  conftat  ex  Lucmw  Dialog. 
adv.  Indoctos.  Nihilominus  tamen  a- 
pud  Romanos  haec  ars  ab  ipfis  Regi- 
bus atque  Principibus  Interdum  exer- 
cita eft,  uti  de  Heliogabalo  & Severo 
Lampridius  , &c  de  Nerone  Suetonius  ^ 
de  Gallieno  TrebelL  Pollio  , quippe 
quam  etiam  Diis  Gentilium  attribu- 
tam legimus , quod  Deos  induxerint 
alios  fabros  , alios  medicos , alios  la- 
narios , nautas  , cithariftas , auloedos, 
venatores,  paftores  , rufticos,  quem- 
admodum horum  numinum  contume- 
liam Paganis  objicit  Arnobius  adv. 
Gent.  lib.  3. 

Ab  aliis  autem  ars  Tibicinum  parvi 
pendebatur,  qui  vel  Phlofophiam  vel 
alias  artes  prxculerunt  , quemadmo- 
dum PhilHcus  Milefius  , qui  primo 
Tibicen  fuit , deinde  Rhetor , quem  Ifo- 

crates 


c.  10.  De  Tibiis  Vet.  119 
cymcs  ideo  civ Xol ^ U7T L-u  voc<it . De  S^ty- 
' ro  Tibicine  perhibet  Var. 

» Hift.  lib.  3.  cap.  33.  quod  , cum  per- 
fepe  Ariftonis  Philofophi  difputatio* 

' nibus  inrerfuiflet  , his  quse  doceban^ 
tur  mire  affectus  , dixerit  : Cur  ergo 
non  igni  trado  hoc  nihil  utile  telum  ? 

I Inhnuans  Tibiam  & quodammodo 
fuam  artem  ad  Philofophix  ftudium  ex- 
' tenuans , nihili  seftimans.  Marcus 
: Odiavius  Herennius  prima  adolefcentia 
Tibicen  , poftquam  arti  fuae  difRfusefl-, 
jnftkuit  mercaturam  & bene  regefta , 
decimam  Herculi  profanavit , quam  hi- 
ftoriam  ex  Mafeurio  Albino  profe- 
quitur  ^Macrobius  !ib.  3.  Saturn.cap. 
6.  Nimirum  eleganter  Apulejus  de 
Deo  Socratis  rationem  bene  vivendi 
omnibus  seque  neceffariam  dicit  , non 
autem  rationem  pingendi  5c  pfallen- 
di  \ quam  quivis  bonus  vir  fine  tur- 
pitudine , fine  labe  contemplerit. 
Ideoque  merito  fubjungit  ; Nefeio, 
ut  Ifmenias  Tibiis  canere  , Jed  non 
pudet  me  Tibicinem  non  ejje  : nefeio  ut 

F y ApeU 


Igo  C A S P.  B A R T H OL.  I.  I. 

Apelles  coloribus  pingere  , ut  Ljfippus 
fingere^  fed  non  pudet  me?ionelJe  Jigjii^ 
ficem. 

Viguir  hic  Tibiarum  ufus  apud  o- 
innes  gentes,  quarum  nonnullas  hic  po- 
tius indicare  quam  omnes  recen  fere  pla- 
cet, quia  padim  in  textu  reliquo  ope- 
ris  earum  plenior  Ht  mentio.  Roma- 
nos taceo  apud  quos  non  infrequens 
earum  ufus  paffimlib.  docetur.  Apud 
Graecos  Tibicinum  ars  multum  com- 
mendabatur , quod  pluribus  adruit 
Athenaeus  lib.  4.  Ac  primum  exCha- 
mxleontc  Heracleota  refert  Lacedae- 
monios ac  Thebanos  omnes  , Tibi^ 
cantui  operam  navafle : item  Heracleo- 
tas  Ponti  accolas,  Athenienfium  quoque  ' 
Clariffimos,  ut  Galliam  Hipponici  fi- 
lium, & Critiam  Calladchri.  Etiam  Py- 
thagorici idem  fecere,  ut  Euphranor, 
qui  de  Tibiis  Librum  reliquit,  & cla- 
riffimusille  Archytas  Tarentinus , nec 
non  Philolaus.  Thebanos  caeterasGras- 
cias  urbes  Tibi^  cantu  fuperafle  Dio 
Chryfod.  teftatur  in  Cyneg.  Ideoqut? 

Incer- 


c.  10.  Tibiis  Vet.  ^3^ 

Incertus  quidam  in  Florileg.  Epigr. 
lib.  5.  cap.  8. 

c>v  k,v~ 

i)  <ZS^V0'y‘3V ^ T^rcl/f^CC  T «5  i.  e. 

Gracia  ci^uidem  Tdhtbas  priores  judica-  _ 
vit  in  Tibiis, 

Tbeba  vero  Vronomum , filium  Oe- 
niadae, 

Max.  Tj  rius  Differt.  19.  0 
kvXm^oduv p(cpu>),^Theb antis  Tibiis  afifici^ 
tur  5 Ionicus  choris.  Sed  idem  Differt. 
7.  non  lolum  Thebanos  Tibiarum 
cantu  dele£tari,  at  illum  Boeotis  quali 
vernaculum  afferit.  Etiam  Dardanis 
hujus  artis  gloria  debetur  , cum  ex 
Dardania  Tibicinas  commendari  vi- 
deam apud  Arifiophanis  Scholiafiem^xn 
hxc  • verba , kv^tJe/  5 e^iu^^c(A>)q  ck 

ctv?\.ifl6d^9  <SLih)Ciuiir*y,  i.  c.  T ibi- 
cina  Dardanis  , quia  e Dardania  Ti- 
bicinii commendantur.  Et  hanc  Mu- 
fices  partem  a Dardanis  excultam , au- 
|lhor  efl:  Strabo  lib.  7. 

||  Apud  Syros  6c  Arabas  non  negie- 
■ F 6 ftam 


Casp.  Barthol.  1.  i. 

£tarn  artem  Tibicinum  probat  Capi- 
tolinus  in  Vero  : Adduxerat  fecum  ^ 
inquit  , fidicines  , 'Tibicines , 
hijiriones  , fcurrafcjue  , rmmarios  c^ 
^Y^fiigiatores  , omnia  mancipio^ 
rum  genera , quorum  Syria 
xandria  pafcitur  voluptate.  Et  hac 
mente  non  difficulter  intelligitur  Ju- 
venalis Sar.  3.  veiffi  65. 

Jampridem  Sjrus  in  Tiberim  deflu^ 
xit  Orontes , 

"Et  linguam  mores  cum  Tibi'- 
cine  chordas 

obliquas , nec  non  gentilia  tympana 
fecum 
Vexit, 

Syrios  Tibicines  intelligit  ex  Syria, 
ubi  Orontes  fluvius  cfl:  , Romam 
pervenientes  ad  Tiberim  fitam  , Pa- 
pias in  Onomaftico  ; Ambubaja , mu-  - 
Heres  Sjriaca,  De  quibus  nos  alibi. 
In  Arabia  autem  non  infrequentem. 
Tibiarum  ufum  indicat  illud  apud; 
Suidam  Proverbium': 
de  iis  qui  aliquid  delinere  nequeunr. 

Unde : 


c.  I o.  De  T X b i i s V e t.  133 
Unde  (Sf  illud , Ut  Tibia  canat  drachma 
una  ei  datur , ut  dejinat  autem  auatuor 
numerari  oportet. 

Apud  Carmanos  , qui  Indis  con- 
termini funt , tibiarum  ufum  refla- 
tur Damianus  d Goes  Eques  Luflta- 
nus  de  Dienlis  urbis  Carmanise  oppu- 
gnatione ; 5c  ipfis  Tureis  familiarem 
efle  ex  Bellonio  colligo  , qui  etiam 

3.  cap.  4-8.  Tureas  uti 
Tibiis  dicit  , iis  fere  limilibus  , quse 
i apud  Germanos  funt  , & flx  fora- 
mina ex  ordine  polita  habentibus  ^ 

I fed  duos  cubitos  longitudine  fuperan- 
tibus.  Cum  difficultate  tiara  inflari 
poflfe  , nam  os  habent  ab  omni  Ti- 
1 hiaium  Europaearum  genere  diver— 
i fum  ; fupremum  enim  foramen  ipl^m 
I fiflulam  penetrare  refert  , atque  infla- 
' ri  per  amplum  extimumque  foramen  , 
i fed  exigua  admodum  harmonia.  No- 
I Io  pluribus  ea  hic  extendere  quse  in 
Itoto  Opere  ubique  fere  patent,  dutri- 
modo  conflet  plerilque,  fi  non  omni- 
us  9 gentibus  jam  inde  ab  antiquis 

tem- 


154  Casp.  Barthol.  I.  i. 
temporibus  ufitaras  Tibias.  Illud  hic 
folum  adiungam  quo  tempore  apud 
Graecos  earum  ufus  coeperic,quo  maxi- 
me viguerit,  quoque  delierir. 

Tibiarum  confuetudo  coepi iTe  vide- 
tur poft  Medicas  victorias , cum  Grxei 
jam  de  fe  magnifice  (entirenr,  quod  a 
C(^l.  Rhodigino  annotatum  Ledt.  An- 
liq.  lib.  9.  cap.4.  fed  ante  eum  pluribus 
ab  Ariflotele  confirmatum  reperio,  cu- 
jus verba  ex  lib.  deRepubl;  cap.  6, 
hic  latina  afferam  , ne  Grxea  aliis  fa- 
ftidium  pariant  nimia  prolixitate.  Ira 
autem  ille  : (Quocirca  reHe  veteres  ejus 
ufum  in  pueris  ac  liberis  hominibus  im^ 
probarunt  cum  antea  eo  ufiejjent:  ocium 
enim  uberius  ex  omnium  rerum  copia 
naBi , majorefque  animos  ad  virtutem 
confequuti , tum  fuperioribus  temporibus 
poji  bellum  Rerfteum  ex  rebus  feli^ 
citer  pr celare  gejlis  ferociores  ^ eia- 

tiores  ejfeBi  , omne  difciplina  genus 
attigerunt  , nullum  deleBum  adbiben- 
tes , fed  aliam  atque  aliam  infuper 
indagantes.  Quapropter  etiam  artem 

^ Tibia 


c.  lo.  De  Tibiis  Ve T.  155^ 
*Tibia  canendi  ad  difci^linarum  nume- 
rum aggregarunt.  Etenim  Laced^mo- 
ne  quidam  .y  qui  ludorum  fumptus  fup- 
peditabat  ( Grxcis ) ipfe  choro  Ti  - 
huvm  inflavit  j Et  Athenis  ita  increbuit 
ut  fere  pleriqUe  liberi  ingenui  homines 
Tibia  canerent, 

Ddiir  ver6  Athenis  difdpiina  illa, 
Alcibiad  e authore,  cum  percrebuiffec 
I abipfoabjeftas  infradlalque  Tibias,  ut 
ira  poft  ejus  tempora  res  habita  fit  for- 
didaiSc  illiberalis.  Nimirum  Alcibiades 
quum  apud  avunculum  Periclen  puer 
artibus  & difciplinis  liberalibus  erudi- 
retur;  6c  accerii  Pericles  Antigenidam 
Tibicinem  judiflet  , ut  eurn  canere 
Tibiis , quod  honeftiflimum  tum  vi- 
fum  eft,  doceret  : traditas  fibi  Tibias 
quum  ori  infertas  inflaflet  deformi- 
tate  oris  tali  pudore  aflFedus  dicitur, 
ut  infradias  illas  abjecerit.  Ea  res  cum 
percrebuifiet  , omnium  tum  Athe- 
nienfium  confenfu  difciplina  Tibiis  ca- 
nendi defita  eft  , quemadmodum  ex 
Commentario  Pamphile  nono  & vice- 

fimo 


j‘^6  Casp.  Barthol.  I.  i. 
fimo  totam  hiftoriam  refert  Gellim 
lib.  ly.cap.  17.  Et  hanc  ob  caufam  Al- 
cibiadem Socrates  apud  Platonem  fic 
alloquitur , (Quantum  enim  memini^  di- 
dicifli  legere  , [cribereque  , cithara 
canere  : nam  'Ttbta  canere  noluijli. 

Apud  omnes  autem  gentes  in  variis 
aftionibus adhibitus  eft  Tibiarum  ufus. 
Cujus  caufam  indagare  non  difficile  eft 
ubi  ad  varias  affedriones  & paffiones 
attendimus,  quas  varii  Tibiarum  mo- 
di , prout  varie  ufurpati  funt  , pro- 
duxere , de  quibus  pulchre  Cicero 
lib.  2.  de  L^g\hi\s:Apntior  enimPla-^ 
toni  nihil  tam  facile  in  animos  teneros 
ac  molles  influere^  quam  varios  canen- 
di modos , quorum  dici  vix  potejl , quan- 
ta (tt  vis  in  utramque  partem  : ^ in- 
citat languentes  ^ S'  languefacit  exci- 
tatos , tum  remittit  animos  , tum 
contrahit.  Unde  diverfus  emerfit  ca- 
rundem  apud  Veteres  ufus , In  bello  ad 
animos  excitandos , vel  moderatiores 
reddendos;  In  facris,  ne  quid  infaufti 
exaudiretur  ; In  ludis  publicis  & Di- 


CIO,  De  Tibiis  Vet.  137 
vum  honore , ut  luxus  & Igetitix  fen- 
fu  imbuerent  animos  fuaves  modula- 
tiones; Inde  etiam  Convivales  Tibiae. 
Nec  fine  iifdem  comoediae  adlae , nec 
i fpedlacula.  In  concionibus  etiam  Ti- 
biae concionatoriae  variis  modis  tum 
animum  demulcerent,  tum  aftionem 
loquentis  intenderent.  In  funeribus  fi- 
gnum  luftus  Tibia  daret,  & funereos 
modos  cantu  lachrymante  ferrent  ti- 
bicines. Sed  Zygia  Tibia  l^tos  Hy- 
menaei modos  conderet , quemadmo- 
dum alia  nocturnis  dicata  choreis.  Ad 
Tibicinum  cantum  Ludii  &hiftriones 
, motum  congruentem  moderarentur. 
Fuit  & Tibicen  nauticus,  quiintrire- 
, mibus  animos  remigum  mulceret,  ad 
I tolerandos  facilius  labores.  Quare  e- 
tiam  Tyrrheni  ad  Tibiam  lervos  fla- 
gellis caedunt  , ad  excitandam  tole- 
, rantiam.  Agmen  claudunt  bruta  Ani- 
j malia,quae  olim  Tibiarum  varietate  & 
^dulcedine  deledtata  non  ignoro,  ftd 
j hisomnibus  Tibiarum  ufibusexplican- 
j dis  fequentem  hujus  Tranatus  Librum 

impendo. 


i^SCasp.Barth.deTib.  Vet.  l.i. 
impendo.  Ubi  evidenter  patebit , non 
immerito  decantatas  efle  ^jMaxtmo  Tj- 
ratotMufices  vires;  apud  quem  DH- 
jfert.  'L I . tcdh  eji  Mu  fica , facillime 
luHum  levat  , facillime  iram  cohibet , 
optime  cupiditates  temperat^  dolores  mi- 
tigat ^ amores  filatur^  adv  er fam  j able- 
vat fortunam^  Optima  h^:ec  in  facrif- 
ciis  comes , in  epulis  conviBrix , impera- 
trix in  bello.  Hac  eJi  qua  maxime  in  fe^ 
fi  is  reficit^  Bacchanalibii^faltat^  inmj* 
fi  eri  is  afflat  homines.  Hujrn  pr a cipuum 
quoque  opus  efi  modulatione  fua  rempu- 
blicam  temperare.  Ita  plane  omnis  ha- 
bitus animx  cantibus  gubernatur,  fa- 
tente  CMacrobio^  ut  & ad  bellumpro- 
crreffui6c  item  receptui  canatur  cantu,  ,, 
& excitante  Scrurfus  fedante  virtutem; , 
Dat  fomnos , adimitque ; nec  non  curasa 
& immittit  6c  retrahit : Iram  fuggerit 
clementiam  fuadet : corporum  quoque;: 
morbis  medetur. 


LI- 


139' 


LIBEI{  SEC  UND  US. 


CAPUT  I. 

Tibise  Fts^ad  varie  afficiendos 
animos y cojcjue  vel  concitan- 
dos vel  rnollmidos. 


E Platone  tefcatur  Cicero 
lib.  3.deLeg.quod  mufico- 
rum cantibus  mutatis,  mu- 
tari mores  civitatis  dixerit. 
Nec lane immerito,  cum  Pythagoram 
confeflumefle,  plus  poffe  Tibicines  ad 
corrigendos  mores,  quam  Philofbphos, 
conftet  ex  Sexto  Empirico  adv.  Ma- 
them.  lib.6.  Pythagoraeiferociam  animi 
Tibiis  ac  fidibus  mollientes , docuerunt 
cum  corporibus  adhaerere  nexum  foe- 
dus 


i4o*  Casp.  Barthol.  1.  r. 
dus  animarum,  quod  de  illis teftimo- 
nium  perhibet  JHartian,Capella\ih.^, 
Et  hanc  ob  caufam  multi  perfaafifunt 
ideo  in  hac  vita  omnem  animam  mu^ 
" ficis  fbnis  capi,  quia  in  corpus  defert 
memoriam  muficae,  cujus  in  coelo  fuit 
con(cia:&  ita  delinimentis  canticis  oc- 
cupari, ut  nullum  fiC  tam  immite,  tam 
afperum  peftus,quod  non  oblc6f amen- 
torum talium  teneatur  affe£i:u.  Hinc 
Macrobiuslih.  ^.in  Somn.  Scip.  cap.  5. 
exiftimar  & Orphei  & Amphionis  fa- 
bulam fumphfle  principium  : quorum 
alter  animalia  ratione  carentia  , alter 
laxa  quoque  trahere  cantibus  ferebaturj 
quia  forte  gentes , vel  fine  rationis 
cultu  barbaras  , vel  Faxi  inftar  nullo 
afFe6lu  mobiles,  primi  illi  ad  fenfum 
voluptatis  canendo  traxerunt.  Vide- 
mus enim  Tibiam  , qux.ex  teftimo- 
nio  Tlutarchi  Symp.  7.  cap.  8.  in  aures 
fe  infinuat  infundens  vocem  jucundam 
ulquead  animam  , modo  mores  afpe- 
ros  lenire  animofque  demulcere,  mo- 
do eoldem  lymphatico  cantu  incitare 

atque 


C.  I.  De  Tibiis  Vet.  141 
atque  furorem  afficere.  ' 

De  pofteriori  effeftu  Tibiarum,  tot 
apud  autores  funt  indicia  , ut , qui 
omnia  congereret  , prius  temporis 
atque  chartae  , quam  materias  defe^ 
(ffum  haberer.  Tibiam  hoc  habere  in- 
ftitutioni  ac  do£l:rinx  adverfarium  , 
quod  ejus  cantus  prohibet  ratione  uti, 
effatum  efl:  Arifiotelis  de  Republ. 
]ib.  8.  c.  6.  Quocirca , quemadmodum 
Veteres  refte  ejus  ufum  in  pueris  ac 
liberis  hominibus  improbarunt  , ita 
neque  Tibiam  in  puerorum  inftiru- 
tionem  introducendam  judicat, quippe 
quam  organum  dicit  non  ad  mores 
mitiores  ingenerandos  aptum,  fed  po* 
tius  ad  animos  furore  Bacchico  ffi- 
mulandos  accommodatum.  Quare 
talibus  temporibus  eo. utendum  lua- 
det  , quibus  ejus  ufus  valet  ad  ani- 
mos expiandos  potius  ac  luftrandos 
leu  purgandos,  quam  ad  erudiendos. 
Apud  Tlutarchum  lib.  2.  de  Fort 
Alexandr.  Antigenide  Tibiis  canen-* 
te,  ufque  adeo,  velut  lymphatico 


impe- 


I4^  Ca  SP.  Barthol.  1.2., 
impetu  , exarfiffe  dicitur  Alexander 
Magnus,  ut  concuflis armis  proripiens 
e mediis  epulis,  manus  in  aftantes  in- 
tenderet, illedtus-fono  bellico.  Similia 
de  Erico  Rege  Danias  referenti  credo 
Saxoni  Grammatico , patria*  noftrse  Hi- 
ftoriae  conditori  optimo  , qui  lib.  I2. 
Hift.  Dan,  ita  : SeJL  triflioris  fortuna 
quod  fequitur,  Re^verfus  namque  Eri- 
CHS , cum  more  Regio  domi  in  propatulo 
coenitaret  ^ inter  alios  quendam  ^^ufi^ 
ca  rationis  Profejforem  adejfe  contigit • 
Oui  cum  multa  fuper  artis  fua  laudibus 
difputajfet , inter  c at  er  a quoque  fonorum 
modis  homines  in  amentiam  furoremque  ‘ 
pertrahi  pojfe  ajfrmabat.  ^uin  etiam 
tantas fidibus  vires  dicebat , ut  perceptis 
earum  modulationibus  afl antes  mente^ 
conflaturos  negaret.  Ille  ubi  tum  preci- 
bus Regiis,  tum  minis  cffedfum  prac-- 
fentare compellitur,  ita  animorum  eo- 
rum habitus  qui  audierant,  modorunir 
varietas  infleftebat,  ut  R-ex , colludban-* 
tium  robore  vidfo , arreptoque  en(e,i 
quatuor militum,  continendi  ejus  gra- 


c.T.  De  Tibiis  Vet.  14,5 
tia  propius  accedentium,  caedem  per- 
egerit. Hanc  ad  concitandos  animos 
vim  Tibiarum  non  ignoravit  Theon 
Pidror  , de  quo  ^^y£jlianus  Var.  Hiflr. 
iib.  2..  cap.  4-4“'  c]Ui  imaginem 

quandam  populo  videndam  exhibitu- 
rus , non  prius  eam  congregatis  ad  Ipe- 
(fbandum  propofuit,  quem  Tibicinem 
juxta  collocaffet,  quam  juffit  carmen 
incitativum  canere,  penetrans  ac  cla- 
mofum  quam  fieri  pollet  maxime  & 
quod  ad  praelium  animarer.  Simulae 
Igitur  auditum  eft  carmen  alperum  6c 
boirendum,  6c  tuba  quafi  armatorum 
eruptionem  fonante,piauram  oftendit, 
& miles  conlpedtus  eft,  erat  enim  mi- 
les , quem  pinxerat  in  armis , jam  jam 
quali  erupturus.  Ergo  non  immerito  a- 
Philolopho  Tibia  lalutatur 

concit cttTtx ^ 5c  ad  rem  noftram  Ci» 
cero  de  Divin.  Iib.  i.  Multifque  rebm , 
inquit , injidryiiTitintiiT  tules  nntmi , otui 
corporibus  non  inharent , ut  ii  qui  fono 
quodam  vocum  , Phrygiis  cantibm 
incitantur.  Per  Phrygios  cantus  Tibia- 
rum 


I44-  Casp.  Barthol.  1.2., 
rum  modulationes  intelligendae  funr, 
quas  in  Matris  Deum  facrificiis  in  Phry- 
gia adhibifse  , quemadmodum  Apule- 
jus Metam.  lib.  8.  virum  quendam 
Cantus  Fhrjgii  mulcentihus  modulis  ex- 
citum dicit  5 & paulo  ante  illum  cantum 
Tibiarum  effe  declarat : Quidam  tuni- 
cas albas  in  modum  lanciolarum  quoquo- 
^erfum  fluente  purpura  depiBas  cingulo 
fubligati  , pedes  luteis  induti  calceis  ^ , 
Deam  que  fer  ico  conteBam  amiculo  mihi  ■ 
gerendam  imponunt  : Brachiifque  fuis 
humero  tenus  renudatis  attollentes  imma»  ^ 
nes  gladios  ac  fecures  ovantes  exfliuntj , 
incinente  'Ttbia  cantu  lymphaticum  tri- 
pudium. Hx  quo  Apuleji  loco  non  pa- 
rum lucis  mutuor  pro  explicando  Valer, 
'Flacco  lib.  3 . 

— At  barbara  Buxus 

Si  vocet , motis  ululantia  Dindy-  - 
ma  facris  ^ 

Fune  enfis  placeatque  furor. 

Sed  de  his  nos  plura  proferemus  alibi, 
ubi  de  Tibia  in  (acris  De6m  Matris  fer- 
moerit,  hic  tantum  iraftanduseritfu- 


G.  I.  De  Tibiis  Ve  t,  14,7 

ror  ille  & nefarius  roirirus  5 quem  inau- 
dientibus conciravif,  eleganter  exprei- 
Ius  a Seneca  Epift.  108.  Quidam  ad 
magnificas  voces  excitabatur  , efi*  trans-^ 
eunt  in  ajfieBum  dicentium  , alacres 
vultu  ac  animo:  nec  aliter  concitabitur ^ 
quam  folent  Phrygii  Tibicinis  fiono  fe^ 
miviri^  ^ ex  imperio  fiur entes.  Semi- 
viros Sacerdotes  Phrygios  vocat,  quos 
ideo  Firmicus  de  En*,  profan.  Relig.  di- 
cit, cum  le  alienos  a viris  fecerint,  ad- 
impletos Tibiarum  cantu  vocare  Deam 
fuam  , ut  nefario  repleti  fpiriru  vanis 
hominibus  quafi  futura  prxdicent.  I- 
dem  de  Corybantibus  ab  aliis  didium , 
quo  fenfu  tJHax,  Tjrius  Differt,  xz. 
Sicut  vulgo  eos  ajunt , quos  corjhan^ 
tiare  dicimus  , fi  Tibiam  audiant  , k 
priori  mentis  jlatu  devolvi^  divinoque 
fuhito  furore  corripi.  Erant  autem  Co- 
rybantes iidem  cura  Curetibus  dequi- 
tus  prolixe  Strabo  lib.  10.  Nimirum 
quiCretenfes  res  tradunt  Phrygiarque  , 
li  quibufdam  lacris  rainifteriis  impii- 
icant  Curetes,  cum  arcanis,  tiim  alias 

G Jovis 


1^6  Casp.  Barthol.  1.2. 
Jovis  in  Creta  educationi  puerili,  & 
Matris  Deum  facrificiis  in  Phrygia,  ac 
locis  circa  Idam  Trojae  montem.  In- 
gentem iftarum  narrationum  diverfita-  ■ 
tem  Strabo  monet.  Dum  alii  eofdem  . 
cum  Curetibus  ponunt  Corybantas,  . 
Cabiros, Idaeos,  Daftylos,  Telchines: 
Alii  cognatos  inter  fe  & exilibus  diftin-  • 
6los  differentiis.  Illi  ab  omnibus  furore  ! 
quodam  Divino  correpti  &bacchantes  : 
delcribuntur  , qui  armata  laltatione  ; 
cum  tumultu  (Scftrcpitu,  tintinnabulis, . 
tympanis,  armis , Tibia  & clamore  in  '| 
iacrificiis  perterreant  homines  fub  ad-  • 
miniftrorum  fpecie.  H6rum  rituum  o-  • 
riginem  ordine  exponit  Jul.  Firmicus^ 
inde  ortum,  quod  Gretenfes , ut  Jovis 
furentis  propter  filii  Bacchi  caedem  5 fae- 
vitiam  mitigarent  , feftos  funeris  dies  ; 
ftatuentes,  & annuum  (aerum  triere-* 
rica  confecratione  componentes,  omnia 
per  ordinem  facere  vellent  quje  puer  * 
moriens  aut  fecit  aut  paffus  eft : Ideo-  * 
que,  ut  memorat  5 vivum  la-  ■ 

niant  dentibus  taurum  5 crudeles  epulas  i 

an-  - 


c.i.  De  Tibiis  Vet.  147 
annuis  commemorationibus  excitantes, 
& perftcreta  fylvarum  clamoribus  dif- 
Ionis  ejulantes  fingunt  animi  furentis 
infaniam.  Praefertur  cifta  in  qua  foror 
cor  latenter  abfconderat  , Tibiarum 
cantu  5 & cymbalorum  tinnitu  cre-» 
pundia  quibus  puer  deceptus  fuit  men- 
tiuntur. 

Aliam , fed  contrariam  pror  Ius , vim 
Tibiarum  reperio , qua  excitati  furores 
compofiti  llint  atque  animus  molliter 
afiedlus.  Eoque confilio  apud  Stobaum 
de  Kepub.  Serm.41.  illis  qui  ebrietate 
& crapula  inducH  aliquid  mali  perpe- 
trabant , Tibias  & accentum  accom- 
modar^unt , ut  ingenia  his  modis  irriga- 
ta honeftiores  maturefcendo  mores  ac- 
quirerent. Hunc  efferum  Tibiarum  a 

priori  plane  diverfum  mirari  licet , cum 
Pythagoras  ebrium  AdolefcentemTau- 
rominitanum  , fub  Phrygii  modi  fbno 
incitatum,  Tibicine  fpondxum  fucci- 
nente  reddiderit  mitiorem  & fui  com- 
potem , cujus  rei  teftes  funt  Fabiui 
ab.  1.  cap,  10.  Patritius  de  Republ 
- ^ : G z 


14S  Casp.  Barthol.  L X. 
Hb:  tit.  z.  Boitkius  Mufices  lib,  i. 

cap.  i.  Nimirum  cum  Icorrum  in  rivalis 
domoeflec  claurum,  atque  Adolercens 
ille  furens  domum  vellet  comburere  , 
cumque  Pythagoras  flellarum  curfus, 
ur  illi  mos  erat  5 inipiceret  , ubi  intelle- 
xit iono  Phrygii  hidd  i in  citarum  mul- 
tis amicorum  admonitionibus  a- ficino- 
re  noluiffe  defiftere  , mutari  modum 
praecepit,  atque  ira  hirentis animum  ad 
liutum  mentis  pacatiiTirnum  reduxit., 
Idem  de  Pythagora  tradit  Bafilim  de 
Les^cndis  • Grx"CorvJ(TJ  dive  -Gentilium 
Libris,  uti  6v  Ammonim  in  Porphyni 
llagogen  , qui  inde  comprobat,  Mufi- 
cen  animi  affedliones  io  pire  , di  rige  re- 
que ad  virtutes.  Praeceptoris  du6tum 
lequurus  ed:  Clinias  apud 
Var.  Hift.  lib.  15'.  c.  Is  fapidnrix 
ftudio  Pythagor-xusi  quatido ad  ira^un-  ■ 
diam  le  praecipitem  ferri  ferififlTeC', 'con- 
feftim  priuiquam  prorfus'  invaderetun 
ab  ira  & clucciceret  in  iplb  mentis  afte- 
£l:us,  chordis  adaptatis  citharam  pulla- 
vit» Et  eundem  hujus  fai^icaufam  ro- 
gatum.. 


c.i.  De  T 1 B I j s V ET.  149 
garum,  Athcn^usWh.  14  refert  refpon- 
dI3e  : , mitefco.  Atque  ideo  . 

Pythagorge  & S£6latoribus  ejus  rece- 
ptus mos  fuit,  uz  lyrx  cantu  animum 
tum  ad  laborem  accenderent,  tum  ad 
tranquiliitatem  reducerent , ut  teldan- 
luT  FiutarchusX\\:)At  \£\dL,  & Ohr.  For-, 
phjrufs  in  vita  Pythagorae , ya?nhUcbns 
in  ejurdem  vita  cap.  Ty.oc  Ex  qui- 


ibus  varia  apud  FoJEumvidc  de  4.  Art. 
Popui.  cap.  4.  Quibus  hic  fo!umZ«/. 
Itum  addam  qui  Tulcul.  Ouxff.  lib.4. 

autetn  , ait,  Fythagoraorum 
quancpjtam  multa  colligi  pojjunt  , paucis 
tamen  ut  emar  : quoniam  non  id  agitur 
hoc  tempore : nam  cum  carminibus  fohti 
illi  ej]e  dicantur , praecepta  queedam 
occultius  tradere , mentes  fuas  d co^ 
gitatio?mm  intenjione  cantu  fidibufque 
ad  tranquillitatem  reducere. 

Sane  eandem  ob  caulam  liflcmPy- 
thagorteis  moris  fuit  , ejuemadmodum 
de  iis  teftatur  ^^^mitllianiis  Inftit.  Or. 
iib,  g.cap.  4.  cum  evigilaflenr,  animos 
ad  lyram  excitare,  quo  effent  adagen- 

G 3 dum 


1)0  Casp.  Barthol.  1.2. 
dum  ere£liores : &c  cum  (omnum  pe- 
terent , ad  eandem  prius  lenire  men- 
tes, ut  (iquid  fuiflet  turbidiorum  co- 
gitationum, componerent.  Huic  affi- 
nis mos  fuit  Indorum,  qui  Tibiarum 
cantibus  Regem  admonuere,  quoties 
dormitum  pergebat  , ut  bonis  utere- 
tur fbmnlis,  atque  benignus  erga  fub- 
ditos,  & illis  bene  confulens  furgeret, 
quemadmodum  referenti  Pbilojirato 
credimus,  de  vita  Apollon.  lib.  2.  Ad 
conciliandum  (omnum  adhibitam  fym- 
phoniam  monet  Seneca  lib.  de  Provid. 
cap.  5 . ubi  Maecenatem  tradit  In  diu-  j 
turna  aegritudine  infomniorum  variis  ex 
rebus  remedia  quxfivHTe;  Feliciorem  y 
inquit,  ergo  tu  M^^cenatem  putas  y cui 
amoribus  anxio , morofa  uxoris  quo^ 
tidiana  repudia  deflenti  fomnusper  Jjm» 
phoniarum  cantum  , ex  longinquo  lene 
fonantiumy  quaeritur.  Tales  Tibiarum 
praecentiones  Gentiles  Diis  fuis  obtu- 
lilTe,  eoldemque  matutinis  etiam*  ho- 
ris Tibiarum  cantibus  Deos’  fuos^ 
falutare  (blitos  teftis  eft  Arnobius  ,, 

quam- 


c.  I.  DeTibiis  Vet.  i5’i 
quamvis  non  approbet  hujufmodi  Deo- 
rum fidlitlorum  cultum, Adv.  Gent.  lib. 
7.  Ouidjibi  volunt  ex  citat  Iones  tU  a as 

canitis  matutini  , coUatis  ad  Tibiam 
vocibus  ? Condormifeunt  enim  fuperi^ 
remeare  ad  vigilias  ut  debeant  ? quid 
dormitiones  iU^e  , quibus  bene  ut  va^ 
leant  aufpicabili  falutatione  mandatis. 
Somni  enim  quiete  folvuntur , occupa^ 
rique  ut  pojjint  lenes  audiendae  funt 
naniiB. 

Ad  Tibiam  expergefadlos  effealios 
videtur  ex  Seneca  colligi  pofle  Epift.  1 5'. 
^Omdni  malit  ^ inquit,  quifquis  vir'ejl^ 
\fomnum  fuum  clajjico  quam  /jmphonia 
rumpi.  Ex  fonte  medico  remedia  hxc 
tangit  Paulus („^ginetalih.  i.cap. 58. 
ubi  de  fanorum  vigilia  agit,  Jiqmdem 
igitm'^  ait,  aut  ex  moerore.^  aut  ob  curam^ 
aut  mimi  ajfe^um  quempiam  vigiliis 
torqueantur  : primum  quidem  id  quod 
moerorem  facit  , fl  fieri  queat  , prec- 
fcindemus.  Deinde  etiam  jucundio^ 
rum  fonorum  auditu  , cogitationem 
ab  illis  abducemus.  Lacedaemonii  lite- 

G 4. 


rarum 


I5'^  Casv.  Barthol.  1.2, 
rarum  omnino  rudes  erant,  fed  fi  ali- 
quando dodlrinarum  auxilio  6c  ope,  vel 
delirantes  vel  aegrotantes , aut  alioqui 
publica  calamitate  afFedli,  indigerent, 
accer febri nt  homines  peregrinos , ut  me- 
dicos, aut  vaticinium  Apollinis.  Accer- 
• fiverunt  autem  Terpandrum  , Thale- 
tem, Tyrtaeum  ,Cydoniatam , Nym- 
phaeum*, & Alcmanem , qui  Tibicen  e- 
rat,  ficuti  prodidit  o^/w5^«^Var.  Hift. 
lib.  12.  cap.  ^o.  Ex  Flutar cho  lib.  de 
Mufic.  & Siiida  Proverbio  : ^ 

^ conftat  eofdem  Lacedaemonios, 
cum  fcditione  laborarent,  juffiffe  can  — 
torem  Lesbium  accerfere  : cumque 
Terpandrum  in  orvos'fhoti  canentem  au- -i 
diiflenc  ex  difeordia  in  gratiam  redilflb. 
Idcoque  Pythagoras,  ut  fsepius  audi- 
vimus, perturbationes  animi  lyracom-- 
pofuit,  quis  enim  ignorat  lituos  ^ tue- 
bas concitamenta  ej^e  , 'ftcut  quofdam 
cantus  blandimenta  quibus  mens  refoU 
^atur?  C onftdjis' oculis  profunt  virentia  ^ 
quibtifdam  coloribus  infirma  acies  ac* 
quiefeit  , quorundam  Jpkndore  perfirin- 

' gitur : 


c.  I.  De  TiBiis  Vet. 

gltur  : fic  mentes  aegras  Jiudia  l^ta  per- 
mulcent ^ quemadmodum  pulchre  lo- 
quitur Romanae  Scose  Princeps  lib.  5. 
'deiracap.  Arifiotehsin  utriu (que Ti- 
biarum ufus,  tam  excitandi  quam  (b- 
piendi  animos,  caulam  inquirit  Prob. 
Se£l.  15.  Cur  tajn  in  laborando  quam 
in  fruendo  folatio  Tibiam  adhibere  fole^ 
mus  ? An  ut  laborantes  minus  anga» 
mur , fruentes  magis  obleniemur. 

Nec  aliam  ob  caulam  , credo,  non- 
nullae gentes  Tibiarum  cantum  adhi- 
buerunt cum  (bntes  flagris  exderent , 
quam  ut  aliquam  pcenx  partem  fonti- 
bus minuerent,  qui  fjpplicia,  his  can- 
tibus deliniti,  aequiori  animo  ferrent  , 
quanquam  hocTufeorum  propenfioni 
ad  voluptatem  tribuat  Alcinous,  qui 
'illis  hunc  Tilnarum  ufum  famiiiarem 

'tradit  x\duA  Athenaeum  lib.  \%,  Viguic 

,r  , r,,;  , o 

fanc  apud  nonnullos  hic  mos , quemad- 
modum fuo  3? vo  flagellari  (ervosadTi- 
biafm  (olere  Arifloteles  tradit,  quod  a- 
pudi  Flutar chmn  legimus  lib.de  Cohib. 
Ira.Ty  rrhenis  hunc  ritum  ex  eodem 

' G y riJloteU 


1^4-  Ca  SP.  BaIITHOL.  1.2. 


'Tyrrheni  'njero  , ut  ^rijloteles  tradit , 
non  folum  pugnant  ad  Tibiam  , fed 
etiam  flagellis  credunt  ^ coquunt,  • 

Affinem  originis  caufam  habuit , 
quod  non  pauci  olim  in  Triremibus 
Tibiarum  cantu  animum  remisum  de- 
mulcerent  ad  tolerandos  facilius  labores, 


de  quibus  nos  poftea  fingulaVi  capite, 
nimirum  cum  ira  certus  Tibiarum  can- 
tus animos  emolliret  , ut  non  imme- 
rito Ovidius  de  Remedio  Amoris , hoc 
de  eo  teftimonium  perhibuerit, 

Enervant  animos  cithara  ^ Jotofque, 
lyraque. 

Sic  Polycratem  Samiis  mitiorem  red-^ 
didit  Anacreon  apud  Max.  Tyrium  Di(- 
ierr.  2i.cum  ejus  Tyrarinidi  Smerdiae 
amorem , Cleoboli  comam , Tibia/que"^ 
Bathjlli,  & Ionicos  cantus  immifceret.. 
Unde  hoc  quafi  mirum  affertur  a Sa^ 
xone  Grammatico  lib.  6,  de  Ingello  Re- 
ge Danise  , cum  Regina  tibicinem  de 

indu- 


c,  I.  De  Tibiis  Ve  T.  i)5' 
induftria  modulari  julfiffet , quo  indi- 
gnationis Regis  perieverantia  fleftere- 
tur  , 6c  artificialis  foni  minifterium  na- 
turales inclementix  nervos  elideret, 

! quod  chordarum  lenocinium 

\ farum  ejjicax  in  hebetanda  Regis  perti- 
nacia fuiflet.  Getarum  Legati,  fi  pa- 
cis vel  induciarum  cau(a  mitterentur, 
ubi  pacato  opus  effet  animo  citharam 
pullantes  adveniebant quod  ex  Theo- 
pompi hiftoria  refert  Athen^m  , 6c 
hinc  alibi  colligit  Muficen  , mores 
'componere  , iratos  mentifque  parum 
compotes  lenire  ac  demulcere.  Quid  e- 
nim  Tibia  ad  corrigendos  mores  va- 
luerit ex  Maximo  T)rio  conftat , qui 
agreftes  Boetorum  mores  Tibise  ftu- 
dium  , Tibiaeque  aptatum  Pindari 
carmen  mitigaffe  tradit,  Differt.  21. 
Ut  adeo  non  immerito  per  Muficam 
nos  certo  quodam  modo  moratos  fie- 
ri voluerit  Arifioteles  Polit,  lib.  58» 
cui  hujufmodi  cantica  , quibus  a- 
niml  a motibus  purgarentur  , di- 
cuntur , Sed  dc  his 

G 6 confule 


1^6  Casp.  Barthol.  Iz, 
confule  Saresherienfem  lib.  i.  Polycrat. 
cap.  6. 

A Prophetis  olim  adhibita  inftrumen- 
tamuficaRabbinl  volunt,  animos  fuos 
recreandi  exhilarandique  gratia,  quod 
Spiritus  Domini  requirat  animum 
tum  ac  hilarem : moeftum  autem  &tri- 
ftem  fugiat.  'Apud  Prophetam  fide- 
lium gaudium , quo  funt  afficiendi  pro- 
pter Affyrlorum  cladem  , Tibiarum 
cantui  fimilehabctur,  Cic  Efai^ cap.  3 i. 
vcrfi  29 . Illud  canticum  futurum  ejl  vo- 
bis ut  noUts  qua  fan^ificatur  fefium : 
iretitia  animi  , qualis  efl  euntis  cum  Tdi-  - 
hia.  Ita  de  Babylone  , quia  in  deliciis  1 
diu  vixerat,  Afocalyfj,  18.  verf  21. 
Cum  impetu  projicietur  Bahj Ion  urbs  illa 
magna  : nec  amplius  invenietur.  Et 
vox  citharoedorum  (j^  muf  eorum  Ti- 

hia  atque  tuba  canentimn  non  audietur  in 
te  amplius.  Scilicet  magnam  hujus  Mu- 
lices  fuavitatem  fuifle  oportet , cum 
plurimi  hac  ufi  fint  ad  vitae  aufteri- 
tatem  modulorum  dulcedine  temperan- 
dam , quapropter  ab  aliis  propter  fua- 
vitatem 


c.i.  De  Tibiis  Vet.  if/ 
vitarem  Ibni  commendata  eft  Tibia. 
Imo  DilTert.  15'.  in  Ho- 

meri HeGodique  carminibus  non  magis  ■ 
narrationes  , numerorum  fuavitatem, 
& harmonice  elegantiam  quarh  in  Tibia 
aliqua  aut  cithara  miratur,  atque  Dit 
lerr.  ix.  quodammodo  cum  Tibias  fiia- 
virate,  cantu  Sirenum  comparatio- 
nem inftituere  videtur.  SedDifferr.  35. 
clarius  indicat  quantam  ad  animos  pe- 
netrandos. atque  afficiendos  vim  habeat: 
Noft  enim  corpori  dijfido  qum  ab  igne  ca^ 
lere^  nec  oculis  quin  d foleiUuflrari^  nec 
auribus  quin  l^ibi^e  modis  affici  pojjint. 
Ubi  elegantillime  eandem  vim  Tibiis 
,ad  aures  demulcendas  concedit  , quoe 
corpori  afficiendo  ab  igne  , & oculis, 
radiorum  luce  perftringendis , a Sole 
emanat. 

Ego  ejufmodi  plura  apud  Authores 
■ varios  reperiens^veftigia  , non  pofTum 
quin  fatear  cum  TuUioXih,  3.  de  Orato- 
tore  5 Nihil  eji  tam  cognatum  men- 
tibus nofiris  , quam  numeri  ac  <vo- 
ces  : quibus  ^ excitamur  cffi  incen^ 

dimur , 


1^8  C A s P.  Barthol.  1.2. 
dimur  ^ ^ lenimur^  languefcimus  ^ 
ad  hilarkatem  ^ ad  trifiitiam  fa^pe 
deducimur. 


' CAPUT  I L 

Tibias  ufus  in  curatione  Mor- 
borum. 

PEculiarem  apud  veteres  morbos  cu- 
randi rationem  aggredior  , haud 
ignarus  antiquis  abhinc  temporibus, 
medicamemis  aliis  non  Infimum  locum 
datum.  Affeverant  hoc  varia  tum  a la- 
xis vetuftis,  tum  literarum monumen- 
tis  petita  telHmonia , quibus  Medicis  ! 
fuus  non  denegatur  honos , 

Aras  V coniam  meruit  LSHedicina 
per  artem. 

Apud  Romanos  (ane  haud  infimum  di- 
gnitatis locum  obtinuerunt  Medici. 
Uti  apud  Tacitum  lib.  4.  Annal.  Eu- 
demus  amicus  ac  Medicus  Livige  dici- 
tur , 6c  de  Charicle  idem  lib.  6.  Annal. 

Erat  i 


c.^.  De  Tibiis  Vet.  15-9 
5 inquit , (J^'hdkm  arte  injigms 
nomine  Charicles , omnes  quidem  valetu- 
dines regere  Vrincipis  folitus  y concilii  ta- 
men copiam  pr^^bere.  Statuas  habebant 
publicas  qualis  ^i^udUrJinum  P.Pupiij 
idque  non  immerito , cum  eleganter  Se^ 
neca  de  Benef.  adverfariis  refpondet, 
quxdam  pluris  efle  quam  emuntur  ; E- 
mis  d Medico  rem  inafiimabilem^  vitam 
valetudinem.  Mi0as  facio  hic  alio- 
rum controverfias  de  Medicis  apud  Ro- 
manos vel  fervis  vel  civitate  prohibitis, 
cum  diftinftione  tamen  admittendas , 
quas  ad  alium  forum  relegabo.  Volu- 
mini Antiquitatum  Medicarum  eas  re- 
fervaturus.  Non  enim  hic  loquor  vel  de 
iis , qui  olim  certis  quibulHam  corporis 
partibus  addi6H  artem  ignobilem  exer- 
cuere, vel  de  Pharmacopolis,  qui  olim 
Circumforanei,  ex  mente  Ciceroni  in 
Orat,  pro  Cluent.  & Hw^/iSerm.lib. 
i.Sat.a.  Quibus fuum addic  calculum 
setate  pofterior  Gellius ^ lib.  i.cap.  15:. 
apud  quem  ita  Cato  : Itaque  auditis 
nonaufcultatis  ^ tanquam  Pharmacopo-> 

hm^ 


i6o  Casp.  Barthol. 
la?^  y nam  ejud  verba  audiuntur : verum 
eife7^cmo  committit  fi  ager  efi.  Haec  &c 
talia  pluribus  profequi  prxter  inftituti 
rationem  efr. 

Novi  Tibiarum  cantum,  quem  hic 
propono , non  in  morbis  omnibus  cu- 
randis utramque- paginam  feciffe  , (ed 
alia  advocata  medicamenta  non  diffite- 
ri poilurn,  eaque  dlverla.  Nonnulla  a 
fe  inventa  Prometheus  apiid 
Ium  in  Prometh.  Vin£t.  gloriatur , quod 
primus  monflraveric  mifiuras  lenium 
medicamentorum  , quibus  omnes  profli- 
garent morbos.  Sunt  tamen  hujus  aeratis 
quidam  , qui , molefte  nimis  feduli , mi- 
Jiuras  medicamentorum,  quxjam  apud 
Prachicos  non  infimi  iublellii  felici  & 
laudabili  u(u  oaffim increbuere , irrifui 
habent  j forlan  propter  nominis  fimpli- 
ciratein  . a qua  nihilominus  fion  a b(li- 
uuit  5 Romante  linguai  non  ultimum 
decus  5 ^fimiilianus y qui  i.  Orat.  iq. 
Medicamenta  qux  morbis  ^ vidneri-^ 
bus  medentur , ex  mulus  atque  inter hn 
contrariis  interfio  effe eidus  componi  vide  * 

^ ‘ musy 


* ^ 


^ ^ f 


De  Tibiis  V et.  i^i 
J7JUS  5 quorum  ex  diverjis  fit  dia  mlftura 
una^  qu^  nulli  earum  JimiUs  ejl  ^ qufi 
hus  confiat , fied  proprias  vires  ex  omnir 
bus  fiumit.  Praeter  il!aufira!;a,  & com- 
munia medicamentorum  genera,  vete- 
ribus etiam  fuere  quaedam  quxmiaus 

vel  vulgata  vcl  ad  communem  meden- 
o 

di  methodum  accommodata.  Iliud  de 
Antonio  Mufa  tetlatur  Suetonius  in 
06lav.  cap.  59.  qui  ftatuam  meruit 
juxta  fignum  A£fculapii , ob  (ervarum 
ladfcuca  Auguftum , quod  pluribus  ex 
Plinio  , 6c  Suetonio  illuftrat  Ant.  Mi'- 
Zjaldus  de  Secret.  Hort.  lib.  a.  in  Prae- 
fat.  De  Radicula  qux  fola  Ptolemae* 
um  in  prxlio  telo  venenato  idlum  fa- 
navit,  Cicero  lib-  de  Natur.  Deor. 
Hic  ex  multis  unam  peculiarem  vete- 
ribus medendi  methodum  demonftra- 
bimus  , quae  in  fblo  Tibiarum  cantu 
conflitit. 

Novimus  varios  Mu  fi ces  modos  va- 
rie animum  afficere,  ideoque  non  im- 
merito a veteribus  Muficam  mentibus 
noftris  'cognatam  didlam.  Nimirum 
[ quem- 


i6z  Casp.  Barthgl.  Iz, 
quemadmodum  ad  afFe6liones  animi 
Tibias  adhibuere,  ita  eafdem  ad  mor- 
bos corporis  profligandos  introduxe- 
re; Refert  Democritus  apud  Gellium ^ 
libro  qui  infcribitur  de  peftlbus , aut 
rationalium  regula,  plurimis  hominum 
morbis  medicinam  fuijje  incentiones  7/- 
biarum.  Tanta  prorfus  eft  affinitas 
corporibus  hominum  mentibufque,  & 
propterea  quoque  vitiis  aut  medelis 
animorum  5c  corporum.  Quod  morbis 
medeatur  Mufica  vidz  Langium¥.p\lk.. 
Medie,  lib.  3.  cap  6,  Brodaum  Miiccll. 
lib.  4-.  cap.  3 1.  Stuc  ' tum  Antiqult.  Con- 
viv.  lib.  3 . cap.  ^o.  Sed  6-c  ante  hos  non 
pa  ci  idem  memoriae  prodidere.  Apud 
Jamblichum  in  Vit.  Pythag.  cap.  i8, 
Mufica  creditur  multum  conferre  ad 
fanitatem,  fi  quis  ea  , quomodo  con- 
venit, utatur.  Ergo  jure, Muficen  ita 
loquentem  introducit  Martianus  Ca- 
pella lib.  9.  (^lid"^  AffliElionibus  cor- 
porum nonne  ajjldua  meditatione  fuc- 
curri  ? Febrem  curabant  vulneraque  ve-  \ 
teres  cantione.  Afclepiades  etiam  tuba  j 

furdijjnnis 


c.T.  De  Tibiis  Vet.  i6^ 
'furdiptnis  medehaturJfchiadas  fiis^ 
fciat  expelli  aulica  uvxix^^ , feu  Tibia- 
W ) fua^vitate  ? Xenocrates  organicis  mo- 
dulis Ijmphaticos  liberabat.  De  dolore 
Ifchiadico  conlenriunt  alii.  Athenaus 
dib.  Morbis  auxiliari  Mujicen^  Theo^ 

phrafius  Libro  de  Enthujiafmofcripjit^ 

: qui  vexantur  coxendice , eo  cruciatu 

liberari , /?  quis , dum  dolor  urget , 71- 
; biis  Thrjgiam  modorum  harmoniam  ca- 
nat. Paria  ex  Eodem  refert  Apollonius 
CarjjHus  in  hiftoriis  mirabilibus,  Mu- 
ficen  multis  animi  corporifque  affedli- 
bus  mederi : ut  animi  defedfui , metui, 
diuturnis  mentis  alienationibus.  Sanare 
etiam  cantum  Tibias  ifchiadem  6c  mor- 
bum comitialem.  Subjungit  deinde  fua 
aetate  multos  ac potiffimum  Thebanos 
Tibiae  cantu  mederi  morbis  confu  e- 
vifTe.  Ad  prius  confirmandum  concur- 
rit evidens  Gellii  teftimonium  , qui 
lib.  4.  cap.  1 5 . Creditum , inquit , hoc 
d plerifque  efi , (jv  memoriae  mandatum: 
Ifchiaci  cum  maxime  doleant,  tum  fi 
modulis  lenibus  'Tibicen  incinat , minui 

dolores. 


l6^  Cas^]  Ea  RTHOL.  1.2, 
dolores.  Ego  nuperrime  in  libro  Theoi 
phrajii^  fcnptt4m  inveni:  viperarum  mor- 
fibui  'Tibicinem  fcite  modulat eoj^ue  adhu 
bitum  mederi.  ri\mCGelUi  locum  cor- 

* 4 

rigit  Muretus  Var.,  Le6l.  lib.  14.  cap.' 
6.  qui  Theophrajium  fa  i pfilfe  putaCjnon 
lenibus  modulis  Tibiarum  llchiacos le- 
vari, fed  harmonia  Phrygia,  quse  0- 
rnnium  vehementiiTimaeft&  aptiffima 
ad  animos  divino  quodam  furore  inci- 
tandos : Cui  animadverfioni  plane  favet 
Athenaus  , qui  , loco  a nobis  fupra 
addudio,  exprdTe  in  hoc  cafu  Phry- 
giam modorum  barmoniam  , Tibiis 
cantatam  ^ cxTheophraJlo  \zudi\x.  Dem- 
de  quod  de  morfu  viperarum,  tibici- 
ne canente  curato  , fupcrius  fubjicit 
, pro  fabulofo  habet  H/Vr.  Mer- 
curialis de  Morb.  Vencn.  lib.  x.  cap.  5. 
Aptius  tamen  Muretus  arbitratur  Theo- 
phraflum  non  de  Viperis’  fcripfifle,  (ed 
de  iis  Phalangiis  qui  l arantulae  vo- 
cantur , quarum  morius  Romx  ple- 
rumque innoxius  , in  Apulia,  fi  nc- 
gligatur,  lerhalis.  Quippe  ibi  carum 

morfus 


4, 


c.^.  De  T IBIIS 'Vet. 
morfus  falrationem  induck,c|ux  coii- 
•vulfipnis  quxda^^  Ipecies  &c  Muh- 
cx  tono  Bhrygio  aut  hyperdorio  , a 
Klrchefo  in  Arce  Magnet.  defcripto, 
curatur,  fudore  nempe  per  lalrum  ex- 
citato, quo  humor  noxius  expeliitur, 
ita  explicante  Parmte  meo  in  Qiixft. 
•Nupr.  y,*  Cxterum  TarahtLilx  mor- 
fibus  T i b 1 c i n e 3 ( u b V e n 1 r e e x peri  m e n t o 
infallibili  fe  comperiffe  teftatur  Ale- 
■xanderab  Alexandro  Genial.  Dier.lib.^. 
cap.  17.  ubi  torum  hanc  rem  lare  de- 
Ibribir,  quomodo  a tarantula,  id  eft 
Phalangio  ,’  percuffi  , quos  vulgo  Ta- 
: rantatos^  dlicunx.^  'non  aliter  ex  ancipiti 
morbo  Gonvaielcunc  , quam  fi  Tibi- 
' cen  vel  citfaarifla  juxta  eosdi  verlos  mo- 
dulos incinar.  Veritatem  evencusocu- 
' lari  tcftimonio  confirmat  , cum  enim 
per  loca  illa  diutino  fitu  fquallida  & 
ardore  fblis  ferventia  cum  aliquot  co- 
mitibus iter  intenderet , undique  op* 
pida  5 & vicos,  alia  tympanis,  non- 
nulla fiftulis , pleraque  Tibicine  con- 
fcnantia  audivit : Cujus  rei  caulani 

quas-» 


i66  Casp.  Barthol.  l.x; 
quaerentibus  relatum  eft  , Tarantulse 
morbo  affeclos  undique  per., oppida 
curari. 

Tlutarchus  ex  Pratina.  com  memorat ; 
Thaletem  Cretenlem  forte  quadam  a 
Pythio  edita  adiifle  Lacedaemonios , & 
utentem  ope  Muficaeos  a Peftilentiali- 
berafle.  Cujus  fadli  meminit  etiatrr 
Martianiis  CapeUa  lib.  9.  Sed  Mcrcu^ 
rialis  de  Peftilent.  cap.  21.  nihil  aliud 
fuiflcexiftimat  muficam  illam  Thale- 
tac , & eorum  militum  qui  apud  Home^ 
cantu peftem fugarunt,  nifi  fpem, 
gaudium , & laetitiam : quibus  fit.ut  a- 
nimi  & corpora  valentius  pugnent  adr 
verfus  morbum  peftiferum.  <Equasj; 
lymphatos  defperata  rabie  correptos, fo^- 
lo  Tibiarum  cantu  mitelcere,  proditura.: 
efl:  ab  Ariftotele.  Ealdem  Tibiarurai 
modulationes  conferre  hominibus  fu- 
rore & mania  correptis  tradit  Cal,  Ah-  ' 
relianus  Chronie,  lib.  i . cap.  5''. 

Ex  illo  Tibiarum  in  medicina  mor-  • 
borum  ufii  ortum  crediderim  , quod 
olim  remedia  aegris  praeftantes,  praei- ^ 

nerci 


ic,3-  Tibiis  Vei*.  i6y 

wre  dicerentur , ex  Macrobio  lib.  x.  in 
Somn.  Scip.  cap.  3.  Nam  alii  aegro- 
rum venas  rhythmorum  collatione 
penfabant , ut  de  Herophilo  teftatur 
Martianus  Capella,-  Non  inepte,  loca 
dolentia  decantare:  Ccslius  dixit  ^ quod 
a fiftulatore  quodam  fadtum  legimus, 
id  quod  Galenus , ^ 'TCTni  dixic, 

fuper  loco  alfeBo  T^ihia  canere. 


CAPUT  III. 

Tibia  in  l^gum  Inauguratmie, 

QUod  tubis,  bucclnls  , & Tibiis 
apud  llraelitas  Regi  jam  inaugu- 
rato, cum  a populo  eflet  acclamandus, 
&ab  inaugurationis  loco  deducendus, 
praecineretur  , fiaipicatur  Fortun.Scac- 
chius  Myxoih,^,  cap.  57.  Atque  hanc 
prxeentionem  comprobari  credit  i. 
Reg,  1 . ubi  de  prima  Salomonis  inaugu- 
ratione agitur.  Poftquam  enim  facer 
textus  adorationis  ad  ibnum  buccinae 
meminiflet , de  Praecentione,  quae  tunc 


1^8  Casp.  Barthol.  1.1. 
perlonabac,  cum  Rex  ad  thronum  de-  • 
ducebatur  , his  loquitur  verbis  ; Et 
afcendit univerfa  mtihitudo^foji  e.um , ^ 
f opulus  camnUum  'Tibiis  , ^ l ce  tantum  • 
gaudio  magno , infonuit  terra  d cla-  • 
more  eorum.  Apud  Boxhornium  in  Hi* 
ftoria  univerfiili  hunc  morem  de  Judaeis 
qui^Bagdadin  incolebant  rererr  Benja» 
minTudelenfis  natione  Hiipanus,  reli* 
gione  Judaeus,  CUJU5  cxilar  itinerarium, 
iecunda  editione  a Confiantino  L^Em- 
pm/r  illuft ratum.  Is  aurem  de  Judaeo- 
rum horum  Capitis  Exulum  , ut  vo- 
cant, tanquam  Regis,  inauguratione' 
ita : Ceterum  o^uo  te^nporc  Exulum  Ca- 
put creare  folent , ingentem  pecunire  vim  ■ 
cum  Regi  tum  Principibus  , ^ magi-  ■ 
(Iratibus  erogat : tde^ue  eo  die  quo  ipfi  Rex ; 
manuum  impojhione  potejlatem  confert. 
Tum  in  curru  Regis  ftcundario  collo-  ^ 
catum , ab  aula  Regit  magni domum  pro-‘  - 
priam  cum  tympanis , ^ fiflulis  dedu- 
cunt , ubi  deinde  Academicis  manum 
imponit. 


CA- 


c.4>*  De  Tibiis  Vet.  16^0 


C A P U T IV- 

Tibia  in  T‘rium^hi's. 

CUm  Tibicine , prifcis  temporibus, 
triumphum  a6tum  effe,  teftirao- 
monium  Cen,orm  probat  de  die  Nata!, 
cap.  12,  Ejufque  rei  exemplum  habet 
Apftan.  Alexandrinus , apud  quem  in 
Scipionis  triumpho  , Imperatorem  li- 
£bores  praeibant , purpureis  amidli  ve- 
ftibus;  tum  citharoedorum  & tibicinum 
turba  ad  Hetrufcse  Cmilitudinem  pom- 
p®  : Hi  fuccincii , coronifque  aureis 
redimiti  fuo  quiique  ordine  canentes, 
pfallentefque  prodibant.  De  quibus 
confule  Panvinhm  lib.  de  Triumphis. 
Hinc  C.  Duillius,  qui  primus  navalem 
Triumphum  ex  Poenis  retulit , quotie!! 
cunque  epulaturus  erat , ad  funalem 
cereum  prxeunte  Tibicine  , a coena 
domum  reverti  fblitus  efl:  , infignem 
bellicae  rei  fuccefllim  nodiurna  celebra- 
tione teftando  , ut  Fakr,  Uffaximus 

H lib. 


IJO 


( 


T> 


/15  1 


Barthol.  1.2. 
lib.  3.  cap.  6.  Fa6l:um  id  ut  triumphi 
quondam  a6li  commemorationem  cot- 
tidiereprasfentaret  jfi  credimus  L.  Flo- 
YO  lib.  2.  cap.  2.  FiBor  ergo  apud  Li- 
paras 5 merfa  fugata  hojiium  clafey 
primum  illum  maritimum  egit  trium^ 
phum.  Cujm  quod  gaudium  fuit  ? Cum 
Duillim  Imperator  ^ non  contentus  unim 
dkitriumpho\  per  vitam  omnem  , ubi  d 
cmia  rediret  ^ pr^lucere^  funalia , pr^ci- 
nc7'e  fibi  Tibias  jujft  , quafi  quotidie 
triumpharet.  De  Duillio  idem  teflratnr 
S.  Aurelius  ViBor  de  Vir.  illuftrib.  Et 
de  eodem  Silius  Italicus  lib.  6. 

Cui  noBuryius  honos  , funalia  clara , 
ftcerque 

Tofi  epulas  Tibicen  adefi. 

Hunc  autem  honorem  foli  fibicon- 
ceflhm  toto  vitse  tempore  conlervavir, 
Cicero  feneftute : C.  Duillium , 
filium^  quiPcenos  primiu.clajfe  device- 
rat redeuntem  e ccena  fenem  fepe  vide- 
bam puer,  DeleBabatur  cereo  funali  ^ 
tibicine:  quae  fibi  nullo  exemplo  privatus- 
fumpferat.  Bukngerus  de  Triumph. 

• cap. 


o. De  Tibiis  Vet.  17 i 
Cap.  x8.  ufumhuncTibi^  itadifpefcir, 
ur  illam  in  ovatione,  tubam  in  trium- 
pho adhibitam  velit , quod  confirmat 
ex  Plutarcho  de  ovatione  Marcelli. 


CAPUT  V. 

Tibia  in  Bello, 

Ad  milites  congregandos,  & exerci- 
tum", inftrudta  acie,  excitandum 
tranfiit  Tibiarum  apud  veteres  ufus, 
quem  intento  digito  monftrat  ISTonms 
Dionyf.lib.  28. 

- — 

uy£<^ccJ^  li,vXo^ 

E~ 

“ Congregans  vero  milites 
Barbara  refonabat  exercitum  excitttfis 
' Tibia  Bellona, 

Idemque  non  uno  in  loco  apud  eum  re* 
perio,  DionyCIib.  14. & 19. atque  39« 
Praecipue  verbfortiffimi  Lacedaemonii 
cum  Tibia  fub  fignis  erant,  cxAthe^^ 
n^o  lib,  14-.  Cui  inter  alios  adftipulatue 

H ^ 


Casp.  Barthol. 

Stobaus  Serm.  4* '2»-  LS^ittuntur,  autem 
una  cum  Rege  vates , medici  tibicines. 
Tibiis  enim  ad  pugnas  pro  tubis  fsmper 
utuntur.  De  Lacedaemoniis  hoc  refert 
expeditionem  in  externam  regionem 
parantibus,  quippe  illi  pro  tubis,  qua- 
rura  ufus  apud  alios  in  bello  viguit , Ti- 
bias elegerunt,  non  fine  ratione,  fi  credi- 
mus Folybio  lib.  4.  Necjue  exifiiman- 
dum  y veteres  Cretenfes  ^ Laced<£mo^ 
nios  , loco  tub^  Tibiam  ^ rhythmum 
uvXov  yj^  pvdf^v  J ad  bellum  fine  caufa 
ujurpajje,  Paulo  aliter  de  Cretenfibus 
Martianus  Capella  lib.  Cretenfes  di- 
micabant ad  citharam , Lacedaemonii 
ad  Tibias.  Idem  de  his  confirmat  GeU 
litis  , & autorcni  Thucydidem  laudat  lib. 
I.  cap.  1 1.  Au^or  hijlorie gr a: csc gr a- 
vijjimus  Thucj dides  Lacedaemonios fum- 
mos  bellatores , non  cornuum  tubarumque 
/ignis , fed  Tibiarum  modulis  in  praeliis 
lijbs  ej]'e  refert.  Et  mox  : Cum procin- 
ttre  igitur  claffes  erant  inflruUla  acies ^ .. 

coeptum  que  in  hofem  progredi , tibicines 
inter  exercitum  po(hiy  canere  inceptabant. 

‘ ‘ Ea 


c-5'.  De  Tibiis  Vet.  173 
Ea  ibi pr^centione  tranquilla  'venera-^ 

bili  ad  quanda?n  qua /i  i! it  aris  mujicas 
difciplimm  ^ vis  impetus  militum , ne 
(par fi  dijpalatique  proruere7tt  ^cohibebant, 
Solonis  hoc  admonitionibus  fadium  eft, 
ut  ad  Tibiam  aciem  inftruerent,  fi  ve- 
rus eft  Sextus  Empiricus  Adv.  Mare- 
rnath.  lib.  6.  Sed  (Jilfax.  Tyrius  Dit 
Icrr.  perhibet  apud  Spartiacas  fuos  - 
hoc  excogitaffe  Lycurgum  5 qui  Ti* 
ibiaro  pro  Duce  militari  juventuti  in 
; prseliis  prxirc  voluit,  illi  poftea  leque- 
bantur  hc  tripudiantes  hoftem  invade- 
bant. In  bello  contra  Meffenios , ut  an- 
notat Patricius  de  Republ.lib.  a.  tic.  z. 
i cum  jam  pene  fuccumberent  in  acie 
Laccdxmoniijhoc  animadvertens  Tyr- 
taeus tibicen  peregregius  mutaris  Tibi^ 
.modulis  adeo  militum  animos  in  pu- 
gnam concitavit,  acriorefque reddidit, 
ut  Meffenios  jam  pene  viftorcs  Lace- 
. dasmoniis  fubjeceric.  Quippe  morem 
, illum  ingrediendi  ad  Tibicinum  mo- 
dulos in  praelio  inftitutum  a Lacedx- 
moniis  , refert  ex  Arifloteh  Gellius^ 

H 3 quo 


174-  Casp.  Barthol,  1.2. 
<}u6.  manifeftior  fieret  exploratiorque 
militum  ftcuritas  & alacritas.  Nam  dif- 
fidentia , ut  ait , timori  cum  ingrefi 
fione  hujufcemodi  minime  convenit ^ 
moefti  atque  f ormidantes  ab  hac  tam  in- 
trepida  ac  tam  decora  incedendi  modula- 
tione alieni  funt.  Unde  AgeGlaus  quae- 
renti cuipiam  , quare  ad  Tibias  dimi- 
carent Spartiatae?  Refpondic : Ut  cum 
ad  modos  incedunt , ignavi  & fortes  elu^ 
cefcant,  ex  Flutar ch,  in  Apoph.  Con- 
trarium autem  exiftimat  Thucydides  a- 
pud  Gellium  loco  fupra  allato,  Tibiis 
in  re  militari  progrcffui  atque  receffui 
fignum  datum,  non  prorfus  ex  aliquo 
ritu  religionum,  neque  rei  divinae  gra- 
tia , neque  etiam  ut  excitarentur  atque 
vibrarentur  animi , quod  cornua  6c  litui 
moliuntur , fed  contra , ut  moderatiores 
fierent,  quod  tibicinis  numeris  tempera- 
tur. Nihil  enim  in  adeo  in  aggrediendis 
boftibus , atque  in  principiis  prae  Horum 
ad  falutem  virturemque  aptius  efle, 
quam  fi  pcrmuldH  fonis  mitioribus  , 
non  immodice  ferocirent.  Hinc  Tla- 

tarchm 


c.^*  De  Tibiis  V f t.  175' 
tarchus lib.  de  Cohib.  Iracund.  Lacedae- 
moniis pugnaturis  concentu  Tibiarum 
iram  ademtam  reflatur.  Ideoque  ex 
barbaris  multi  Legatos  ad  hofles  cum 
Tibiis  & cithara  miferunt,  ut  eorum 
infeftas  mentes  emollirent , quemad- 
modum lib.  14.  ubi  etiam  ex 

Herodoto  refert  Lydos  in  exercitu  con- 
cinentes habuiffe  fiflulatores  & fidicines 
atque  foeminas  Tibicinas,  id  quod  ex 
eodem  apud  Gellium  legitur  lib.  X.  cap. 
2,  Tyrrhenos  ad  Tibiam  pugnare.,  ex 
^Arifiotele  tradit  Pollux  lib.  4.  cap.  7. 
De  ^ hebanis&^tojThebaid.  lib.  8. 

Tbebani^^jue  ur.uht fonitus , amara 

lacejjit 

Ttbia 

Ad  Tibiam  Araazones  arma  tradfa- 
runt,  ut  ex  ^JMartiano  Capella  probo 
qui  lib.  9.  §iuid  AmaXjOnes?  ISonne  ad 
calamos  arma  tranabant  ? (Quarum  unay 
cjU^  concipiendi fludio  venerat , cum  Ale- 
xandrumfalutarety  donataTibicine ^ ut 
magno  ?nunere  , gratulata  decejjit.  In 
callris  quoque  Romanis  Tibiarum  uflis 

H 4 fuit, 


17^  C ASP.  B A R THOL.  1.2. 
fuit,  vel  cum  ad  concionem  vocarent, 
vel  cum  filentium  dicerent , quod  notat 
Scaliger  de  Art.  Poet.  lib.  i.  cap.  2o. 
Jmo  quot  in  Romanorum  exercitu  fue- 
rint Tibicines,  inde  elucet,  quod  Ser- 
vius Tullius  apud  LivmmYih.  i.  Tibi- 
cines Cornicincfque  in  tres  centurias 
tliftribuerit  : clajjis  auBa , cm^ 

tutice  triginta  faBce : fundas , lapide/que 
Tnijfiles  hi  fecum  gerebant.  In  his  accenf^ 
cornicines , tibicine fque  in  tres  centurias 
diflribtiti.  Undecim  millibus  hcec  clajfs 
cenfebatur.  Ita  etiam  UMartian.  CapeU 
la\ih,c).  In  Italia  Sibaritas  tibicines  ad 
fralia praire  quis  nefcit  ? T urcas  etiam 
Tibiarum  concentum  cum  tympani 
fonitu  conjungunt,  edo6H  ab  Arabi- 
bus , fi  fides  erit  Bellonid , ita  referenti 
lib,  ^..fingul.c.  i8. 


CA- 


c,6.  De  Tibiis  Vet.  177 


^ CAPUT  VI. 

I \ 

Tibia  in  Hymnis  ^ ^ Deorum  pla^ 
cationihus  apud  Paganos, 

\ D Hymnos  & Deorum  veneratio, 
nes  ufitata  eft  Tibia  , nec  male 
cum  Diis  fuisaftum  putarunt  gentiles, 
fi  tantum  in  hymnis  , eorum  honori 
dicaris  , hoc  voluptatis  genus  ad  eos 
dera^ilcendos  adderent.Non  infrequen- 
tem hunc  morem  fuifle  plurimi  teflan- 
tur.  IJidorus  lib.  2.  cap.  i^,Ut  mhn\ 
inquit , m 'veneratmie  Divina  Hymni^ 
ita  in  Nuptiis  Hymen^^i , in  funeribus 
threni  ^ lamenta adTibias canebantur. 
Cybeles  hymnos,  quos  voca- 

runt, primus  Tibia  cecinit  Sirites,  ut 
ex  ^then^i  Xih.  14-.  conftat  ,cum  quo 
in  eandem  confpirat  lententiam  Follux 
llb.  4-C.  10.  ^o^rivXi^a^c  TU ^.-rpacc. 

Dalecampius  vertit  Ce~ 

rydes  hymnos,  Afud  Apulejumd^  Deo 

H 5 So^ 


vjZ  Casp.  Barthol:  l.i. 

Socrat.  numina  Barbara ftrepitucym- 
baliftarum-,  & tympaniftarum  , & 
choraularum  gaudent  , contra  ^gy- 
ptia  numina  plangoribus , Graeca  cho- 
reis. 'In  Minervae  hymnis  ufum  Tibia- 
rum probat  * C^^/.  Rhodiginus  Lc61:. 
Antiq.  llb.  9.  cap.  7.  Eundemque  ad 
hymnos  Apollinis  in  ludis  Pythicis  ac- 
commodatum , ante  Natal,  Comitem 
Mythol.  lib.  y.cap.  teftantur abun^ 
de  Etirifides  in  Troadibus,  & Sopho- 
c/ej Trachin.  Nemo  autem  clarius  Statio 
has  ad  Tibiam  placationes  in  Hvmnis 
Deorum  refert,  qui  Thebaid.  lib.  8. 

——  Gemina  ara  fonant  jldaa^ue 
'terga 

Et  moderata  fonum  vario  fpiramine 
huxus,  " 

7*unc  dulces  fuperos  atque  omne  ex 
ordine  alumnum 

Numen  ^ ubique  facri  refonant  Ta* 
afies  , ubique 

Serta , coronatumque  merum, 
Introduftus  autem  in  hymnis  eft  hic 
Tibiarum  ufus  propter  miferam  fu- 

per- 


C.6.  De  Tibiis  Vet.  179 
perditionem,  qua  occaecati  crediderunt 
Pagani,  hoc  Deos fuos iratos mitercere 
& ad  tranquillitatem  ferventes  animos 
componi , quod  eleganter  profequitur 
Arnobius^  quem  ita  lib.  7.  locutum  ac- 
cepimus : Etiamne  Dii  aris  tinnitibus^ 
quaffationibus/ymbalorum  ( aflftciun- 
tur?j  Etiamne  Jymphoniis}  ^uid  effi- 
ciunt crepitus  ScahiUormn  ? ut  cum  eos 
audierint  Numina  honorifice  fecum  exi^ 
fiiment  aBum  , ferventes  animo  % 
irarum  oblivione  deponant.  An  num- 
quid  ut  parvuli  pufiones  ab  ineptis  va- 
gitibus crepitaculis  exterrentur  auditis^ 
eadem  ratione  omnipotentia  Numina 
Tibiarum  firidore mulcentur^  Deteftan- 
da  h^c  Gentilium  conditio  fuir,  qui 
non  judicarunt  indignum  eas  Diistri- 
bui  voluptates,  quibus  corpora  terre- 
na delediantur  & quas  expetunt  aures, 
enervati  pedtoris  difTolutione  mollitas, 
quem  ipfbrum  errorem,  non  minus 
eleganter  quam  pie  ipfis  iterum  obje- 
dium  ex  Arnobio  referam , qui  Adverf. 
Gent.  lib.  7.  Vos  ^ inquit,  aris  tinni- 

H 6 tibus 


i8o  Casp.  Barthol.  l.i. 
tibi4s  T^ihiarum  fonis,  vos  ecquorum 
curriculis  (^theatralibus  ludis ^ perfua- 
fum  habetis  Deos  ^ delegari , affici^ 
irafque  aliquando  conceptas  eorum  fa^ 
tisfaHione  molliri : nos  inconveniens  du~ 
cimus  , quinimo  incredibile  judicamus , 
eos  qui  gradibus  mide .genus  omne  vir» 
t utum  perfelfionis  tranfierint  /ummita- 
/tf,  m voluptatibus  habere  atque  in  de^,, 
liciis  ejje  res  eas  , quas  homo  fapiens 
rideat^  qua:  non  aliis  videantur  con^ 
tinere  aliquid  gratia , quam  infantibsss 
parvulis  trivialiter  ^ populariter 
infiitutis. 


CAPUT  VII. 

Tibia  in  Sacris  ^ Sacrificiis 
Gentilium. 

IN  facrls  etiam,  quae  Diis  fuis fol ve- 
hant Gentiles,  Tibia  introdu6la  efl:, 
ut  ideo  Sacrifica  Tibia  , Seneca , in  Aga- 
meron.  Et  Ovidius Faft.  iib.  5. 


Can^ 


c. 7*  De  Tibiis  Ve T.  i8i 

Cantabat fa?jis , cantabatTibiahdis , 
Eadem  mente  aris  affignat  carmen , ad 
Tibiam  cantatum  , Propertius  lib.  4. 

EI.  6. 

Spargite  me  Ijmphis^  carmencpue  re- 
. centibus  aris 

Tibia  iJM^ygdoniis  libet  eburna 
cadis. 

Quam  hic  intelligat  Tibiam  alibi  difpu- 
tamus,  nunc  propofiti  ratio  exigit  tan- 
tum fingulaconfiderarequse  ufum  Ti- 
biarum ipeftant  in  iacris  & (acrificiis 
Veterum. 

' A funeribus  ad  facrlficia  Tibiarum 
ufus  tranfiit , quod  ex  Ijidoro  confirmo, 
qui  Orig.lib.  2.  cap.  20.  Tsbias , inquit, 
excogitatas  in  Phrygia  ferunt : has  quu 
dem  diu  funeribus  adhibitas  ^ mox  e^fa- 
eris  Gentilium,  Primus  hunc  ufura  ad 

lacrificia  tranftulifle  creditur  Midas 

\ 

cum  Matrem  fuam  inter' Deos  repone- 
ret, perhibente  Euflathio  lib.  17.  Iliad. 
Nec  in  omnibus  facrificiis  adhibitas  effe 
conftat  ex  Plutarcho^cyfi  interdum 
effe  oftendit.  Abi- 


i8x  Casp.  Barthol.  1.  X. 
di  Ofiris  colebatur  led  in  ejus  templo, 
tefle  Strabone  lib.  17.  non  licebat,  nec 
Tibicini  , nec  citharoedo  facrificium 
aufpicari  , quemadmodum  mos  erat 
aliis  Diis.  Apud  Tenedios  lex  fuit,  fi 
credimus  Diodoro  Siculo  lib.  5'.  ne  Ti- 
bicinum quifquam  templum  ingredere- 
tur, propterea  quod  novercae  calun^niis 
tibicen  quidam  falfo  teftimonio  a:dfti* 
pulatusfuiflet.  De  Nerone  etiam  per- 
hibet quod,  quo  primum  die 

poftexceflum  Augufti  curiam  intravit, 
quafi  pietati  fimul  religioni  fatisfa- 
dSurus,  thure  quidem  ac  vino,  verum 
fine  Tibicine  fupplicaret  , Minois 
exemplo,  qui  paria  in  morte  filii  olim 
fecerat.  Frequentior  tamen  mos  viguit 
non  fine  Tibicine  facrificia  peragere, 
quem  receptum  plcrifque  memorat 
ij^acrobius  lib.  x.  in  Somn.  Scipion. 
cap.  3.  Ideo  canere  coelum  etiam  Theologi 
comprobantes  , fonos  mujicos  facrificiis 
adhibuerunt  ^ qui  apud  alios  lyra  vel  ci* 
tharUy  apud  nonnullos  Tibiis , aliifve  mu^ 
ficis  infir  umentis  fier  if olebant. 


De 


c.  7-  De  Tibiis  V e t.  . 185 
De  Tibicinibus  Romanis  qui  (acris 
publicis  praedo  erant  5 illudrem  plane 
Gr uterus  fuggerit  Infcriptionem  Pag. 

Cujus  partem  hic  adducam,  quae 
ad  rem  nodram  facit  : 

TIBICINES.  ROMANI 
(^Vl.  SACRIS 
PVBLIC.  PRAEST.  SVNT. 

Ex  hac  Infcriptione  aliam  commodi 
explico , quam  affert  Gruterus  Inicripr. 

Pag.  175'.  quae  in  hunc  modum  ic 
habet : 

COJ^LEGIO  TIBICINVM. 
ET.  FIDICINVM  ROMANORVM 
Q,VI.  S.P.  p.S. 

TI.  IVLIVS.  TYRANNVS. 
MVNIS.  PERPETVVS.  ET 
VLIVS.  TYRANNVS.  F. 
H.C.D.D. 

DEDICATVM.  K.  MaRT.” 
RSO,  SERVIaNO.II.  L,  FABIO» 
I V S T O.  COS. 

XJbi  S.  P.  P,  S.  ex  inicrjptione  fuperius 
prolata  interpretor:  Qui  Sacris  PuUU 
cis  Puefio  Sum. 

Jdco- 


184-  Casp.  Barthol.  l.x, 

Ideoque  Templorum  Ttbicines  dacxin^ 
tur  apud  JuL  Firmicum  lib.4-.  cap.  7. 
Et  Tibicines  facrorum  apud  Gellium  lib. 
i.cap.  IX.  Inter  miniftros Sacerdotum 
numerantur  a Rofino  Antiq.  Rom.  lib. 
3.  cap.  3 I.  Imo  ipibs  Sacerdotes  pro 
Tibicinibus  fumptos  non  obfcure  elici 
poffe  videtur  ex  eleganti  apud  Grute^ 
Infcriptione,  pag.  30.  ubi  Sacer* 
dotis  Tibicinis  Albii  Verini  mentio  fit. 
. Cum  Tibicines  ab  uno  lacrificantc 
ad  alium  , qui  etiam  rem  divinam 
faceret  , tranlirent  , proverbium  or- 
tum eft : Tranfire  Tibicinis  Latini  modo^ 
quo  Cicero  utitur  pro  Muraena.  Nam 
Romani  in  fuis  facrificiis  Latinis  ple- 
rumque Tibicinibus  ufi  funt.  Grceci 
tamen  meminit  Farro  lib.  3.  de  R.  R. 
Sed  non  in  Italia  quos  tibi  facrificanti 
ad  tibicinem  Gracum  gregatim  venijji 
dicebas  ad  extremum  litus. 

Prilca  religione  oblervatum  jus  fuit 
Tibicinum  in  asde  vcfcendi,  eorum 
nempe , qui  lacris  inlervierunt.  De  qua 

re  infignis  apud  Liviurn  hiftoria  legi- 
tur 


C7«  De  Tibiis  Vet.  185^ 
tur  llb.  9.  quod  Tibicines  prohibiti  in 
0sde  Jovis  velci  9 hoc  jus  9 antiquitus 
traditum,  fibi  ereptum xgre  ferentes, 
Tibur  uno  agmine  abierint  , adeo  ut 
nemo  in  urbeeffet,  qui  lacrihcils  prae- 
cinerer. Ejus  rei  religio  tenuit  Sena- 
tumlegatofqueTiburmilit,  qui  darent 
operam  ut  hi  homines  Romanis  refti. 
tuerentur.  Tiburtini  benigne  polliciti, 
totam  rem  ita  referente  Livio , primum 
accitos  in  curiam  hortati  funt , ut  re- 
verterentur Romam : Poftquam  per- 
pelli nequibant,  confilio  haud  abhor- 
rente ingeniis  hominum  eos  aggrediun- 
tur. Die  fefto  alii  alios,  per  (peciem, 
celebrandarum  cantu  epularum  caufa 
invitant,& vino  oneratos  fbpiunt:  at- 
que ita  in  plauftra  fomno  vi6los  conji- 
ciunt ac  Romam  deportant.  Nec  prius 
fenfere,  quam  plauftris  in  foro  reliifis 
plenos  crapulas  eos  lux  oppreffit.  Tunc 
concurfus  populi  faftus,  impetratoque 
utmanerentjdatum  9 ut  triduum  quo- 
tannis ornati  cum  cantu  per  urbem  va- 
garentur;reftitutumque  in  aede  velcendi 

jus 


i26  Casp.  Barthol.  l.z. 
jus  iis,  qui  {acris  prascinerenr.  Hoc  eo- 
rum jus  in  Capitolio  publice  velcendi 
confirrnat  Cenforinm  de  Die  Nat.  cap. 

Ec  hinc  Tibicines  pingues  paffim 
ab  Autoribus  appellantur.  Quo  {cnfu 
explicandus  efl:  Virgilius  lib.  x.  Georg. 

Inflavit  cum  pinguis  ebur  Tyrrhenus 
ad  aras. 

Pro  tibicine  qui  in  facrificlls  eburneis 
Tibiis  praecinuit  , & Servius  pinguem 
notat , fcilicet  vi6Hmarum  carnibus.  A 
quo  vix  diverfus  eft  Plautus  Aulul. 
Aft.  x.Sc.  5'. 

At  nunc  tibi  dabitur  'pinguior  Ttbi^ 
cina , 

Quippe  cum  Tibicinae  etiam  frequen- 
ter conviviis  intereflent , ut  non  potue- 
rint non  hoc  nominejure  fignari.  U n- 
de  Tibicinis  vitam  vivere  , erat  laute 
quidem,  (ed  alicnofumptu,dequoC<«- 
faubonus  ad  Athen^umlib.i.c^p.  8.  Ita 
Plautus  Moftellnr.  Ad:.  3,  Scen.  z. 

Mufice  hercle  agitis  atatcm , ita  ut 
vos  decet : 

Vtno^  viBu^pifcatu probo  ^ eleBili 

Vitam 


C7-  De  Tibiis  Vet.  1S7 

Vitam  colit  isi 

Cur  autem  in  (acrificiis  fuis  Tibia- 
rum incentiones  tam  neccffarias  credi- 
derunt Pagani,  non  obfcurum  eft  me- 
liores Aurores  pervolventi,  miferafque 
illorum fuperftitiones  perluftranti,  qui* 
hanc  aurium  voluptatem  Diis  fuis  gra- 
tam putarunt.  Unus  ex  variis  hoc  illu- 
ftrat  Cenforinus  de  die  NataL  cap.  i2. 
ubi  de  Mufica  (ermo  eft  : Nam  nifi gra- 
ta ejjet , inquit , immortalibus  Viis , cjui 
confiant  ex  anima  Divina  , profe&o  ludi 
Scenici  placandorum  Deorum  caufa  in^ 
fiituti  non  ejjent : Nec  Ttbicen  omnibus 
fupplicationibus  in  facris  i^dibus  adhibe* 
retur : nec  cum  Tibicine  triumphus  age^ 
retur  y non  ApoUini  cithara  y non  Mufis 
Tibiae , c^^t  eraque  id  genus  effient  attribu- 
ta, Nfon  7 ibicinibusy  per  quos  Numina 
placantur  y efiet  permifium  aut  ludos  pu- 
blice facere , aut  vefici  in  Capitolio.  Prae- 
terea Tibicinem  canere  oportuit  in  fa- 
crificiis  ne  quid  infaufti  exaudiretur, 
quod  a annotatum  lib.  3.  Antiq. 

39’  Plinio  idem 

mih 


. l88  C A 5 P.  B A R T H OL.  .1.2.  I 
rnihi  conflat  lib.  28.  cap.  2.  ^Cujus  mo-  | 
ris  origo  forfan  ex  co  deduci  poterit,  j 
quod  ex  Tlutarcho  de  fu perflitione  re- 
fert Caujjims  Symbol.  .,41gypt.  Sa* 
pient,  lib.  2.  Hierogl.  74.  Nimirum 
Carthaginenfes  Saturno  filios  immola- 
bant, & qui  nullos  habebant  , a pau- 
peribus miferabiles  viftimas  emere  co- 
gebantur. Adftabat  autem  in  iplb  fa- 
crificio Mater  rigida,  & abfque  gemi- 
tu ; Si  enim  ingemuiflet  jafturam  fa- 
ciebar6c  honoris  & filii.  Interim  ante 
fl:atuam  omnia  Tibiarum  cantu  , & 
tympanorum  pulfu  perfbnabant  , ne 
quis  clamor  exaudiretur. 

Non  folum  in  ipfis  facrlficiis,  opere 
fuo  fundente  Sacerdote  cum  aliis  ficri- 
ficii  miniflris  , Tibix  prxeinuerunt , 
fed  eaedem  ad  facra convocarunt  Ethnb 
cos , £c  a Tibicinibus  facrificium  aufpi- 
catum  quod  apud  Strabone^n  oblervo 
lib.  17.  Et  clara  ejufdem  ritus  veftigia 
deprehendo  apud  Heliodorum  JExKiop, 
lib.  5.  quem  ita  interpres  reddidit: 
Subjef^uebatur  bos  alinru?n  vt^imurum 

di- 


c. 7*  De  Tibiis  Vet.  189 

; diverfa  multitudo.  CujusUbet  autem 
animantis  genus  , feorfrn^  ^ ordine  du- 
cebatur , cum  Tibia  ^ fiftula  initiato-» 
1 riam  quandam  ^ denuntiatricem  facri-» 
fcii  partem  inciperet.  Sic  Statius  The- 
baid.  lib.5'.  verf  94,. 

— Cum  facra  vocant , Idaa<^ue 
fuadet 

Buxus 

has , quibus  pr^viis  vi^limas  obtu- 
' Ierunt,  eas  fiiitTe  credo  , cpa^isPracen- 
torias  tibias  vocarunt , quemadmodum 
quibus ufifunr cum  thus  in 
aram  inderent  nec  immolarent  hoftias. 
Quippe  non  folum  Thus  apud  Ro- 
manos , led  etiam  hoftiae  ad  praeconem 
& tibicinem  immolari  folir^.  De  his 
elegans  occurrit  Ciceronis  locus  in  O- 
rat.  contra'  Rullum  : Era?^t  hojii^^ 
majores  in  foro  ccnjlitut^  , cju^  illis 
fratonbus  de  tribunali , ficut  d ?2obis 
Confulibus  de  confilii  fent entia  probare  ad 
praconem  Tibicinem  immolabantur. 
Nec  aliter  intelligendus  eft  CatuUus 
lib.  4,  EI.  I.  • 


Tar- 


190  Ca'p.  Barthol.  1.1. 

Parz>a  fagimti  lujirabant  compita 
forci , 

Fajior  (jr  ad  calamos  exta  Ut  ah  at 
ovis, 

. Ex  marmoribus  & (axis,  ubi  (acrifi- 
cia  veterum  confpiciuntur  exprefTa, 
hasc  non  parum  lucis  mutuantur.  Apud 
Gruterum  pag.  1007.  (axum  exfiar  de- 
lineatum  quod  facrificiiaftum  exhibet, 
(acerdoti  adftanre  Tibicine,  quigemi- 
mas  Tibias  ori  infertas  inflat;  adeft  e- 
tiam  vidlima  quae  ultimam  necem  ex- 
Ipeftat  , quemadmodum  ex  Grutero 
ejus  icon  demonftrat. 

Sylvani  etiam  facrificlum  non  fine 
Tibiarum  praecentione  pera£lum  evin- 
cit Tabula  marmorea  a Grutero  de- 
fcripta,  cujus  delineatio  graphica  aZi- 
mafino  exhibetur  lib.  de  Donar.  qui 
eam  Jo,  Bapt,  Cafalio  debuit.  Ipfam 
illam  Tabulam  Marmo  ream  , hic  ad- 
jeftam  , nuper  Romx  contem  piatus 
fum  in  Mulxo  Amiciflimiy^.  Petri 
Bellorii  , qui  Antiquitatis  Veftigia 
aeterna  cum  fama  ab  oblivione  vindi- 
cat. 


190  Ca^p.  Barthol.  I. 

Parva  faginati  lujlraba^n  compn 
porci , 

Pajtor  (j^  ad  calamos  exta  Iit  ah] 
ovis, 

. Ex  marmoribus  & (axis,  ubi  (acri!' 
cia  veterum  confpiciuntur  exprefli 
hcec  non  parum  lucis  mutuantur.  Apd 
Gr  ut  erum  pag.  1007.  faxum  ex  (lar  d| 
lineatum  quod  facrificii  adlum  exhibe 
facerdoti  adftante  Tibicine,  quigem 
.nas  Tibias  ori  in(erras  inflat;  adeft 
tiam  vidlima  quae  ultimam  necem  e^ 
(peftat  5 quemadmodum  ex  Grute^ 
ejus  icon  demonflrat. 

SylvanI  etiam  facrificlum  nonfi. 
Tibiarum  praecentione  peradbum  evi : 
cit  Tabula  marmorea  a Grutero  d; 
feripra , cujus  delineatio  graphica  a T 
mafino  exhibetur  lib.  ,de  Donar.  q 
eam  Jo,  Bapt,  Cafalio  debuir.  /p(a 
illam  Tabulam 'Marmo  ream  , hic  a»<. 
jedtam  , nuper  Romx  contemplat 
fum  in  Mulaeo  Amiciflimi  Pet 
Bellorii  , qui  Antiquitatis  Veftig 
aeterna  cum  fama  ab  oblivione  vine 

ca 


**;t- 

i 

' , Hi 


■ 'i:' 


/ f 


M.  sancto.  ^ilvtoq..^g .voto, 


\ 


•<»* 


t 


7 


- (. 


'f 


. • V 

..I 


I 


7.  De  Tibiis  Vet.  191 
u.  Stat  ibiSylvanus  inter  quercum 
almam , altera  manu  falcem  habens, 
Itera  ramum,  a fmiftris  duo  adftant, 
uoriim  alter  porcum  , Sylvano  la- 
rum',. litandum  tenet.  A dextris  in- 
er  duos  rufticos  adeft  agreftis  puer, 
[ui  pone  quadratam  aram  didentis  buc- 
is  geminam  Tibiam  inflat.  Quippe, 
[uod  notandum  , nullibi  facriflcium 
xpreflum  videre ed.quin  ibidem  aliquis 
luplicem  Tibiam  inflans  confpiciatur. 
s fenfus  eft  Virgilii  lib.  9.  ^neid. 

— Ire  per  alta 

Dindyma  , uhi  affuetis  biforem  dat 
T^ihia  cantum. 

5.uod  idem  manifeftiffimedeprehendi- 
ur  in  nummis  aereis  Domitiani,  ubi  in 
udis  fecularibus  facriflcium  exprirai- 
ur,  quales  duos  hic  referendos  cenflii, 
in  Columna  Trajana  fecundum  ex- 
dicationem  C iacconii  num.  iS/.Tra- 
anus  cum  Dacis  congreflurus,  Deos 
acnficio  prius  placandos  cenfet.  Sacri- 
icat  autem  ibi  Trajanus  velato  capite, 
mos  eft  Sacerdotibus , vinum  vel 

fan- 


] 


C 

h 


i 

3 


C.7.  D E T iB  IIS  Ve  T.  191 
car.  Stat  ibiSylvanus  inter  quercum 
ipalmam,  altera  manu  falcem  habens, 
altera  ramum,  a fmiftris  duo  adftant, 
quorum  alter  porcum  , Sylvano  fa- 
crum",.  litandum  tenet.  A dextris  in- 
ter duos  rufticos  adeft  agreflis  puer, 
qui  pone  quadratam  aram  didentis  buc- 
cis geminam  Tibiam  inflat.  Quippe, 
quod  notandum  , nullibi  facriticium 
expreflum  videre  ed.quin  ibidem  aliquis 
duplicem  Tibiam  inflans  confpiciatur. 
Is  fenfus  eft  Virgiln  lib.  9.  jEneid. 

— Ire  per  alta 

Dindyma  , uVt  ajfuetis  biforem  dat 
T'ibia  cantum. 

Quod  idem  manifeftiflime  deprehendi- 
tur in  nummis  aereis  Domitiani  5 ubi  in 
ludis  fecularibus  facrificium  exprimi- 
tur, quales  duos  hic  referendos  cenfui. 
In  Columna  Trajana  fecundum  ex- 
plicationem Ciacconii  187.  Tra- 
janus cum  Dacis  congrefTurus,  Deos 
facrificio  prius  placandos  cenlet.  Sacri- 
ficat autem  ibi  Trajanus  velato  capite, 
ut  mos  eft  Sacerdotibus , vinum  vel 

fan- 


J9^  Ca5p.  Barthol.  I. a. 


i 


t 


i f 


/ 


t 

I 


De  T j b i i s V ET. 


ianguinem  madatas  victimae  patera 
fuper  aram  igne  ilamrnanreni  infun. 
dens.  ^ Adftaru  figna  , facerdotes , & 
Tibicines  lauro  coronati.  Forttmtm 
Lieetm  in  Gemm.  Annular.  Anciq. 
Schemat.  51.  Gemmae  imaginem 
hibet  iacrificium  luis  reprae lentantis  ad-* 
ftanre  Tibicine  , & fimul  alius  gem- 
mulx  figuram  ex  Mufeo  Jo.  Galvani 
Patavii  , qux  duas  Tibias  redias  in- 
flantem hominem  ad  altare  facrificii 
exprimit , Nos  ambarum  apographum 
verfa  pagina  leftori  curiofo  damus. 


cum  galeis  5c 

juvenes,  fea 

' — 


194-  Casp.  Bartboi,.  I.i, 


C.8.  De  Ti  Biis  Vet. 


1(^6  Casp  Barthol.  1.1. 
Camilli , facriticio  miniftrantes  ferunt 
duo  magna  candelabra  ad  fuflFumigan* 
dum  odoramenta  lacrificii.  Subfequun- 
tur  alii  duo,  quorum  alter  lenior  ple* 
dirum  fonat,  alter  junior  dijl entis  buc- 
cis geminam  'Tibiam  inflat.  His  proximi 
confpicluntur  tres  , qui  longum  ali- 
quod lignum  portant,  & alii  duofe- 
nes  cum  fafcibus  & fecurlbus  ; tres 
autem  adfiftunt  Pop^,  quorum  unus 
cum  acerra  defert  ollam  magnam  ad 
coquendas  carnes  lacrificii,  dc  alii  duo 
tenent  bovem  madlandum  j ex  his  unus 
fert  fupra  caput  ciftam  repletam  cul- 
' tris  ad  lacrificium  neceffariis : Demum 
cxftac  facerdos  capite  cooperto  fupra 
flexilem  tripodem  lacrificans,  cu?n ti- 
bicine,^ qui  Tibiam  inflat , q^U2l  inau- 
rem facer dotis  cani  folebat , ut  loqui- 
tur Strvius  in  Georg.  lib.  i. 

Ex  toto  facrificii  ordine  folos  Tibi- 
cines Tibias  longas  inflantes  hic  addu- 
cam, unde  commode  intelligimus  lon- 
gis Tibiis  ufbs  facrificantes  , quod  & 
proverbium  indicat  dc  iis  qui  inutilia 

' fa- 


1(^6  Casp  Barthol.  1. 
Camilli , facriticio  miniftrantes  fem 
duo  magna  candelabra  ad  fufFumigc 
dum  odoramenta  iacrificii.  Subfequu 
tur  alii  duo,  quorum  alter  lenior 
dirum  fonat,  alter  junior  dijtentis  ht^ 
cis  geminam  libiam  inflat.  His  proxi  ] 
confpiciuntur  tres  , qui  longum  £ 
quod  lignum  portant,  & alii  duo 
nes  cum  fafcibus  & fecuribus  : ti 
autem  adfiftunt  Popas,  quorum ur 
cum  acerra  defert  ollnm  magnam 
coquendas  carnes  iacrificii,  dc  aliic 
tenent  bovem  madlandum  \ exhisuD 
fert  fupra  caput  cillam  repletam 
'tris  ad  iacnficium  necelfiriis : Demij 
cxftac  facerdos  capite  cooperto  fuj 
flexilem  tripodem  iacrificans,  cuir 
hicine  qui  Tibiam  inflat , qua 
rem  facerdotis  cani  flolebat , ur  loc 
tur  StTvius  in  Georg.  lib. 

Ex  toto  facrificii  ordine  folos  T 
cines  Tibias  longas  inflantes  hicadn 
cam,unde  commode intelligimus  1. 
gis  Tibiis  ufos  facrificantes  , quoc 
proverbium  indicat  de  iis  qux  inu  ■ 


I 


l/.  DeTibii’s  Vet.  ‘197 
iaciunt  , ut  apud  Xiphilmum  in  O- 
hone  : Itaque  coepit  eum  fuhito  fati  i 
\oenitere  , dixitque : Qmd  me  oportebat 
\ongis  'Ttbhs  canere  uv >.67^  av?iHvJ 

ijuod  proverbium  Familiare  ipfifuilTe 
adit  Suetonius  in  Othon.  In  eos  enim 
.icitur  qui  aliquid  parum  ad  rem  fa- 
iunt,  nimirum  , quia  parvas  Tibias 
jum  aliquis  commode  tra61:are  poOir, 
Imgas  fumit  ad  quas  minus  ell  ido- 
icus  , de  quo  adi  Turnehum  x4.dv.lib. 5’. 
ip.  I.  Qui  has  longas  Tibias,  quibus 
ipplicanres  utebantur, inflarunt  Spon- 
luls  di6H  funt  ex  mente 

i Spondaeo  : DiBm  d traHu  cantus^ 
ti  per  longas  Tibias  in  templis  d fup- 
'cantibits  editur : unde  Spondaul^e  di- 
hantur  , qui  hujufmodi  Ttbias  inflare 
^fueverunt.  Parum  diverfe  Spondia^ 
\oc^r\iur  IfidoroOrig.Iih.  i.cap.K). 
ondaus  trablus  quidam  dicitur  circa 
y-es  facrificantium  , unde  qui  Tibiis 
lebant  in  facr is  gentilium  fpondiales 
'ebantur. 

Tonnunquam  T ubas  in  facriflciis  ad- 
J 3 hibitas 


/ 


« 


I 


c.j,  De  Tibii’s  Vet.  :'i97 
faciunt  ut  apud  Xtfhilinnm  in  O* 
thone  : Itaque  cosfit  eum  fubito  faili 
poenitere  , dixit  que : Qmd  me  oportebat 
longis  Tibiis  c anere 

Quod  proverbium  familiare  ipfifuiffe 
tradit  Suetonia  in  Othon.  In  eos  enicn 
dicitur  qui  aliquid  parum  ad  rem  fa- 
ciunt, nimirum  , quia  parvas  Tibias 
cum  aliquis  commode  tra6fare  poflir, 
longas  fumit  ad  quas  minus  eli  ido- 
neus , 2L(I\Turnebi{m  Adv. lib.^*. 

cap.  I.  Qui  has  longas  Tibias,  quibus 

lupplicantes  utebantur, inflarunt  Spon- 

daulx  didi  funt  ex  mente  M,  Fidorini 
de  Spondseo  : DiSlm  d traBu  cantm  ^ 
qui  per  longas  Tibias  in  templis  d fup-^ 
plicantibus  editur : unde  SpondauU  di- 
cebantur , qui  hujufmodi  Tibias  inflare 
conflueverunt.  Parum  diverf^  Spondia^ 
les  vocantur  Iftdoro  Orig.  lib.  r . cap.  1 6. 
Spondaus  traBus  quidam  dicitur  circa 
aures  facrificantium  , unde  qui  Tibiis 

canebant  in  facr is  ge?it ilium  fpondiales 
dicebantur. 

Nonnunquam  T ubas  in  lacriflciis  ad- 

^ 3 hibitas 


1^8  Casp.  Barthol.  J.z. 
hibitas obfervOj  uti  inde  probo,  quod 
apud  Fefium , ArmtlufirHm  dicatur  fe^ 
fium  quQ  armati  res  divinas  faciebant 
dum  jacrificabant , Tubis  canebant,  A- 
pud  Varronem  Tubiluflrum  dicitur,  quod 
90  die  facrorum  Tubae  luflrantur, 

Prasterea  in  coniecratione  prxfen- 
tem  Tibicinem  teftatur  C/ccro  in  Orat* 
pro  domo  fua:  An  confecratio^ 
nulUmhabetjus y dedicatio  ef  religio fai 
Quid  ergo  illa  tua  tum  obteJlatioTmcf 
vis  ? quid  foculus  ? quid  preces  ? ^ 
prifca  verba  voluerunt  ? Sic  Xipbilinus 
in  Augufto,  de  confecratlone  poft  mor- 
lem  Augufti,  thus  adhibitum  m iacnfa- 

cio  refert , Tibicinem  autem  adeflc 

prohibitum.  . . 

pj^ryges  in  Dindymenes  lacrischo* 

reas  ad  Tibiam  agebant  atque  ad  Phry- 
gium modum  Taltabant,  tefte5««cM  m 

Uon  inter  aras  mohili  velox  fede 
Jievocante  flexo  concitos  cornu  mom  - 
Barbarica  prifeo  iemfla  [altatu  cola. 

Idujus  moris  veftigia  non  obfcuia 


c.S\  De  Tibiis  Vet.  199 

prehendes  in  in  Troad.  Hero>^ 

Jiam  Hift.  fui  Temp.  lib.5'.  atque  Helio^ 
doYO 1.7.  Nos  autem  hinc  trans- 
ibimus ad  ficra  Magnx  Dedm  Macris 
explicanda,  in  quibus  Tibiarum  prae- 
centionem frequentiffimam  demon- 
ftrabimus^ 


CAPUT  VIIL 

Tibia  m factis  Magna  Deum 
Matris. 

ALmo  fluvius  erat  U rbi  Romoe  vj* 
cinus,  apud  quem  Romani  facra 
olim  Cybeles  faciebant  eodem  ritUjquo 
Galli  {acerdotes  in  Phrygia  , fi  mula- 
chrumDeae,  cultuique  vi£Hmarios  fa- 
cientes, adhibitis  Tibiarum  cantibus^ 
Totam  rem  Ovidius  illuftrat  lib.  4. 
Faftor. 

EJi locus,  in  Tiberim qualubricus in* 
fluit  Almo , 

Et  nomen  magno  perdit  ah  amne 
minor, 

I 4 lUi^ 


aco  Casp.  Barthol,  1. z. 
Illic  purpurea  ca?ms  cumvejie Sacer- 
dos 

Almonis  Dominam  facraque  lavit 
aquis, 

Exu! alant  comites  furiofaque  Tibia 
flatur. 

Quod  pariter  in  Phrygia  cum  Tibia- 
rum incentione  culta  fit  Deum  Mater, 
cx  multis  id  probantibus  unum  afferam 
i^  laudianum  de  Rapt.  Proferp.  v.z66, 
ejMater  ib , feu  te  Phrygiis  in  valli- 
bus  IdcC 

iybljgdonio  Buxus  cireumfonat  hor- 
rida cantu  , 

Seu  tu  [anguineis  ululantiaVindyma 
Gallis 

Incolis^  & firiclos  Curetum  reflicis 


enfes. 

Dicebantur  enim  ejus  facerdotes  Cure- 
tes, unde  Sidon.  Afodinaris  Cartn.  9. 
verf^o^. 

JSTon  hic  Dindyma  , nec  crepante 
Buxo 

CuretasBerecjnthiam  fanantes. 

' lidem  aliis  Corybantes  funt,  de  quij^ 


c.  8.  De  Tibiis  V et.  201 
nos  lib.  2,  cap.  i.  De  utrifque  hic  ele- 
gantem Claudiani  locum  afferam  9 qui 
lib.  2.  in  Eutrop.  veri.  279. 

Interea  gelida  fe cretis  ruphus  Ida 
Dum  [edet , & thjafos  Jpeifat  de  more 
Cybelle  y 

Curetumque  alacres  ad  Tjm^ana  fu- 
fcitat  enfes  \ 

Aurea  functarum  decus  immortale 
comarum 

Defluxit  capiti  turris , fummoque  vo- 
lutus 

Vertice  crinalis  violatur  Dulvere  mu- 

1 

rus, 

Ohfiupuere  truces  omen  Corybantes  cf?* 
uno 

Fixa  metu  tacitos  prejferunt  orgia 
Buxos, 

Ubi  commode  omnem  Cybeles  in  (a- 
eris  his  apparatum  indicat,  quemfufius 
hic  explicare  inftituti  ratio  non  exigit. 
Deeofuhus  egerunt,  Vignoriusy  Rofl- 
nus  5 & Sjlvius  Commenc.  ad  Leg.  1 2. 
Tab.c.  17.  quos  confulat  cui  volupe. 
Sufficit  mihi  ex  condieffo  demonftrafle, 

i 5'  ut 


%oz  Casp.  Barthol.' 
ut  in  aliis  Veterum  (acris  Tibiarum  u- 
lum  adhibitum , ita  6c  in  Cybeles  (acris 
eundem  non  omnino negleftum.  Lu^ 
culentior  cundlis  mihi  teftis  Q^*CatuU 
Ius  Carm.  6^. 

•—  CybellesVhrjgia  ad  nemora  De^ 
ZJbi  cymbalum  fonat  vox  , ubi  tympa^ 
na  reboant , 

Tibicen  ubi  canit  Phryx  curvo  grave 
calamo. 

Ubi  capita  Monades  vi  jaciunt  hedc~ 
rigere , 

JJbi  facra  fan^la  acutis  ululatibus 
agitant. 

De  ululatibus  illis  in  (acris  Deum  Ma- 
tris hic  non  multis  agam  , nec  Attinis 
ludium fufius  explicabo,  ex  quo  hunc 
ululatum  ortum  conftat  ex  Seneca  in 
Agamemn.  vcrC  6S6. 

Non  fi  molles  imitata  viros 
Trijiis  laceret  brachia  tecum , 

^u^  turrita  turba  Parenti 
Pexiora  rauco  concita  buxo 
Ferit , ut  Phrygium  lugeat  Attyn. 
Ideoque  Ovidius  Arr.  Amat.  lib,  i. 

m 


c.  o.  De  T ibiis  Vet.  2,07 
Ifi ajtihe f 'aciant,cjuorum  CybeleiaMater 
Concinilur  Phrygiis  exululata  modis. 
Quippe  hanc  Phrygii  modi,  qui  Tibiis 
Canebatur, proprietatem  libri  hujus  cap. 
I.  docui,  ut  mentes  audientium  ad  furo- 
rem & infaniam  exagitaret, & hinc  o- 
mnes  ad  Phrygia  Cybeles  Iaera  , ubi 
Phrygio  numero  T ibia  mentes  ftimula- 
bat,  admiffi,  quafi  furore  correpti  de- 

icribuntur.  Virgilius in  Ceiri verf  i 

Sape  velat  gelidis  Ciconum  Bifionis  tn 
oris , 

IBave  barbarica  Cybeles  antiflita  buxo : 
Inf  elix  virgo  tota  bacchatur  in  Vrbe. 
Nimirum  talem  inlaniam  & furorem 
ratio  facrorum  exigebat  , ut  Attinis 
plandlus  imitarentur,  & alia  qux  hic 
prolequi  animus  noneft, 

Propterea  quod  tam  necelTarium  in 
cultu  Cybeles  Tibiat  locum  habuere, 
ideo  illam  cum  Tibiis  lemper  linxe- 
runt , ex  Arnobio  lib.  6.  Adv.  Gent. 
non  repugnantibus  antiquis  marmori- 
bus. De  choraula , qui  Matrem  Idsam 

arcumgeftantibus  cornu  canens  adam- 

i S balabat. 


^o4-  Casi».  Barthol.  \,i, 
b u labat  , A^ulejm  Metam,  lib.  8.  & 
paulo  poft  hunc  cum  Tibiis  Matris  I- 
daex  cultum  evidentiflime  confirmat, 
ubi  inquit:  Inihi  Vir  principale  ^ ^ 
alias  religio fm , ^ eximie  Deum  rcve» 
rens  ^ tinnitu  cymbalorum  ^ fonitutjm^  . 
ti anorum  ^ cantufque  Vhrjgii  mulcenti-* 
bus  modulis  (ita  Tibiarum  cantum  ex- 
primit) excitus  , percurrit  obviam , 
Deamque  ( Idxam  Matrem)  votivo 
fufcipiens  hoj^itio  ^ nos  omnes  intra  con- 
fepturn  domus  amplijjim<^  conflit uit : nu^ 
menque  flumm a veneratione  atque  hofliis 
optimis  placare  conflituit. 

Sacerdotibus, facris  Phrygix  Dex  ini- 
tiatis , etiam  ftipem  ad  Tibiam  collige- 
re conceffum luir,  quod  apud  Ovidium 
animadverto,  quilib.  i.de PonuEl.  i. 

Ante  Deian  Matrem  cornu  Tibicen 
adunco 

Cum  canit , exiguae  quis  flipis  cera 
neget  ? 

Et  talis  Diony  fius  ille  fuit  apud 
iianumN^s.  Hift.  lib.  cap.  8.  qui  Cq- 
rinthirmultas  varialque  vitx  vicillitudi- 

nes 


c,  8.  De  Tibiis  V ET. 
nes  expertus,  ob  extremam  pauperta- 
tem tandem  ftipem  ab  hominibus  co- 
gendo tympanaque  pulfando , & Tibiis 
modulando  vitam  tranfegit.  Prohibi- 
tum autem  erat  , ut  apud  Cimonem 
lib.  ^.deLeg.  ne,  praeter  Idaeas  Matris 
famulos,  eofquejuftis  diebus,  quis  fti- 
pem cogeret.  Illis  autem  haec  licentia 
ftipem  pofcendi  concefla  eft  Lege  a 
Metello  lata,  cujus  caufam  Ox^/Vm  ape- 
rit loco  fupra  citato  : 

,,  Dic ^ inquam , cur  hic JHpe 
r at  opes? 

Contulit  populus  ^ de  quo  deluhrti 
Metellus 

Fecit  ^ ait  ^ dandce  mos  flipis  inde 
manet. 

Hanc  ftipem  refpexit  Seneca  de  Bencf. 
lib. 7.  cap. 4*  . inquit,  Deorum 

funt , tamen  Diis  po fuimus  donum  ^ 
fiipem  jecimus. 


CA- 


zoS  Casp.  Barthol.  l.i. 


CAPUT  IX. 

Tibia  m Fejl  IS  publicis : 

Quinquatrus  mmufcuix  appella- 
bantur Idus  Juniae , qui  dies  feftus 
erat  Tibicinum , cum  feriati  per  urbem 
vagarentur  , convenirent  in  aedem 
Minervae.  Hujus  vero  feili  ulteriorem 
explicationem  reiervabimus  aptiori  lo-  ' 
co,  ubi  lingula  de. Tibicinum  ritibus 
olim  notanda  ubertim  Cra61:amus.  Alias 
iblemnrtates  cum  Tibiarum  cantu  ce- 
lebratas nemo  diffiteri  poteft , nifi  qui 
Veterum  monumentis  omnem  fidem 
debitam  derogare  velit.  Non  temere 
Seneca  in  Agamemnone; 

T^ibi  multifora  'Tibia  Buxo 
Solemne  canit» 

Inter  diei  fefli  requifita  cantum  nume- 
rat Amor.  lib.  5.  Ecl.  IO. 

Fejla  dies , Veneremque  'vocat , can- 
tufque  merumque. 

Hunc  autem  fefti  diei  cantum  varia 
componebant  inftrumenta  mufica  9 in- 
ter 


c.g.  De  Tibiis  Ve T.  2.07 
ter  quse  non  ultimus  locusTibiae  noftrx 
fuiL  ApotheorHyran.x. 

ait  varios  jubet  obmutefcere 
cantus. 

Organa  j fawhuc as  j citharas  ^ cala^ 
mofque  ^tuhafque. 

Stulta  fuperjlitio  tacuit , vox  fejia 
quievit , 

^ua  male  confftcua  cekhrahat  ima- 


ginis aurum. 

In  Junonis  fefto  fblcmnem  Tibiae 
cantum  introducit  Ovidius  Amor.Iib. 

Capi  facerdotes  Junoni  fefia  para- 
bant ^ 

Per  celebres  ludos  , indigenamque 
bovem. 


Et  mox : 

Accipit  ara  preces  votivaque  thura 
piorum , 

Ara  per  antiquas  fa^a  fine  arte 
manus. 

Hic  ubi  perfonuit fiolemni  Tibia  cantu 
It  per  velatas  annuapompa  vias. 
Pridie  Nonas  Aprilis , dies  erant  lu- 
dorum 


2o8  Casp.  Barthol.  1.2. 
porum  Magnae  Deum  Matris , qui  Me- 
galefia  dicebantur,  fi  ve  ludi  Megalen- 
,fes.  Nec  illa  fefta  fine  Tibiarum  prae- 
centione celebrata,  quemadmodum  lu- 
culento Ovidii  teftimonio  confirmo, 
qui  lib.4.  Faft. 

Protinus  inflexo  Berecynthia  Tibia 
cornu 


Flabit , Idaee  fefla  parentis  e- 


runt. 

Ibunt  femimares  inania  tympana 

tundent , 

Ly^raque]  tinnitus  are  repulfa  da- 
^ bunt. 

Minervae  geminum  apud  Athenien- 
fesifeftum erat;  7n&mJyUctic&  dicebantur, 
erant  enim  minora  & majora ; illa  quo- 
tannis, ida  quinto  (blumanno  agitata. 
In  minoribus  triplex  certamen  fuit , 
equeftre  , gymnicum  , & muficum. 
Muficum  certamen  cum  Tibiis  inter- 
dum agi  folitum  atque  a Pericle  inditu- 
rum memorat  Plutarchus  in  ejus  vita. 
Tibicinum  in  his  fedis  prsecinentium 
concentus  , ^vmvxU  appellatur  Polluci 


I 


lib.  4.cap.  I®. 


Por- 


C.9*  De  Tibiis  Vet.  1.09 
Porro  In  Feftis  Bacchi  notabilem  Ti- 


biarum ufum  deprehendo.  Hunc  arguic 
Ovidius  Metam,  llb.  5.  verf!  jxS. 

Liber adeji.  FeJHf^ue  fremunt  uhh* 
tibus  agri. 

Turba  ruunt.  KjMifaciue  viris 
trefque  nurufque , 

Vulgufque  , frocerefque  $ ignota  ad 
facra  feruntur.  • 

§luis  furor , anguigenae  9 i^roles  ^jMa^ 
vortia^  vejiras 

Attonuit  mentes  ? Tentheus  ait  j 
rane  tantum 

i^rerepuJfa  valent  ? Et  adunco  Ti- 
bia cornu  ? 

Non  aliter  OvidiusXx^.d^  Metam. hxc 

Bacchi  fefta  cum  Tibiis  delcribit : " 

: \ 


•^Et  adhuc  iJA€injei%  proles 
Urget  opus  ^fpernitque  Deum  fefum- 
que  profanat : • 

Tympana  cum  fubito  non  apparentia 
raucis 

Objlrepuere  fonis  , ^ adunco  Tibia 
cornu , 

Tmnulaque  ara  fonant. 

TU- 


2.10  C A SP.  BaR  T HOL.  j. 
Juvenalis  Sat.  5.  verf  5 

Nota  Bon^  fsmta  Dea  cum  Tthia 
lumbos 

Incitat , ^ cor7stt  panter  vmoquc 
feruntur 

Att onita , crinemque  rotant  ululmiU 
que  Priapi 
^^^anades 

Msnas  eft  furiofus  Bacchi  Sacerdos. 
Huc  refpexit  Perfius  Sah  i . verC  99. 
Hinc  Euripides  in  Bacchis  inter  triplex 
Bacchi  officium  recenfet  verf  378. 

avxa  yexuc:<i,  Apud  Tyrium 

Differt.  33.  in  (acris  Bacchi , nodlurni 
difcurfus « choreae , Tibiaeque , & can- 
tus nihil  aliud  funt  quam  diverfe  vo- 
luptates Bacchicae , qux  repraelentan- 
tur  in  myfteriis.  De  feftis  Bacchi  A* 
rijiophanes  in  Nubibus  A£b.  i.  Sc.  4. 
quae  tertio  quoque  anno  celebrabantur. 
Trieterica  dicuntur  Ovidio  Metam, 
lib.  6.  &C  Thebaid.  lib.  i.  Alias 

Orgia  nuncupantur,  quoe  obfcuravo^ 
cantur  Catullo  , quia  occulta  erant  & 
myftica.  Quorum  omnem  apparatum 

Scer- 


C.IO.  De  Tibiis  Vet*  m 
8c  ordinem  eleganter  atque  exa£te 
adumbrat  CatuUus^l.  6 ubi  reliquis 
etiam  adiungit  horribilem  findentis 
barbarae  Tibia  ‘cantum.  Huc  refpexic 
Herodianus , qui  Hift.  fui  Temp.  lib. 
de  Antonino  : Procedens  identidem  ad 
Tibias  tympana , velut  orgia  numinis 
celebraret. 


, CAPUT  X. 

in  Ludis  y SpeBaculis^ 
atque  Comoediis. 

PUeros  fijos  jamindea  tenens  ludos 
exercere  ad  Tibiam  nonnulli  vo« 
luerunt.  Hoc  de  Cretenfi  um  pueris  tra- 
dit Heraclides  in  Polit,  quod , cum  inter 
le  pugnarent , adeflent  artifices  qui  Ti- 
bias accinerenr.  Quomodo  Arcades 
pueros  ad  Tibiam  ludicra  fua  agitare 
affuefecerint , refert  Foljbius  Megal. 

Hift.Iib.^-.  F4tQ.xto Athenaeus  Wh. 

in  theatro  etiam  fcenicifque  adultorum 

ludV 


ZIZ  CaSP.  BaRTHOL.  1.2. 
]udis  olim  ufus  Tibiarum  permagnus 
fuit,  qui  in  omni  fere  ludorum  genere 
conceffusapud  Ciceronem  \\b,  z,  de  Le- 
gibus : yam  ludi  publici  cum  (int  c~avea 
circoque  divi  fi ; (int  corporum  certationes^ 
cur  fu  pugillatione  ^ lunatione  ^ cur^ 

riculifque  equorum  ufque  ad  certam  vi- 
cloriam  circo  conjHtutis  : cavea  ^ cantu^ 
voce  j ac  fidibus  Tibiis.  Dummodo 
ea  moderata  fint  uti  lege  pr^efcnbitur. 
Ab  antiquis  jam  inde  temporibus  hunc 
.Tibiarum  in  (pe£laculis  ufum  repetit 
Horatius  de  Arc.  Poetic. 

Tibia  non  ut  nunc  orichalco  vin5ia , 
Tubaque 

K,y£,mulaj  fed  tenuis  fimplexque  fo^ 
ramine  pauco  ^ 

■ irare  ^ adejfe  choris  erat  utilis , 
atque 

TJondum  fpijfa  nimis  complere  fedilia 
flatu. 

Coff.  enim  M.  .Metello  6c  M.  Scauro, 
Ccnlores  artem  .ludicram  ex  urbe  re- 
moverunt , prxter  Latinum  Tibici- 
nem cum  cantore,  & ludum  talorum, 

ira 


CIO.  De  Tibiis  Ve  T. 
ita  perhibente  Aurei,  Cajjiodoro  in 
Chronie  liluftrem  de  Tibicinis  in  lu- 
dis publicis  officio  locum  fuggerit  Tha- 
drus  lib.  5'. 

Princeps  Tihicen  notior  paulo  fuit , 
Operam  BathjUo  folitus  in  [cena  dare, 
Js  forte  ludis , non  fatis  memini  qui- 
bus 

Dum  pecma  rapitur  9 concidit  cafu 
gravi  5 - ^ 

Idec  opinans  ftnifiram fregit  Tibiam, 
Duas  cum  dextras  malmjfet  perdere. 
Inter  alias  res  atque  ritus  in  ludis  pu- 
blicis oliin  (ervatos  6r  fine  quibus  vix 
rite  peragebantur  , Tibiam  adjungit 
Cicero  de  Harulpic.  Relponf-^?^  filu-- 
diris , inquit , confiitit  aut  tihicen  repen* 
te  conticuit  , aut  puer  ille  patrimus  ^ 
matrimus  f terram  non  tenuit , autten’^ 
fam  aut  lorum  omift , aut  f asd\lis  ver- 
bo aut  fmpulo  aberravit , iudafunt  non 
rite  fabli , eaque  errata  expiantur , 
mentes  Deorum  immortalium  ludorum 
injlauratione  placantur.  Eadem  fere  ver- 
ba refert  Arnobius  Adv.  Gcnt.  lib.  4, 

iterum 


C A SP.  B A RTHOL.  1.2. 
iterum  lib.  7.  repetita. 

:In  certaminibus  etiam  Pythicis  in  ho- 
norem Apollinis  celebratis  qui  Pytho- 
nem ferpentem  occiderat , praecinuit 
Tibicen;  Cujus  rei  admonemur  ab 
T0tiOf  qui  de  Arte  Poet.  / 

“ Pythia  cantat 

Ethicen  didicit  friusextlmuitt^ut  Ala- 

gijlrum, 

Pythius  di^lus  eft  ille  tibicen  apud  Pvo- 
ttYtiufn  lib.  2.  El.  8.  Huc  alludit  Pin- 
darus , qui  Pythior.  Od.  I2*  Tibi» 
hoc  cncomium  tribuit : 

lUufirtfn  adwonitricctn  certaminum 
, populum  cientium. 

Ubi  refert  etiam  Midam  in  Pythiis 
pro  Tibi®  cantu  coronam  ex  Py  thone 
reportafle.  Secundis  tamen  Pythicis,  fi 
credimus  Taufania . Tibiarum  cantum 
refpuerunt»  quafi  noneflet  auditu  rau* 

fius,  Scaufpicatus.  , 

In  Ludis  Circenfibus  Tibicines  ad- _ 
hlbitosfuiflenotiffiraum  eft  ex  Dionj/f. 
Hdkarn.  lib.  7.  qui  in  pompa  Circen- • 


C.  I O.  D R 1 X B 1 1 S E T.  ^ I 3T 
tiuni  ludorum  pofl:  ialtatores , armatos 
latyros  ponit  > qui  Graeco  habitu  Sile- 
iios  repr^Elentantcs  incedebant  3 deinde 
agmen  cirhariftarum  , & Tibicinum, 
cos  autem  lequi , qui  acerras  aureas  ar- 
genteafque  gellantes  fuffitum  faciebant. 
De  loco  "1  ibicinum  in  Circenfibuscon-* 
fule  Bulcngenim^to^t  Vanvinium  ^ a^ 

pud  quos  & eum  graphice  depidlum  re- 
peries. 

In  orcheftra  theatri,  in  qua  chorus 
fuit,  Tibiis  canebant,  ad  tribunal  five 
aram,  quaj  PoUuei^  a quo  loco 
Theatri  di6H , de  quibus  SaU 

vimusS.  de  Gubernatione  Dei;  Ouis 
heus  majores  Chrifitanorum  copias^a^ 
beat  ^ cavea-neludt  publici , an  atrium 
Dei  ? Et  Templum  omnes  magis  feBen  - 
tur  an  Iheatrum  ? DiSia  Euangelicorum 
magis  diligant  afj^  Thymelicorum^  Ideo- 
que  in  Grascis  Epigramm.  pag, 
cxftat  Theonis  Tibicinis  Epitaphium , 
qui  mimo  & Orcheftrce  voluptati  infer- 
vierat.  Hanc  autem  theatri  partem  pul- 
pitum nominat  Ifidorus  lib,  1 8.  c.  44*» 

Cum 


ai(S  C A S P.  B ARTHOL.  1.1. 
Cum  quoconfentit  qui  ex  pul- 

pito in  theatris  olim  omne  Tibiarum 
genus  organorumque  confonuiflTe  dicit 
Epifl.  '84.  ubi  eleganter  etiam  chorum, 
cui  interponebantur  Tibise  5 defcribit: 
Non  ^ides , inquit , quam  multorum  vo^ 
cibm  chorus  confiet  ? Unm  tamen  ex 
omnibus  fonus  redditur ; aliqua  gravis , 
aliqua  media.  Accedunt  viri  , foemi^ 
nse  : interponuntur  'Ttbia  : [ingulorum 
illic  latent  voces , omnium  apparent. 

In  fpcdlaculis  igitur  icenids  valde 
familiaris  erat  Tibia,  quod velexfblo 
Apulejo  deprehendi  potefl: , qui  lib.  10, 
omnem  fpeclaculi  fcenici  ordinem  ad- 
umbrat. Itaque  poft  primitias  fpefta- 
culi  , ludicris  fcenicorum  choreis  de- 
dicatas  , &c  deinde  aulaeo  fubdufto  & 
complicitis  fipariis  Paridis  Icenamdif- 
pofitam , infuper  inducit  fingulas  Deas, 
Paridi  oblatas,  laltantes&cum  Tibiis 
introeuntes.  Adhibitam  in  Comoediis 
Tibiarum  praecentionem  - non  aliud 
clarius  demonftrat , quam  infcriptio-’ 
nes  omnes  Comoediarum  Terentii*  Ut 

. in 


C.IO.  C A SP.  BaRTH  OL.  %\J 
in  Infcriptione  Andrix  : ABa  ludis 
J\degalen  fibus  y Ad.  Fulvio  ^ Ad.  GIa» 
hrione  adilihus  curulibus.  Egerunt  L. 
Ambivius  Turpio  , L.  Atilius  Trane^ 
Jlinus.  Adodos  fecit  Flaccus  , Claudii  F» 
Fibiis  paribus  dextris  ^ finijiris.  Et  eji 
tota  Graea.  Edita  Ad.  Marcello  C. 
Sulpitio  Cojf.  Et  idem  ex  reliquis  col- 
ligitur. Ita  in  Eunucho  , modulavit 
Flavus  Claudii  Tibiis  duabus  dextra 
finifra:  In  Heautontim.  Modos  fecit 
Flaccus  Claudii  , & a61:a  primum  Ti- 
biis imparibus  , deinde  duabus  dextris: 
In  Adelpho , modos  fecit  Flaccus  Clau- 
dii Tibiis  Serranis : In  Phormione,  7/- 
biis  hnparibus : In  Hecyra , Tibiis  pa- 
ribus. Unde  patet  antiquum  muficx 
hujus  morem  in  theatris  ufitatum,  6c 
carmina  canticorum  in  veteribus  Co- 
moediis ad  Tibiam  fa61:a  , modos  au- 
tem attemperatos  ab  aliquo  artis  Mu- 
Ccae  perito.  Sed  quaenam  ratio  & dif- 
ferentia Tibiarum  apud  Veteres  la 
fabulis  fuerit , cou(\At  Aldum  Manu- 
tium  de  Quaefit.  per  Epift.  lib.j,  Epift.4* 

K Ali 


ai8  Casp.  Barthol.  Lz. 
Ab  antiquis  jam  inde  temporibus  hanc 
confuetudinem  repetit  DmneJes  lib.  5. 
Primis  autem  temporibm  ^ inquit,  ut  af- 
fer it,  TranqutUus , omnia  qure  in  fana 
^ er  fantur  in  comoedia  agebantur.  Nam 
Pantomimus  eb*  Pithaules  (b  Choraules 
in  comoedia  canebant,'  Ubi  duplicem 
Tibiam  in  comoedia  agnolcit,  dum  non 
dioraulcm  folum  (ed  & pithaulem  in- 
troducit, 6c  utriufqueufum  fubjungit, 
aiens:  Cujf/s  rei  indicia  produnt  nobis 
antiqUi:e  Comoedi^^  , in  c^uibus  inveni^ 
mus , aBa  Tibiis  paribus , aut  imparibus^ 
aut  ferranis.  Quando  enim  chsrus  cane^ 
bat  ^ choricis  Tibiis  , id  eji>  .ehoraulicis  ^ 
artifex  concinebat  , in  canticis  autem  pi* 
thaulicis  refponfabat.  Sed  quod  paribus 
Tibiis  aut  imparibus  invenimus  feri- 
ptum  , hoc  fgjtificat^  quod  fi  quando 
monodio  agebat , imam  Ttbiam  infifisaty , 
ft  quando  fynodio , utramque.  Non  minus  i 
in  Tragoediis  quam  Comoediis  hoc  ge- j 
nus  mufices , quod  Tibiarum  inccn-J 
tione  conftabat,  ufitatum  efle,  praeted 
Philofiratum  lib.  6.  de  Vit.  Apollon.ard 

guid 


c.  lo.  DeTibiisVet.  aig 
guit  fjMaxinnts  Tjrius  Diflert.  38. 
Flayje  quemadmodum  lihias 
ac  citharas , aut  (i  qu^  praterea  Vionj^ 
fits  in  Tragoediis  Comoediis  adhiben^ 
tur  injirumenta , omnes  laudant  , nemo 
imitatur.  Hanc  ramen  confticuir  diffe- 
rentiam Eugraphius  in  Andr.  Terent. 
quod  Lydix  Tibix  Comoediis  adbibis 
tx,  lonix  Tragoediis.  Nannius  Mi^ 
fcellan.  lib.  5.  cap.  6,  tres  otin^i  parces 
Comoedix  facit , C anticum,  qulj)d  dua- 
bus Tibiis  5 una  perlbna  6c  ad  fummum 
altera  conflabat;  Chorum,  qui  incerto 
numero  perlonarum  , fed  omnium  vo- 
cibus in  unum  fonum  confufis  uteba- 
tur , Diverbium , quod  colloquio  trium 
aut  ad  fummum  quatuor  perlonarum 
^ conlertum  erat.  Chori  indufli  funt 
I poft  fingulos  aftus,  ac  tum  adhibitum 
effe  Tibiarum  cantum  dubitari  non 
poteft.  Non  folum  autem  moduli  va- 
riati lunt,  cum  comoedia  in  fcenam  re- 
duceretur 5 fed  aliquando  per  fingulas 
fcenas  pro  ejus  loci  conditione  Tibix 
mutatx  funt.  Illi  modi  Tibiarum  ad 
• K 2 ' ~ fa. 


aio  Casp.  Barthol.  l.i. 
fabulae  ingenium  temperabantur, ufque 
adeo  ut  auditis  Tibiis  populus  fciret 
quae  fabuladanda  eflet.  Ita  apud  Cice^ 
romnt'  Academ.  Quseft.  6.  ^rlmo 
inflatu  ‘^ihicinis  Ahtio^am^efle  ajunt. 
Poftea  choro  fublato explebat  officium 
Tibicen*,  qui  in  finc'€ujufquea£tus  da- 
ri folitus  eft.  Id  quod  fatis  condat  ex 
Pieud^^kr  i : 


Concedere  dtiffmntifper  hinc  me  intro 
libet , 

"Tibicm  hic  inte^a  vos  obleBaverit, 
tubi  fle  tacentibusqmnibus  intus  con- 
cinebat Ti  icen,  D)auHon  dicebatur, 
quod^  annotatum  a Rhodigino  Le6l. 
Antiq.  lib.q.c.  7. 

Moris  etiam  erat  ut  in^  viis  Tibicen 


perfonis  choricis  praeiret , quod  ex=  ve- 
tcri'Scholiafl:e  animad\rertit 


& quemadmodum  inducebatur  chorus 
a tibicine , ita  & revocabatur  & emitte- 
batur, unde  modi  Tibicinum,  quibus 
receptui  canitur  , dicuntur  tio^oi  vo^t 
Hvfjchio  , A &)V  i^£?i<sb(rsvlcif  ^ dc 

quibus  AHflophanes  in  Vefpis. 

Ufuni 


\ 


^^0  C AS  P.  Ba  RTHOL.  . 1 
fabulae  ingenium  temperabantur, ufc 
adeo  ut  auditis  Tibiis  populus  {ci 
qux  fabula  danda  effet.  Ita  apud  Ci 
romnf  Academ.  Quaeft.  6.  frfc 
inflatu  '^ihicinis  Antiopam- ef e afl 
Poftea  choro  fublato  explebat  offici 
Tibicen-,  qui  in  finecujufquea£):us 
ri  {olitus  eft.  Id  quod  fatis  conftat. 

P (eudbkr  ^ ’ 

Concedere  dt^^ii^nufper  hinc  me 

lihet  j ^ 

"Tibicen  hk  inteha  vos  ohkBavertt 

Ubi  fic  tacerttlbus^nitiibus  intu 

cinebat  Ti  icen,  D)aulion  dicebar 
quod-  annot-atum  a RhoJigmo  L 

Antiq.  lib;9-c.  7.  _ .. 

Moris  etiam  erat  ut  111  viis  li- 
perfonis  choricis  pr^iret , quod  ex- 
teri Scholiafte  animadirertit  Bule»^^ 
Scciuemadmodum  inducebatur  c 
a tibicine , ita  & revocabatur  & em' 
batur,  unde  modi  Tibicinum  , qu 
receptui  canitur  , dicuntur  £ <> 
Htflchio  , A’  Wv7£« 
rpiAhusAriflophanesinV^^?^^- 


- H 


- I 


i 


/ 


'■-fc'i 

, t 

.'■i*  ' 


•i  v.vsa.^ 


) 

I 

i II.  De  Tibiis  V et.  zii 
i Ufum  hunc  Tibiarum  illuftrat  ami- 
juum  & elegans  Comoedix  fchema, 
uod  ex  Fulvii  Vrjini  libro  manu  exa- 
, ato,  qui  in  Bibliotheca  Vaticana  affer, 
^atur,  mecum  communicavit  Illuftrilli- 
lus  Eques  Car,  Antonius  a Puteo , qua- 
c hic  exhibeo. 

C A P U T X I. 

Tibia  in  Saltatione  Pantommi , 
Ludii  ^ aliorumque. 

PAntomimis , joculatoribus  ,6c  falta- 
toribus Tibiis  prxcinere  olim  moris 
uit.  Primis  autem  temporibus  bi- 
triones  hi  atque  mimi,&  cantabant  ipii 
K faltabant,  poftea  taciti  faltabant  & ad 
ribias  ab  aliis  inflatas  geftus  modera- 
bantur. Pylades  Cilix  Pantomimus , 
iK  Hieronjmo  in  Chronico,  quum  Ve- 
leres  ipfl  canerent  & faltarent , primus 
iilomx  chorum  (ibi  & fiftulas  .prxeine- 
:e  fecit  5 animadvertente  Cl.  Salmafio, 
!'dcoque,  quia  ferebatur  mutaffe  rudis 

K 3 illius 


C.II.  De  Tibiis  Vet.  zii 
Ufum  hunc  Tibiarum  illuArat  anti- 
quum & elegans  Comoedix  fchema, 
quod  ex  Fulvii  Vrjini  libro  manu  exa- 
rato , qui  in  Bibliotheca  V aticana  afler- 
vatur,  mecum  communicavit  Illuftrilli- 
mus  Eques  Car,  Antonius  d Puteo , qua-^ 
Ic  hic  exhibeo. 

c A p u T X I. 

Tibia  hi  Saltatione  Pantomimi , 
'Ludii , aliorumque. 

PAntoraimis , joculatoribus  ,&  Htka- 
toribusTibiis  prascinert olitn  moris 
fuit.  -Primis  .autem  temporibus  ;bi- 
ftriones  hi  atque  mimiV&  cantabant  ipil 
6c  faltabant,  poftea  taciti  (altabant  & ad 
Tibias  ab  aliis  inflatas  geftus  modera- 
bantur. Pylades  Cilix  ‘Pantomimus , 
cx  HieronjmoinQhxonico ^ quum  ‘Ve- 
teres ipfi  canerent  & faltarent  , primus 
Romx  chorum  (ibi  & fiftulas  prascine- 
re fecit,  animadvertente  Cl.  Salmafio. 
Ideoque,  quia  ferebatur  mutalTe  rudis 

K 3 illius 


vil  Casp.  Barthol.  l.z. 
illius (altationis  ritum , qui  apud  majo- 
res viguit  & venuftam  induxiffe  noviia- 
tem , Macrob.  lib.  z.  Saturn  cap.  7. 
interrogatus  ab  Augufto  quid  faltationi 
contuliffet,  relpondit: 

AvXmv  t ^ r ^vjpa- 

572vV. 

Ita  eriam  de  Livio  Poeta  Valeru^  Ada* 


ximm  llb.  cap.  Ij\ue  fui  oper^ 
aclor  5 cum  f^pius  d populo  revocatus 
vocem  obtudljjit , adhibito  pueri  7i- 
hicinis  concentu  geniculationem  tacitus 
peregit.  -Apud  Ciceronem  de  Orat.  lib.  i. 
Rofclus  Comoedus,  hiftrio  & Salta- 
tor dicere  fblebat,  fe  quo  plus  fibix- 
tatis  accederet , eo  tardiores  Tibicinis 
nodos  & cantus  remiffioresefle  fa6tu- 
rum.  Cui  addit  Tullius  : Qmd  fi  ille 
afiriclus  certa  cjuadam  numerorum  mo^ 
deratione  ac  pedum,  tamen  aliquid  ad 
requiem  feneButis  excogitat : quanto  fa^ 
ctlius  nos  non  laxare  modos,  fed  totos 
mutare  poffiumus.  S\c  Ammian.  Mar- 
ceUinuslih.  54..  Tibiaque , ^ hifirio^ 
nici  g^fius  infirumenta  non  levia. 


Non 


c.ii.  De  Tibiis  Vet. 

Non  folam  autem  laltantibiis  Pan- 
tomimis canebant , fcd  etiam  ad  in- 
centivum pede  pulpitum  percutiebant, 
6c  quo  clarior  lonus  eflTet  Sc  ab  omni- 
bus melius  intelligeretur  , ligneas  Ib- 
leas  fub  pedibus  habebant  , ad  hunc 
ufum  faftas  , interdum  etiam  ferreas, 
quo  majorem  ftrepitum  crepitumque 
ederent,  ut  Lucianus  defcnbic  Panto- 
mimum , qui  in  Ajace  Furente  pro- 
dierat.Hujufmodi  lignea  landalia  Grae- 
ci ^ Latini  vjdentur  appcHafle 

fcabelia , de  quibus  nos  lib.  5 . prolixe. 
Huc  refpexit  fine'  dubio  Arnolpins^c^ui 
de  Pantomimis  aliifque  hujus  fori  lo- 
cutus lib.  z.  adverfus  Gentes  follta  fua 
elegantia  quxrir,  anne  Rex  mundi^DetiSy 
animas  huc  miferit  , ut  res  , nem^e 
anima  humana  fanBi  augujiijjimi 
nominis  fym^honiacas  hic  agerent 
jijlulat orias  artes  ^ ut  inflandis  bucculas 
diflenderent  Tibiis , cantionibus  ut  prai- 
rent  ohfcoenis^  numerofos  iterarent  fca- 
b illorum  erepit ationihus  fonores , quibus 
animarum  alia  lafciviens  multitudo 

K ^ com- 


214-  C ASP.  B A RTHOL.  1.2. 
compojitos  corporum  dijjblveretur  in  mo» 
tus , faltitaret , ^ cantaret  ^ ad  ulti- 
mum clunibus  (jv  coxendicibus  fuble^ 
vatis  lumborum  crijpitudine  fluBuaret, 

Interdum  Tibicines  ipfi  inter  canen- 
dum gefticulati  funt , ut  more  panto- 
mimorum res  quafque  imitarentur, 
quod  ex  Arifiotele  patet  Probi.  9.  cap. 
4-8.  & ex  Xenophonte  in  Sympofiode 
Tibicina. 

In  conviviis  Saltatrices  mullerculcc 
pro  convivis  dele6tandis  ad  Tibiam 
laltabant,  quemadmodum  cuivis  -XV- 
nophontis  SympoGum  pervolventi  a- 
bunde  conftar. 

Fuere  etiam  Ludii , a Lydis  pro- 
feci & appellati  , ut  vult  Herodotus 
lib.  I.  qui  in  numerum  ad  Tibicinis 
modos  faltarunc.  Id  quod  optime  illu- 
ftrat  Liviuslib  8. de  Ludorum  fceni- 
eorum  inftitutione  agens , quorum  ini- 
tio parva,  ut  ferme  omnia,  principia 
refert.  Quippe  , ex  IpGus  confeGione, 
Jine  carmine  udo  ^ fine  imitandorum  car- 
minum Ludiones  ex  Etruria  ac- 


CII.  De  Tibiis  Ve T.  aiy 
citi  ad  Tibicinis  modos  falt antes  haud  in- 
decoros motus  ^ more  Tufco^  dabant,  I- 
mitari  deinde.eosjuvefttus  , Jimul  incon^ 
ditis  inter  fe  jocularia  fundentes  %/.erfi- 
bus , coepere ; Nec  abfoni  d ‘voce  motus  ' 
erant.  Accepta  itaque  res  fepiufque  .ufi^ 
tando  .excitata  , vernaculis  artificibus  , 
quia  hiJlerTufco  verbo  Ludio  vocabatur^ 
qui  non  ficut  ante  ^ Fefcennino  verfufi- 
mihm  incompofitum  temere  ac  rudem  aU 
ternis  jaciebant  , fed  impletas  modis  /a- 
tyras  ^ defcriptojamad  Tibicinem  cantu 
motuque  congruenti  , peragebant.  Dc 
rudi  horum  lalratione  primis  tempori- 
bus , ad  Tibise  cantum  Ovidius  lib,  i 
Are.  Amand.delcribens  raptum  virgi-' 
num  Sabinarum  & fpediaculum  quod 
Romulus  paraverat  : 

Tdunc  neque  marmoreo  pendebant  ve- 
la theatro,., 

Nec  fuerant  liquido  pulpita,  rubra 
croco. 

Et  mox  : 

Dumque  rudem  prxbente  modum  ti- 
bieme  Tufeo 

K 5 


Ltt. 


♦ 

zi6  Casp.  Barthol. 

Ludius  aquatam  ter  pede  pulfat 
humum. 

Planipedes  etiam,  quididbi  quod  in 
plano  agerent  Sc  pedibus  nudis,  (iiltus 
fuos  ad  decantatos  Tibiarum  modos  ac- 
commodarunt  , quemadmodum  facile 
credo  Gellw  afferenti  llb.  i.  cap.  ii. 
§i^d  enim  foret  ifla  re  ineptius  , f ut 
Planipedi  faltanti  , ita  Graccho  concio^ 
nanti , numero  r modos  ^ frequenta^  • 

menta  quadam  uaria  tihicen  incineret, 

H is  affines  erant  quiob- 

feoena  dixerunt  atque  impudica  verba, 
ut  Macroh.X^,  %.  Sat.  cap.  i.  Vicem 
Planipedis  ^ Fabulonis  imfudka 
pratexta  verba  jacientis.  Quod  etiam 
ad  Tibiam  fa£tum  eft  , quemadmo- 
dum apud  Xenophontem  In  Sympofio 
Nicoftratus  hiftrio  tvvuv^ 

aiTibiamtetrametra  reci^ 

tabat. 

Non  polTum  hic  non  mentionem  facere  le-  i 
pidiK  illius  lucernae  quam  adducit  Ltcetus 
lib.  (5.  de lucern.  ant.  rec.  c. Bp.  his  verbis:  Gc»’\ 
rit  ea  in  area  Juperiori  nudum  homunculum , gib-  i 
bumi  inflantem  geminas  tibias  , ckto  crure 

dcKtn , ^ 


K (i 


C,  I 3m 


i VeT.  21 


f 

I 


az8  CaSP.  Ba  R.T  H 0 L.  I.x. 

dextro  ^ medias  inter  coxas  turpiter  exeren- 
tttri  obfcxnum  granditate  f»^cinum  cum  co- 
leis. In  fundo  defcvipturn  legitur  mtrn  cir*^ 
c%larem  Irneam  L CAECSAE,  quod  ego  le- 
gerem inter^unBum  L.  C A E C S A E : quam 
non  inepte  quifpiam  meretricem  opinetur , ex  in- 
'i'erecundi\\idion\simagine  i fculpta  in  fua  fepul- 
chrali  lucerna.  Cjeteriim  nec  eruditione  caret  illa 
Tibicinis  knago gibba  cum  extento  inutim  \ fiqui- 
dem  ex  arte  tibias  inflantes  , mmium  contento 
fpiritu  , genitalia  vehementer  impientur  , 
qua?idoque  dis^rumpantur  j eadem  anhditus  con- 
tentione Jimul  inclinatione  ad  tibias  inflaiidas  , 

quodammodo  gibbi  fiunt.  Sed  ad  finitatemy  ne 
disrupto  peritoneo  dficendut  omentum  cum  inte- 
flinis  in  ferotum  , apte  fafcia  (ibi  ligant  imum 
ventrem  arcle  tibicines  \ quo  vinculo  carens  ifie 
tibiam  biforem  inflans  in  Lucerna  de  lineatus 
(quam  8c  hic  damus)  non  abs  re  fingitur  ^ gib- 
bus , inflato  veretro  coleisque  tumidis.  Et  pau- 
lo poli Morio  gibbus  ifle  ejformatus  eft  nudus  , ut 
deformitas  ipfius  confpeHior  effet  j miraque  fabri- 
lis ingenii  libidine  confeius.  Cujus  generis  plura 
divitibus  in  pretio  frequenti  numero  vendebantur 
mtiqditus unde  idud 

- \fStu!titi4?n  patiuntur  opes. 


CA- 


C IX. 


De  Tibiis  V et.  xi^ 


CAPUT  XII. 


Tibia  in  'Nuntiis  ^ Choreis. 
Rxteraliainftramentamufica,  Ti- 


bia ollm  maxime  nuptiale  erat. 
Adeo  ut  omnis fan£timonia  nuptiarum 
uno  figno  Tibiarum  intclligeretur , ut 
ait  Au£lor  ad  Herren.lib.  4-.  Integram 
nuptiarum  folemnitatem  fuo  ordine 
defcribit  Heliodorus  iEthiop.  lib.  10, 
cum  Tibiarum  & fiftularum  concentu, 
& vix  ullum  apud  veteres  -de  aiuptiis 
fermonem  infticutum  reperies  , quin 
Tibias  adjundias  deprehendas.  Clau^ 
diam  i de  Nupt;  Honor.  & Mar.  v. 


Et  mox : 

Tufeft  as^  Hymm^e  j faces  ytu^Gra^ 


195'. 


harum 

Molle  lyra  faufurncyne  canant. 


Tibia  j>ro  lituis  ^ pro  clangore  ^u-- 


tia^  flores. 


Elige 


Idenu 


1. 


i?o  Casp.  Barthol. 

Idem  in  FeTcennin.  verC  1x8. 

Ducant  pervigiles  carmina  Tibia^ 
Permijjif^ae  jocis  turba  licentior 
JExfaltct  tetricis  Ubera  legibus, 

Paulo  poft  : 

J:Ii£c  VOX  per  populos , per  mare  trans^" 
•eat  ^ 

' Formofus  {J^fariam  ducit  Honorius, 
Inter  Nuptiarum  apparatum  Tibiarum 
clangor  apud  AchiL  Tatium  de  Clltoph. 
& Leucip.  Amor.  Ub.  i. atque  eafdem 

ad  nuptias  celebrandas  laudat  Euripides 

in  Hercule.  Unde  thalamis  Nicip- 
pidis  dulce  refonahat  Tibia  , quemad- 
modum in  Veter.  Eplgvamm  lib^3- 
cap.  1 X.  Epigr.  6.  Et  fane  nihil  hocTi- 
biarum  ufu  frequentius  occurrit.  Ita 
JTonnus  Dionyfiac.  lib,  7»  ^ ^ 


yoiA)t- 


Scio  quidem  quod  amabdes  fint  m- 

ptice,  ubifiridet 

Panica  fiftula  confonam  Tibia  tAl  »• 


nerva. 


Faila 


c.  iz.  De  Tibiis  Vet.  151 

Fa£la  hxc  Tibiarum  incentio  in  nu- 
ptiis ad  fumniam  fefti  diei  Iztitiatn  re- 
prxfentandam , & ingens  illud  gau- 
dium manifeftandum , quo  lenlii  Ow- 
4it4S  Metamorph.  lib.  4,. 

— - 'ladas  Hjmenaus Atnorque 

"PYtzcuuunt : lardis  fatiantur  odori- 
bus ignes  : 

Sertae^ue  dependunt  teEHs , lotime , Ij- 
ratfue , 

Tthiaque  , cantus  , animi  felicia 
lati 

Argumenta  fonant 

An  fine  Mufica  Nuptiarum  folennia  ri- 
te celebrentur  vide  diflerentem  vene— 
randum  Parentem  meum  Quaeft.Nupt. 
3.  De  nuptiis  Mercurii  & Philologia 
^artianus  Capella  lib.  Ecce  autem, 
inquit,  ante  fores  quidam  dulcis  finus 
multifidis  fuavitatibus fufeitatur,  quem 
CMufarum  convenientium  chorus  im. 
pendens  nuptialibus  facramentis  modula- 
tionis doSla  tinnitibus  concinebat,  nam 
nec  rtbiarum  mela , nec  ex  fidibus  fonus , 
nec  hj/dr aularum  harmonica  deerat  plel 

nitudo. 


i'* 


(t  . 


V 


i ^1  H 

W \ 

VI 1' 

W^' 

c.ix.  De  Tibiis  Ve T.  135 
mul  cum  illuftri  plane  ipfius  Marmoris 
figura  hic  afferam: 

I.  Sponfus  ac  Spon (a  invicem  dex- 
teras] ungunt.  Haec  palla  feu  flammeo 
velata,  ille  capite  detc<fl:o.  a.  [uno  Pro- 
nuba utrumque  amplexa  conjugiojun- 
git  flabili.  3.  Hymcnaius  adeft  , leu 
puer  genialem  prseferens  facem.  4.  Ca- 
millus ad  aram  cura  acerra,  & y.  Ti- 
bicen molle  feflumque  canens.  6,  Vir 
velato  capite  lacrificans  c caniftro  pro- 
mit flores  Sc  poma  qux  in  Nuprtiis 
fpargcbantur.  Inde  7.  Mulier  Turtu- 
rem praefert  maritalis  fidei  aufpitrium. 
8.  Ad  pedes  ovis.  Sequitur  y.  Mulier 
cum  ferto  quo  poftes  ornabantur. 
IO,,  Nuntius  laureatus  manu  ten.et  vo- 
lumen Nuptialis  carminis.  II.  Ultima 
eft  Concordia  cum  Copiae  Cornu,  leu 
Cybeles  Mater  cujus  vim  Generationi 
inefle  credebant.  In  eodem  Antiquitat. 
Volumine  exhibetur  Epithalamium, 
ubi  fedent  hinc  fponfus,  inde  fponfa, 
& ad  utrumque  ex  choro  converfe  vir- 
gines laudes  canunt , fauftum  felixque 

omi- 


254  CaSP.  BaRTHOL.  1:2, 
ominantur.  Adfunt  Tibicma  & Lyri- 
fces  & alia , quse  Poetria  carmina  defcri- 
bic , & modulata  cedro  notat , ut  fulpi- 
catur  Bellorius, 


Simul  itaque  ac  Nuptiarum  folennia 
indifta  (unc  , Tibicines  quxrebantur, 
fine  quibus  hsec  fcfta  vix  unquam 
peragebamur.  Tlautus  Aul  2. 
Sc.  6, 


— ST  A,  ^idvisl  STR.  Hos  ut 
accipias  cocos  ^ 

Tibicina^fsque  obfoniunsqtse  in  nuptias. 
Patet  hoc  etiam  cx  SoUno  qui  cap. 
ubi  Amyntis  filium  Philippum  captum 
cfle  oculo  dextro  apud  Moihonam  di- 
xit, hujus  debilitatis  omen  prsecefliffc 
refert : nam  cum  nuptias  ageret , acciti 
Tibicines  carmen  Cyclopium  quaji  de  con* 
ludio  concinuijle  dicuntur.  Nuptialibus 
enim  gaudiis  Tibise  interponebantur, 
ut  ad  illas  Hymenxi  canerentur  in  Nu- 
ptiis, quemadmodum  hymni  in  Divi- 
na veneratione,  &threni  atque  lamen- 
ta in  funeribus  , tefie  IJidoro  Orig. 
lib.  2.  cap  I j.  De  carmine  hoc  nuptiali 

Tfon^ 


c.  II.  De  Tibiis  Ve  T.  '155' 
Nonnus  DionyC  lib.  7.  Et  apte  hoc  ad 
Tibiam  cantarum  indicat  Terentius : 

- — Verum  hoc  mihi  mora  eji , 
Tibicina  ^ hjmenaum  c^ui  cantent. 

Et  paulo  poft  : 

— fsJMiJ/a  hac  face 
Hjmenaum , turbas , lamoadas , 77- 
hicinas. 

Carmina  haec  focialia  nuncupat , & per 
Tibiam  eflFundi  dicit  Ovidius  Ep.  Med. 
At  fubito  nojiras  ut  hjmen  cantatus 
ad  aures 

Venit  ^ (dr  acctnfo  lampades  igne 
micant, 

Tthiaque  ef^dit . focialia  carmina 
vobis  ^ 

At  mihi  funejid  flebiliora  tuba. 

Cur  BcarieAot  ^A>rv)  , vefbertini  loH ^ h^ 
Tibiae  diilae  fint 
Scaligero^  qui  in 
EI.  6. 

Aut  mea  quum  tales  caneret  tibi 
Cynthia  fomnos 

^ Tibia  ^ funefia  trijiior  illa  tuba. 
Tibiam  intelligi  nuptialem  arbitratur, 

qua 


Suida , edocebimur 
Propertii  locum  lib.  2. 


^^6  C ASp.  Barthol.  li, 
qua  novam  nuptam  mariti  domum  de- 
ducebant , cum  jam  concubia  nox  eflet. 
Huc  forfan  trahi  poffet  Flautus  CaCini 
Adc.  4-.  Sc.4. 

Age  Tibicen , dum  illam  educunt  huc 
novam  nuptam  foras , 

Suavi  cantu  concelebra  ha?tc  plateam 
hjmen^eo. 

Caeterum  locum  illum  Propertii  non 
de  Tibia  nuptiali  exponit  Tapratiu  t.  fed 
de  Tibia  amatorum , qua  fub  no<51em 

iranleuntes  ante  amicarum  domos,  luas 
milerias  deflebant.  Quod  earmena  fle- 
tu ad  januam  , vocat 

Vlutatchus , qui  de  animantium  mori- 
bus variis  diflerens , hunc  etiam  innuit 
de  carmine  flebili  ad  januam  adamat® 
mulieris  & de  Tibicina  canente  pervi- 
cum tranfeunte.Nec  aliud  voluit  Hora- 
rmlib.S.Od.y.adAftcrien: 

Prima  nocla  domum  claude : 'aeque  tn 

viai 

Suh  cantum  querula:  dejpice  Tibia  : 

Et  te  /ape  vocanti 
Duram  difficilis  mane. 


Ideo- 


CII.  De  Tibii  s -Ve  T.  2137 
Ideoque  minus  circumfpe(Si:e  Dempjte- 
rus  in  Rofin.  lib.  3.  cap.  3 i.  illud  purae 
a folo  annotatum  efle,  aman- 

tes ante  dominarum  fuarum  fores  no£i:u 
Tibiis  canere  confuevifle.  De  hac  ama- 
toria cantilena  Ox^i^/wiFaft.Iib.  5'. 

'Primus  amans  carmm  vigilatum  no* 
Be  negata 

Dicitur  ad  claufas  cencmuijje 
fores. 

Et  ibidem  : 

Ebrius  ad  durum  formofe  limen 
mic^ 

Cantat 

Hunc  communem  Adolefcentum  6c 
Amatorum  morem  accedendi  ad  mere- 
trices vel  amicas  fuas  media  nbfte  cum 
Tibiis,  declarat  Var.  Hift. 

lib.  13.  cap.  I.  de  Adolefcentulis  duo- 
bus qui  audaces  amatores  & infigniter 
Jafeivientes,  media  no61:e  ad  Athalan- 
tatn  meretricem  advenerant:  Uteban^ 
tur  autem  in  fuo  amatorio  difeurfu  non 
Tibi.inibus  ^ neque  iis  i,  quibus  adolefcen^ 
tes  in  civitate  uti  confueverant , fed  t^- 

dis  y 


Casp.  Barthol.  I.x. 
dis  ^ quihus  incenps  ^ flagrafjtihus  ad 
primum  igjns  conJ}>e8um  univerfus  popu^ 
Ius  ^ nedufn  una  puella  exhorruiffet.  Ve- 
rum nos  ad  Tibiam  nuptialem  reverta- 
mur, ad  quam,  choreis  etiam  deftina- 
tam,  in  nuptiis  (altabant,  ut  ex  Euri- 
pide  patet  in  Aulide. 

Quomodo  in  feftivitate  nuptiali  fin- 
gula  ad  Tibiam  afta*,  ad  quam  alii  j 
commelTabanru  r alii  ridentes  & luden- 
tes (iilrabant  , vide  pluribus  explican- 
tem He [iodum m Scuto  Herculis  y/.zyz, 

& (eqq.  Tibiarum  hunc  ufum  prifcis 
Graecis  vernaculum  indicat  Homerus^ 
cum  alibi  iaepe  , tum  in  coelatura  cly- 
pei  , Aqhilli  a Vulcano  donati.  Fin- 
gens enim  in  eo  duas  civitates,  al- 
teram pace  florentem  , alteram  bel- 
lo vexatam  , feliciorem  illam  dc- 
feribir  feftos  dies  agentem  , vacan- 
temque  nuptiis  &C  hilaritatibus  , de 
callibus  carmen  Interpretis  (ic  habet: 

Jn  gjrum  (altat  pubes  , (^uos  flatilis 
inter 

'Tibia  cims  cithara  modulamina  dulcia 
fundunt.  Stant 


c.ii.  De  Tibiis  Vet. 

Stant  in  'vefiibulis  nuj)ta  jpetiant^ 
que  choreas, 

Cxterum  non  ad  Iblas  choreas  nu- 
ptiales reftringebarur  Tibia  , . ad  alias 
etiam  tranfiit  quacunque  occafione  na- 
tas. Ut  ille  apud  AriJlophanemmVG» 
fpis , ubi  Tibiam  audiverat , (Idtare  tora 
nocle  non  defiir.  Ira  Juvenalis  Sat.  1 5'. 
— Ifule  virorum 
Saltatus  niq-ro  Ttbicine. 

o 

U t adeo  non  inconvenienter  de  Tiblci- 
nibus  F/o^Jrus  Ub.  5'. 

— Lepidum  genus 
Dejiderarl  c cepit  ^ cujus  flatibus 
Solebat  excitari  [altantis  vigor. 

Et  'Plautus  Srich.  A6t,  4.  Sc.  7. 

Siquidem  mihi  [altandum  eji  tum  %;os 
. date  5 bibat , Tibicini. 

Quoniam  choreas  in  conviviis  rece- 
ptas excitavit  Tibia  , quod  (atis  no-' 
turri  ex  Xenophonte  in  SympoGo.  Ma- 
nifefte  rem  declarat  Propertius  lib,  5. 
EI.  lo. 

Sit  menfa  ratio , noxipue  inter  pocula 
currat 

Et 


14-0  Casp.  Barthol.  1.2. 
Et  crocino  nares  mjrrheus  ungat 


prc 

Au 

ren 

tue) 

vol 

om) 

lib. 

fuei 
arrr 
EpI 
& ( 
ven 
poti 
cun 
ctiai 


. Onyx, 


c.  1 2.  De  Tibiis  V e t, 
vigorem  excitarent.  Sic  HoratiusUh.  i. 
Epift.  14.  ad  Villicum  iuum;' 

JSfec  ^jictna  fuheji , 'vinum  tr^cherst 
taberna , 

Qux  fojjit  tibi  : nec  meretrix  Tibi- 
cina , CUJUS 

■ Ad  jlref  itum  falias  terra  gravis. 

hse  Tibiae  appellantur  Follucl^ 
quae  parvas  erant  utraeque  , & aequa- 
les , compotationibus  enim  convenit 
asquglitiis.  Inter  potandum  Lufitani  ad 
Tibiam  faltarunt , referente  Strabone 
lib.  3.  Et  Tbraces  ad  Tibiam  armatos 
laltare  memorat  iKenophon  in  convivio 
Seuthas.  Omnia  quae  in  hac  armata 
faltatione  oblervabantur  ordine  recen- 
fet ' Athenaus  lib.  i.  & quomodo  in 
illa  corporis  motiim  Tibix  modis  ad- 
aptabant , vide  Maximum  Tjrium  Dit 
lert.  II.  Dores  $ qui  Siciliam  incole- 
bant, ad  Ionicas  Tibias  faltare,  idem 
tcllatur  Diflert.  21.  Et  Cares  non  mi- 
nus in  choreis  quam  funere  Tibiam 
adhibuiffe' liquet  ex  AriJio^haneinKn- 
nis  A£l.  fc.  2. 


L 


Ca  5 P.  B A R T H O L.  1.2. 

©^J5Va>v,  , 

Q(ZTlCt'€  Wodos  171  J^tWCVC^ 


idem  cum  Tibiae  modulatione  nomen 
habens  5 ex  Polluce  lib.  4* 


cap.  14.  l^oque  epularum  folennium 
fides  ac  Tibiae  majoribus  ufitatx,  de- 
cantantur Ciceroni  L.  III*  deOratoie. 
Viguit  autem  ille  mos  frequens,  cujus 
indicia  plurimi  fuppeditant  autores. 

plautus  Moftellar.  A6f*  4* 

Hic  quidem  neque  convivarum  \o- 
nitus  itidem  ut  antehac  fuit  ^ 
Neque  Tihicinam  cantantem , neque 
alium  quemquam  audio. 

Tibias  cum  Citharis  conviviis  deftmat 


c A r u T XII  I. 


- '^''-manorum  epulis  fides 

.dhibere  mos  erat  , fi 
credimus  Ouintihano  Inftlt.  Orat.lib.i. 


Cotnt, 


c, ij.  De  Tibiis  Vet.  14^5 
Coint,  Smjrnaus  Derelidtor.  lib.  ^.De 
convivialibus  his  Tibiis  evolve  A- 
then^um  lib.  1 5'.  Plauti  Stichum  , Theo. 
fhrajli  Caracteres  morum  , aliofque, 
Confule  quoque  i.^lianum  Var.  hifl-. 
lib.  7.  cap.  i.^PafchaliumdsCoron. 
^ui  lib.  a.  cap.  x.  tibicines  coronatos 
in  convivium  induci  Iblitos  perhibet. 
Petronius  inter  Trimalcionis  delicias , 
neque  has  praeteriiffe  videtur,  fi  non- 
nullis interpretum  ejus  fides  fit : Cir- 
cumferebat , inquit , t^gyptim  puer 
clibano  argenteo  panem  , atque  ipfe  e- 
tiam  teter  rima  voce  de  Laferpiciarh 
mimo  canticum  extorquet.  Nos  ut  tri- 
fiiores  ad  tam  viles  accejjimus  ci- 
bos , fuadeo , inquit , Trimalcio , ccene- 
mus , hoc  efl  jus  coena.  Quidam  Com- 
mentatorum teterrima  in  tenerrima  mu- 
tarunt 6c  pro  minio  etiam  mimo  lub- 
ftituere;  Cui  amplius  Gonzales  ex  mi. 
moy  mimico  iecit,  nimirum  ut  de  Ti- 
bia e Laferpitii  caule  perforato  con- 
fedta,  quam  puer  inflaret,  locumin- 
terpretaretur.  Ira  Lotichius  & Gonta- 

L % USf 


a4-4^  Casp.  Barthol.  ] i. 
hs  ^ repugnante  Petro  Lafena^  qui  in 
Cleombroto  ab  his  diverfus  eft.  Quip- 
pe fi  iEgypriacus  puer  circumferebat 
argenteum  clibanum  , quo  pa6lo  Ti- 
biam Laierpitiariam  inflare  potis  erat? 
ut  adeo  canticum  , quod  hic  extor- 
quebat, non  Tibiae  fonus  5 led  vocalis 
mufica  effer,  id  quod  & ex  praeceden- 
tibus, de  hifce  pueris,  verbis  demon- 
ftrat.  Non  igitur  aliquid  mutandum 
putat  ex  veteri  leciione  , de  laferpitio 
minio  ^ vel  fi  quid  murandum  fir, 
pro  laferpitiario  , quod  nihil  eft,  re- 
cipit legit , de  lafirpitiato  minio 
fit  ienfus  , de  argutulo  ac  fucato  labio 
canticum  extorquet,  Caererum  utut  fit, 
conviviis  Tibiarum  cantum  interpo- 
nebant , ut  animos  exhilararent , & 
ad  voluptatem  atque  Itetitiarn  vino  de- 
bitam accenderent.  Xenophon 
pofio  : '^CIVTVI<;  >j  uvXr.r^^iq  y/vX>}ai  , o 

j 'TtzClq  yjfyf  Uf^pOTB^^t 

^ Pojleaquam  Tdibicina  ^ 
puer  ceciniJJe?jt , illu  Tibia  , hic  cU 
thara  , viderenturque fatis  homines  ex- 

hila- 


4i 


C.IJ.  De  Tibiis  Vet. 
hilarajje,  Scytharum  Rex  Kmeniam 
tibicinem  bello  captura  canere  juilic 
inter  pocula.  Omnibus  autem  admi- 
rantibus.  & prx  voluptate  plaudenti- 
bus, jurejurando  affirmavit  , luavius 
fe  interdum  equum  hinnientem  audi- 
viffie,  ex  de  fortun.  Alexandr. 

Suid^  eft  Tibia  , inter -ebrios 

vino  diutius  durante  irritans  libidi- 
nem & inhoneftum  faciens  convivi- 


um. 


Moris  hujus  cum  Tibia  epulandi 
veftigia  etiam  fuggerunt  Vetera  mar- 
mora , quale  eft  perantiquus  ille  la- 
pis apud  Cafalium  in  Splendor.  Urb. 
Rom.  c.  i8.  pag.  320.  etiam  ex  vinea 
quondam  Card.  de  Montealto  adducit 
Schach.  Myroth.  i.  c.  3 3.  pag.  308.  Et 
ejus  icon  etiam  videri  poteft  apud  O- 
ilav.  Ferrarium  de  Re  Veftiar.  par.  i. 
pag.9  2.  quem  ex  Urjino  ad  Ciaconii  T ri- 
clinium  fubjicit,  in  quo  antiquus  Tibia- 
rum in  conviviis  ufus  videtur  eluce- 
fcere.  Pagina  fequenti  eandem  nos 
quoque  damus. 

L 3 No- 


\ 


c.  De  Tibiis  Vet. 

Notandum  eft  ad  convivia  olim  I i- 
bicines  in  foro  conducios  ubi  obfonia 
emebantui'.  Quod  non  obfcurc  ex  Theo^ 
elicio,  qui  in  Noration.  Morum  : 
Cumque  (ibi  obfonia  emerit , (^Tibicinas 
conduxerit^  ut  cuique  obvius 
fuerit  fa^us^  obfonia  illiofiendere  ^ ad 
ea  invitare,  Condu6l:i  autem  illi  five 
Tibicines,  five  Tibicinae,  in  foro  una 
cum  coquis,  cujus  rei  teftimonium ex 
Tlauto  dabo , Aulular.  Adt.  2.  Sc.  4-. 

Fofiquam  obfonavit  herus  , con^ 
duxit  coquos , 

itibicinafque  hafce  ad  forum  , edi-- 
xit  mihi. 

Ut  dif( artirem  ohfoniim  hic  bifa* 
riam, 

Ideoque  nonnulli  ad  Tibiam  coque- 
bant, quod  de  Tyrrhenis- Hb.  4,. 
cap.7.  dvXff  Tibicines  ad 

focos  memorantur  apud  Ari/lophancm 
in  Acharnens.  6t.  3 . Sc.  5 . 

Nec  aliam  ob  caulam  a Plauto  ple- 
rumque coqui  8c  Tibicinae  conjungun- 
tur. Ut  Aulular.  Adi.  3.  Sc  3, 

f 4 4^ 


Ite 


CaSP.  BaRTHOL.  ].  2. 
Ite  fa?ie  nimc  'jam  mtro  omnes , ^ 
coetui , Tlhicina, 

Etia?n  huc  intro  duc  e , Ji  vis  , vel 
gregem  venalium. 

Coquite^ facite ^ fejlinate  ?tunc  ja?n 
quantum  libet. 

Quippe  oblervabis,  coquos  ollm  epu- 
las quoque  ad  Tibix  fonum  apparaffe, 
quod  a Stuckio  relatum  Antiq.  Conv. 
iib.  3.  cap.  ro.  Unde  Eubulus  apud 
Athen^um  lib.  ait  moris  fuifle  , ut 
fi  quid  peccafler  coquus.  Tibicen  va- 
pularet. Ita  etiam  preciofiores  dapes 
menfis  inferentes  , folenni  quadam 
pompa  Tibicinibus  utebantur  , quod 
annotatum  a Pancirollo  de  Deperd. 
Tit.  51.  6c  evidenter  confirmat  ele- 
gans antiqui  lapidis  fchema  apud  O- 
clav.  Ferrarium  de  par.  r. 

p.  iS6.  quod  ex  Urfni’ Apcndlce  in- 
Ciaconii  Triclinium  exhibet  , quale 
expreffum  vidimus  Romx  in  Volu^ 
minibuslllullriffimi  Equiris  Caroli  An- 
tonii d Puteo  , & e regione  confpi- 
ciendum  exhibemus. 


Ubi 


c.  q 


25^0  C AS  p.  B AUT  HOL,  I.l. 

Ubi  exprefle  in  conviviis  fercula  prae- 
cedente Tibicine  a miniftris  inferri  vi- 
dentur. Nec  defunt  ex  veteribus  Auto- 
res  5 apud  quos  nonnullos  cibos  praeeun- 
tem canente  Tibicine  inferri  ac  menfis 
imponi  folitos  fuiffe  legimus.  Sic  de 
Accipenfere  apud  Romanos  Macrobius^ 
ut  cum  inter  alios  cibos  lautos,  &pre- 
ciolbsillepifcis  apponendus  eflet,  non 
iiifi  a coronatis  miniftris , cum  Tibicinis 
cantu  inferretur.  Ira  autem  Macrobius 
Saturn.lib.  3.  cap.  16.  de  Accipenftre: 
^pud  Antiquos  in  pretio  fuijje , ego  te* 
fiimoniis  palam  faciam  : %)el  eo  magis 
quod  gratiam  ejus  video  ad  epulas  quafi 
fofiliminio  rediijfe.  Omppe  dignatione 
vefira  cum  inter fum  convivio  facrOj 
animadverto  hunc  pifcem  d coronatis 
minifiris  cumTibicine infrrL  Fadlura- 
que  id  Severo  Imperatore  coenante , ad  i 
quod  audloritatem  ejufdem  LMacro* 
bii  repetam,  qui  paulo poft  fubjungit: 
H^c  Sammonicus  , qui  turpitudinem^ 
convivii  Principis  fui  ^Severi)  laudandos 
notat ; prodens  venerationem , qua  pifcisi 

ha- 


c.i5‘  Tibiis  Vet.  ^5'I 

habebatur , ut  d coronatis  miniftris  in- 
ferretur cum  Tibicinis  cantu , cj^uaji  qua- 
dam non  deliciarum [ed numinis  pompa. 

Non  praetereundum  eft  Tibiam  o- 
lim  8c  in  principio  Sc  in  medio  & in  fine 
convivii  efle  adhibitam.  * Convivii  fi- 
gnum  illa  dari  (blitum  Virgilius  videtur 
indicare  iEneid.  1 1. 

At  non  in  Venerem  fegnes , 
que  bella  ^ 

Aut  ubi  curva  choros  mdixit  Tbia 
Bacchi , 

Expeiiare  dapes  ^ plenae  pocula 
menftiC , 

Hic  amor  ^ hoc  fludium. 

Et  Arijiophanes  in  V efpis. 

Av/^T^oii  ove<pu(n^irEv,  ot  j (rvuTTvCcf^ 

Etriv  m ■ ■ ■■■ 

Tibicina  inflat , ecce  conviva  tibi 

Adfunt 

Nec  aliud  idem  innuit  in  Ranis  A6r.  2. 
Sc.  2. 

Tuba  militibus  fignum  in  conviviis 
datum  eft  quando  accumberent  & Tur- 
gerent, fecundurh  ^^yElianumY‘eiX.  hift. 

L G !ib. 


Casp.Bak.thol.  l.Z. 

lib.  8 . de  conviviis , quse  Alexander  mi- 
litibus pofl:  viftum  Darium  exhibuit. 

In  fi  ne  convivii  Tibicinas  atque  faU 
tatrici , &c  reliquis  fpe^taculis  non  pa- 
rum temporis  datum  eiTe  concludo  ex 
Xenophonte  , in  cujus  Sympofio,  ‘men- 
fis  ablatis  ac  libationibus  Pasaneque  ab- 
lolutis,  Snracufanifs  quidam  ad  com^ 
m ej^ at ionem  accedit , qui  jecuin  Tibi^ 

clnam  eo-reo;iam  faltatricem  ex  earum 
numero  habebat , qua;  mira  quatdam  ef-- 
ficumt  5 itemque  formofum  admodum 
puerum  belle  canentem  cithara  /alta?i- 

tem.  Atque  hac  ille  miraculi  loco  exhi» 
hendo  , pecuniam  accipiebat.  Ifti  pueri 
qui  in  coena  fic  cantabant , ly  mphonia- 
ci  appellari.  Macrobius  lib.  2.  Saturn. 
cap.  4.  DeleBatus  inter  ccenam  erat  pue- 
ris Symphoniacis. 

Nonnulli  Tibiam  in  conviviis  ad- 
mittere noluere,  quemadmodum  A- 
then^us  lib.  i y.  de  Platone,  apud  quem 
Socrates  in  Protagora  abjeftorum  hoc 
e(Te  dicit  hominum  , imperitorum  ar. 
que  circumforaneorum,  Hi  enim  cum 

eam 


c.i^.  De  Tibiis  Vet. 
eam  vim  atque  facultatem  non  habeant, 
uc  urbana  aliqua  & eleganti  collocu- 
tione tempus  illud  epularis  accubatio- 
nis  traducere  , &c  mutuis  lermonibus 
animos  fuos  hilarare  pollint : ejus  rei 
remedium  a mimis , & abhiftrionibus 
6c  a vocum  fidiumque  cantibus  petunt, 
magnis  fumptlbus  condu£lis.  At  quas 
ad  epulas  boni  atque  eruditi  conviva: 
convenerint,  in  cis  neque  Tibicinam 
neque  pfaltriam  audiri  , neque  lalta- 
tricem  fpeftari  ullam  : eos  vero  ablega- 
tis ejufmodi  nugis  atque  ineptiis  mo- 
defte  inter  (e  & hilariter  colloquI,neque 
unquam  deefle  ipfis,  dequofermones 
j.ucundiflimos  conferant,  etiamfi mul- 
tam in  no6tem  convivium  producatur. 
Itaque  ex  nobili  illo  apud  Agathonem 
convivio  ejici  Tibicinam  , & autfibi 
aut  mulieribus  juberi  canere.  Vide 
retum  Var.  Le£f.  lib.  6,  cap.  15'.  & 
Dionyf.  Lambimm  in  Corn.Nepot.in 
Epaminond.  Plutarchm  ver6,qui  Sym- 
poC  lib.  6,  Problem.  6.  Philofbphos,Ti- 
bicinas,  & comoedias  in  conviviis  ad- 

hibulfle 


2,5^4-  Casp.  Barthol.  l.x. 
hibuifle  refert  , contra  Platonis 
monlum  fuperius  allatum  jXenophori'» 
tis  auffcoritatem  adducit  lib.  7,  Probi  7. 
& Homericanarum  epularum  exem- 
plum, nec  non  alias  rationes,  quibus 
probat  hujufinodi  elegantiam , 6c  oble- 
ftationem  minime  efle  convivio  ex- 
turbandam. Xenophon  enim  qui  Pla- 
tonis aemulus  fuit,  in  id  convivium, 
in  quo  & Socrates  eflet , & Antifthe- 
nes  & alii  do61:rina  fapientiaque  prae- 
ftantes  virr , non  modo  Philippum 
excitandi  rifus  artificem  induxit,  ve- 
rum etiam  fublatis epulis  Syracufanum 
illum  commeffatorem  cum  Tibicina, 
& laltatrice  , & formofo  puero,  qui 
6c  ipfe  cum  (altando,  tum  fidibus  ca- 
nendo, fummaeos,  qui  aderant,  vo- 
luptate perfunderet.  Norandumque 
pro  Tlutarcho  contra  Platonem  , non 
a folis  imperitis  & circumforaneis  Ti- 
bicines adhibitos , cum  idem  Xenophon 
lib,  7.  Exped.  Cyri,  Tibiam  memo- 
ret in  eo  convivio,  in  quo&  Seuthes 
& prxftantiflima  dignitate  Thraces, 

multi 


c.ij.  De  Tibiis  Vet. 
multi  Graecorum  Duces  & Praefefti 
cum  Legatis  aderant.  Praeterea  con- 
cludit Vlutarchm  Syrap.  7.  Probi.  8. 
nulla  ratione  licere , etiamfi  quis  vellet , 
Tibiam  a menfa  arcere:  nam  libatio- 
nes eam  flagitare  una  cum  corona  , & 
ubi  paeani  accinens  divinum  cultum 
abfolvit  , fuavi  cantu  per  aures  trans- 
ire, eatque  jucunda  voce  perfundere, 
qu3e  res  tranquillitatem  animi  efficit, 
ita  ut  fi  quid  triftitise  & curarum  me- 
ro non  fit  difcuflum  , id  cantilenae 
concinnitate  ruavitatequefopiatur.  Ca- 
veri vera  debere  , ne  Tibia  modum 
excedat,  nimioique  animo  motus ad- 
ferat,  illumquefonorum  modulorum- 
que multitudine  mollitum  , in  trans- 
verfum  rapiar. 


C A- 


i 


^5^^  Casp.  Bar  thol:  l.i; 


CAPUT  X liV. 

Tibiam Conciones  ad pj^ 
pulum  > carmina  recitata  ^ aU 
que  Heroum  laudes  m con^ 
viviis  funeribus 
decantata: 

De  Cajo  Graccho  memoratur , 
quod , cum  impetu  orationis  Cxpe 
raperetur  extra  fe  , & voce  uteretur 
afperiori , ufus  fit  famulo  quodam  qui 
Phonafcico  inftrumento  , ita  Tibiam 
illam  vocabant  , vocem  ejus  modera- 
retur. Itaque  quoties  apud  populum 
concionatus  eftjfervum  ppftlemuficas 
artis  peritum  habuit  ,qui  occulte  ebur- 
nea fiftula  pronunciationis  ejus  modos 
formabat;  aut  nimis  remllTos excitan- 
do, aut  plus  jufto  concitatos  revocan- 
do : Quia  ipfum  calor  & impetus  ora- 
tionis attentum  hujufce  temperamenti 

setli- 


i 


c.  14.  De  Tibiis  V et.  25^7 
oeftimatorcm  efle  non  patiebatur,  ut 
de  ip(b  memorat  Valer,  (J^aximus 
lib.  8.  cap.  IO.  Caeterum  fi  audiamus 
Gclliim  lib.  i.  cap.  11.  nequaquam 
fic  eft  ut  a vulgo  dicitur,  canere  Ti- 
bia (blitum,  qui  pone  eum  loquentem 
liaret,  variifque  modis  tum  demulcere 
animum  adlionemque  ejus  , tum  in- 
tendere ; ^liU  cnhn  , ait , foret  ifia  re 
ineptms  : fi  ut  Planipedi  [altanti  , ita 
Graccho  condonanti  numeros  ^ modos , 
frequentamenta  quadam  varia  tihi^ 
cen  incineret.  Sed  qui  hoc  compertius 
memorix  tradiderunt  , ita  referente 
Gellio  , (letifTe  in  circumdantibus  di- 
cunt occultius,  qui fiftula brevi lenfim 
graviufculum  (bnum  infpiraret  ad  de- 
primendum fedandumque  impetum 
vocis  ejus.  Refervefeente  namque  im- 
pulfu,  & inftindlu  extraneo,  natura- 
lem illam  Gracchi  vehementiam  non 
indiguiflTe  opinatur  , contra  aurorita- 
tem  Ciceronis^  qui  fiftuhitorem  iftum 
utrique  rei  adhibitum  e(Te  a Graccho 
putat,  utfonis,  tum  placidis,  tum  ci- 
tatis, 


I 


a5'8  Casp.  Barthol.  l.z, 
taris,  aut  demiflam  jacentcmque  ora- 
tionem ejus  erigeret:  aut  ferocientem 
fxvientemque  cohiberet.Ita  enim  Cicero 
de  Orator,  lib.  3 . Idem  Gracchus , quod 
fotes  audire^  Catule ^ ex  Lickiio  cliente 
tuo , Ut  er  at  0 homine , quem  f ervum  fibi 
iUe  habuit  ad  manum , cum  eburneola 
foUtus  eji  habere  fijiula  , qui  flaret  pofl 
ipfum  occulte  cum  condonaretur , peritum 
hominem  ^ qui  inflaret  celeriter  eum  fo~ 
num , quo  illum  aut  remijjum  excitaret', 
aut  d contentione  revocaret,  Nimirum , | 
quoniam  in  omni  ^oce , flatent  e T ullio , j 
efl  quiddam  medium ; fled  fluum  cuique  j 
*voci : hinc gradatim  afleendere  vocem  i 
tile  fluave  efl.  Nam  d principio  cla- 
mare agrefle  quiddam illud  idem 
ad  firmandum  efl  virdm  falutare,  Dein^  . 
de  efl  quiddam  contentionis  extremum , j 
quod  tamen  infler ius  efl  quam  acutijflmm  ■ | 
clamor^  eo  concionatorem  fiflula  progre-  " 
di  non flmebat , & tamen  ab  ipfla  conten-  J 
tion^y evocabat.  Efl  item  contra  quid-  ^ 
dam  in  remiflione gravijflmum  ^ quoque' l 
tdnquam  fonorum  gradibus  deflcendttur . 

At^ 


c.  i4-  De  Tibiis  Ve  T.  15^9 

Atciue  hac  varietas , hic  per  omnes 
fonos  vocis  curfus^  ad  Tibiam  attempe^ 
ratus  ^ [e  tuebatur^  ^ a Bioni  ajfe* 
rebat  fuavitatem:  Sed  nftulatorem  do- 
mi relinquendum  , fenfum  autem  hu- 
jus confuetudinisad  forum  deterendum 
fuadet  apud  Tullium  Craffus , qui  hujus 
, fiftulae  Gracchi  rationem  omnem  non- 
dum plane  intelligenti  Julio  exponit. 

, Illi  ufui  adhibitam  Tibiam , condonato^ 

1 riam  nuncupat  Gellius  lib.  i.  cap.  1 1. 
T,cce  autem  pro  tibicina  Laconica , Tibia 
( quoque  illius  concionatoria  in  mentem  ve^ 
nit  y quam  C.  Graccho  cum  populo  agente 
praiijje  ac  pramonfirajje  modulos  ferunK 
Tonarion  dicit  ^Quintilianus  lib.  r.  cap; 
I o.  Vt  uno  interim  contenti  fimus  exem>- 
pio  C.  Gracchi  y pracipui  fu  orum  tempo^ 
rum  oratoris  y cui  condonanti  pofi  eum 
confifiens  mu  ficus , fifiula  , quam  tona^ 
rion  dicunt , modos  quibus  deberet  inten- 
di y miniflrabat.  Ideoque  hanc  talem 
memorat  Plutarchus  lib.  de  Cohib.  Ira , 
ad  quam  mufici  vocem  per  tonos  va- 
nos formare  folent ; Cajo  quidem  Grac^ 

choy 


2(?o  Casp.  Barthol.  i i' 
cho  , qui  ^ moribus  erat  aufierioribus  ^ 
in  dicendo  ‘vehementior , fifiida  fuit  con^ 

cinnata  , quali  mu ^snYOi^^cyQcem 
paulatim  in  utramque  partem  per  tonos 
deducunt , hanc  eo  orante  fer  vus  tenens  d 
tergo  ajlabat  ^ tonumque  lenem  fuggere^ 
hat,  S)ntonator\K\  liifcri- 

pcione  qux  Genu9e  exfat  apud  Canoni- 
cum Ferro: 

C TV  ST  A c r vs 

SVNTONATOR 
REGIS  THOLO  M EX 
L.  V A N N.  L. 

Hanc  mihi  Romam  Lugduno  InGal- 
liis  tranfmifit  D^Jacohus  Spon^  Vir  In 
perfcrutandis  Antiquitatis  ruderibus 
lingulari  genio  praeditus.  Phonalcicum  i 
inftrumentum  , Ti- 

biam concionatoriam  appellat  Flutarch.  \ 
in  Gracebr— Hnde  quos  up/Asvix^q  fiipra 
addu6loloco  dicit,  qui  vocem  ad  can- 
tum hujus  fledlerent  & formarent, 
Phonalci  Latinis  funr , ut  Suetonio  , 5c 
Sidonio  Apollinari  lib.  lo.  nonfubpho- 

nafco  vocalium  meditatum  acroama  tn‘ 

tonat, 


I 


c.  De  Ti B 1 1 s V Ei*.  i6i 
tonat.  Cujus  mentio  in  Infcriptione 
Antiq.  apud  Gruterum  pag.  89. 

TI.  CLAVDIVS 
Q^V  J.  MACEDO 
PHONASCVS 

Tertulliano  , mujicus  monitor  aliis  di- 
citur mujictis  praceptor  ^ magijler  can- 
tus  & vocis  modulator^  quippe  ejus  erat, 
praeparare  ab  imis  fonis  vocem  ad  fum* 
mas  5 momente  Quintiliano. 

Non  folum  concionem  habenti  ad 
populum  modos  certos  dedit  Tibia, 
fed  & ad  eandem  Poetarum  carmina 
recitata,  quae  cantu  remoto  folutaefle 
videbantur  oratio , maximeque  id  in 
quoquo  Poetarum,  qui Grxeis 
nominantur,  quorum  carmina,  nifi 
Tibicen  accelTit , orationi  funt  Iblutae 
fimillima,  quemadmodum  de  iis  judb 
cai  Tullius  in  Orator.  Meminit  & hujus 
rei  Cratinas  Comicus,  Uoiu 
uvxy.  Ubi  ad  Tibiam  cecinerit  Admeti 
carmen . D nde  ad  hunc  Horatii  locum 
Ub.  i.Od.  I. 

fi  neepue  Tibias 


Eu- 


i<)X  Casp.  Barthol.  1. i. , 
Mterpe  cohibet , nec  Polyhymnia 
\eshoum  refugit  tendere  barbiton , 
notat  Chrifiophorus  Landinus  : Si  mu-  • 
/i . cpuas  per  Euterpen , unam  ex  iis , de*  • 
fignat  ^ non  prohibent  me  d^Tibia^^  id  e[i'^ 
dverfibus^  qui  Tibia  canuntur.  Fami-, 
liare  id  Lyricis  fuit , inter  quos  Horatius 
lib.  ^.Carm.Od.^. 

Defcende  coelo  ef'  dic  age  Tibia 
Regina  longum  Calliope  melo s. 

Ad  alia  etiam  carmina  tranfiit  Tibias 
ufus,  ea  nempe  quae  Heroas  inconvi-  - 
viis , & alios  fi  mul  demortuos  in  funere,, 
laudandi  gratia  canebantur  : Quippe; 
non  Deorum  folum,  (ed  Heroum  e-^ 
tiam  laudes  aliorumque,  qui  magni, 
quicquam  meruerant , Romani  veteres: 
i ibiarum  cantu  profequebantur  , vel 
etiam  carminibus  ad  Tibiam  accom- 
modatis laudabant.  Prius  confirmat: 
Horatius  Yib.  i.  Od.  ix.  antequam  ad 
alios  Heroas  perveniat : 

Quem  'virum^  aut  Heroa  9 lyra^  veF> 
acri 

Tibia  fumis  celebrare  Clio  ? 


c, i4-  De  Tibiis  V et.  z6^ 

^uem  Deum  ? cu]tis  refonat  jocof a 

Nomen  imago. 

Prxter  Deos  atque  Heroas  de  Mellbaso 
Viro-iliano  idem  perhibet  Calphurnitis 
Edog.  8.  * * 

Quare  age , fi  qua  tihi  Melih^i  gra- 
tia ^jivit , 

Dicat  honoratos  ^radulcis  Tibia  ma- 
nes. 

Et  parere  decet  jujfis  ^ grata  juhen^ 
tur  ^ 

Nempe  fuit  dignus  fenior  quem  car- 
mine Phoebus  9 

Pan  calamis  ^ fidibufque  Linus , mo- 
dulatibus Orpheus 

Concinerent : atque  aEla  viri  laudef 
que  fonarent. 

Fa£lum  hoc  praecipue  in  conviviis,  ut 
pueri  modefte  cantillarent  cJvrmina  an- 
tiqua in  quibus  laudes  erant  Majorum, 
5c  afla  voce  & cum  Tibicine , quemad- 
modum Varro  inquit  lib.  2.  de  Vir.  P. 
R.zpud  Nonium.  Ab  ipfis  convivis  at- 
que accumbentibus  eundem  morem 
oblervatum  , mihi  teftis  efl:  Cicero 

lib. 


Casp.  Barthol.  l.z. 
llb.  i.  Tufcul.  folitos  ejje  , in- 

quit  5 in  epulas  convivas  canere  ad  Tthi^ 
cinem  de  clarorum  hominum  virtutibus, 
Idemque  lib.  Tulcul.  confirmat  ex 
Catone : Gravijjimns  author  in  Origini^ 
hus  dixit  Cato  , morem  apud  majores 
hunc  epularem  fuijfe  ^ ut  deinceps  qui  ac- 
cumbere?jt  , canerent  ad  Tibias  , claro- 
rum virorum  laudes  atque  virtutes. 
Quse  cadcni  a Tullio  repetuntur  ia 
Eruto. 

Caererum  cur  ad  Tibias  majores  na- 
tu Romanorum  in  conviviis  egregia 
fuperiorum  opera  carmine  compre- 
henla  pangerent  , caufam  addit  Val. 
(JUfaximus  lib.  z.  quo  nempe  ad  ea 
imitanda  juventutem  alacriorem  red- 
derent. Et  hoc  lignificat  evidentius 
convivium  in  honorem ' Herculis  ce- 
lebrarum  , in  quod  Tibias  introdu- 
cit Heliodorus  ,/E.thiop.  lib.  4.  Idque 
non  minus  fedis  quam  profertis  die- 
bus faftum  ert  , quemadmodum  ex 
Horatio  difccreeft  , qui  lib.  4.  Carm. 


Od,  1 5'. 


c.  De  Tibiis  Vet.  ^6^ 
NoJqu€  frofefits  lucibus^  ^ facrisj 

Inter jocofi munera  Liberi^ 

Cum  proh  matromfc^ue  nofiris , 

^ Rite  IXeos  prius  adprecati , 
l^irtute  fun£ib$ , morepatrumj  Duces 
Lydis  remijio  \armine  Tibiis , 

Trojamque^(jr  Ancbifen  Alm^Q 
Progeniem  Veneris  cariemus. 

De  Divum  honore  cum  Tibiarum  can- 
tu atque  laetitia  populari junfto, quod 
tamen  fine  curriculo  & certatione 
corporum  fieret,  loquitur  Ckerolih.  z. 
de  Leg. 

Nec  folum  in  conviviis  honorato- 
rum virorum  laudes  carminibus  com- 
prehendebant ad  Tibiam  cantatis,  fed 
etiam  ubi  jufta  funeribus  eorum  (blvc- 
rent.  Tibiarum  ufus  frequentiffimus 
uti  fiio  loco  uberius  exponimus.  Hic 
{altem  antiquum  illum  morem,  quod 
nxnia  ad  laudandos  mortuos  in  funeri- 
bus ad  Tibiam  caneretur,  confirma- 
re placet  ex  Cicerone qui  lib.z. 
Honoratorum  Virorum  laudes  , inquit, 
in  concione  memoranto  , eapjue  ad  can^ 

M tus 


i66  Casp.  Barthol.  I.  i, 
tus  aJ  2ibkinein  projequimtor : Cui  no^ 
men  Nania  : quo  vocabulo  etiam  Graci 
cantus  lugubres  nominant,  Hcec carmi- 
na in  funere  non  Heroum  folum,  fed 
omnis  generis  6c  cctatis  hominum , 

• piortuos  laudandi  gratia,  cantata  effe 
cerrum  eftex  Fejlo:  Naenia efl carmen y 
quod  in  funere  laudandi  gratia  cantatur 
ad  Tibiam,  Canebatur  autem  Naenia ' 
haec  ad  Tibiam  a-muliere  in  hunc  fi- 
nem conducl:a,  quae dicebatur, 
de  qua  pluribus  poftea  commentabi- 
mur. Hic  tantum  infiitutum  noftrum 
erat  monuifle  laudes  Majorum  atque 
mortuorum  ad  Tibias  cantatas  non  in 
conviviis  -folum,  in  eorum  honorem 
iriftitutis,  fed  & in  exfequiis  eorum  ce- 
lebrandis. Itaque ii ad  carmina  haec,  a : 
Praefica  in  laudem  mortuorum  adTi-  - 
biam  cantata,  attendamus  , non  diffi- 
cilis erit  intelledlu  locus  TrucuL. 
A61.  ^.Sc. 

Sim  virtute  argutum  civem  habeam^ 
pro  praficay 

^lice  alios  collaudare  ahfentes , fefe  've-* 
ro  non  potefi,  Nae^ 


c.  15'.  De  Tibiis  Vet.  2.^7 
Naenia  eciam  de  re  laeta  accipi  videtur , 
ut  de  carminibus  qux  ludis  Troicis  ca- 
nebantur apud  Firwwew  Iib.4.devita 
Pop.  Roro,  ihi  a muliere  qua  optima, 
voce  ejjet , Pergama  laudari : deinde 
Naniam  cantari  folitam  ad  Tibias , ^ 
fides  eorurn , qui  ludis  Troicis  curfitaf- 
fient.  Nifi  forte  hic  laudabantur  ii,  qui 
ad  Trojam  occubuiffent. 

CAPUT  X 

Tibia  in  Funeribus , ^ LuBu. 

MOrtuos  ad  lepultiiram  profequi 
cum  cantu  oportere  , plurima- 
rum gentium  8c  regionum  inftituta 
fanxerunt:  Perfuafione  hac , fi  audia- 
mus  {jHacrohium  lib.  a.  in  Somn.  Scip. 
cap.  5.  qua  poft  corpus  animae  ad  ori- 
ginem dulcedinis  Mufiege  , id  eft,  ad 
coelum  5 redire  credantur.  Ita  etiam 
Tibia  noftra  , ut  flebiles  modos  fun- 
deret, ad  Funera  & lu6lum  apudVete* 
res  advocata  eft : 

Q0U^ 


M % 


a68  Casp.  Barthol.  l.zl 
Cantahat  mxjiis  Tibia  fmeHbm , 
ut  confitetur  Ovidim  Faft.  lib.  6,  Ideo 
ivx't%  -rttiTin©^  Polluci , & ad  Tibicines 
mitti  dicuntur  apud  Petronium  , ex 
le£tione  Tornafii  dc  Erhardi , ii  qui 
defperata  valetudine  morti  funt  proxi- 
mi. Erat  omnium  formofiffimum  Clau- 
dii funus  , apud  Senecam  , ubi  Tibi- 
ci'ium^  cornicinum^  omnilque generis 
fonatorim  tanta  turba  , tantus  con- 
ventus» ut  etiam  Claudius  audire  pofi 
fet.  Inde  tra<fta  fimilitudine  Corvum 
quemdam , prxcedenteTibicine,  iE- 
thiopum  humeris  elatum » tradit  Plinius 
lib.  lo.  cap.  4.3.  In  funeribus  enim& 
lu£l:u  Tibiarum  ufus  permagnus  fuit, 
quem  optime  exprimit  Nonnus  Dio- 
liyf  lib.  49.  de  Tibicinibus  Phrygiis, 
qui  circa  mortuos  ludtuofo  ore  ceci- 
n erunt : 

K«i  ptf«Ktiy5c5  xare  55^  «a- 


<Piy,>cT0]i  Ai^ctw  !•  C« 

Et  Cleochi  Berecjnthes  fub  oregemi- 

nx  Tibiec , 

Hor- 


c.  if*  Tibi  Ii  V^et. 

Horribilem  mugiebant  Libycum  lu^ 
Buyn, 

De  his  co\\{\At  AlexanJi,  A^hrodis.  lib.  i • 
Probi.  76.  Stuckium  Anr.  Conv.  Hb.  3 . 
cap.  20.  Alexandr.ab  Alexandrolib.  3. 
cap.7.  Pinedam  in  cap. 3 . in  yob.  verf.  8. 
ijC  Aringhum  Rom.Subterran.Tom.  r. 
lib.  I.  cap.  iS.alioique. 

Adhibebantur  autem  Tibiae  in  fu- 
neribus atque  lu6lu  , ut  hominum, 
mortuos  lugentium,  animi  languentes 
ejufmodi  fbno  excitati  , minus  dolo- 
rem (entirent , qui  iis  obleftamenris 
facile  diftrahi  foleant,  quemadmodum 
‘ folpicatur,  Polyd,  Vergilius  de  Rcr.  In- 
t vent.  lib.  4.  cap.  1 1.  Et  Sextus  Empiri- 
\cu^  Adv.  Mathem.  lib.  6.  JJndeetiam^ 
inquit , lugentibus . modos  canunt  Tibi(e^ 
qua  iis  lucium  levant.  Contra  vero 
apud  Euripidem  in  Alceft.  Tibia  in  lu- 
<ftu,  tanquam  laetitiae  inftrumentum  , 
omnino  prohibetur : 

Efw,  (5‘«a;A>fc • 

Ov  Tiy  tix^ov  1,  C. 

M 3 Ti- 


270  Casp.  Barthol.  1.2. 
*Tthiarum^  vero  ne  per  urbem  necpue 
Ijra  Jirepitm 

Sit  duodecim  integris  menjibus^ 

Non  emm  ullum  aliud  charim  ca^ 
daver  fepeliam. 

Familiarior  tamen  mos  viguit  , cum 
Tibiis  lugubre  carmen  ad  vigilias  ^ 
cantilenas  perfonare  mortuorum  , ut 
corda  torpentium  excitarentur  ad  la- 
menta , ex  mente  Pafchajii  Ratberti 
in  Matth.  9.  verf  2j.  Unde  funereos 
modos  dabant  Tibicines.  Sedulius  lib.5 . 
Funereofque  modos  cantu  lacrimante 
ferebant 

Tibicines^  plangor epue  fret^uens  con^ 
fuderat  ades. 

Et  funebres  illx  Tibix  carmen  ferale 
decantabant , dc  quo  Claudianus  de 
Rapt.  Prolerpin. 

Si  buxos  inflare  velim  , ferale  ge^ 
mifcunt, 

Cyprianus  , vel  quicunque  alius  au- 
itor  libri  de  Spe6laculis : ^Iter  lugu- 
Ires  fonos  fpiritu  Tibiam  inflante  mo* 
(ieratar.  Quippe  threni  6c  lamenta  ad 

Ti- 


c 15'.  De  Tibiis  Vet.  zyi 
Tibiam  ia  funeribus  canebantur  , 
quemadmodum  in  veneratione  Divina 
Hymni  , in  nuptiis  Hymenasi , tctlc 
Jfidoro  lib.  2.  c.  ly.  Ita  etiam  apud 
PollliCeTU  9 T9V 

Dicljmm  ^ Elegiam  , ait , effe  luiluo- 
fum  carmen  ad  Tibias  decantari  Coli- 
tum. In  exequiis  Pertinacis  , ut  Xi^hi- 
refert  5 multi  cecinere  flebile  car- 
men ad  Tibias.  Et  hoc  funebre  carmen 
antiqui Nasniam  proprie  vocabant,  ut 
Quintilianus  lib.  8.  cap.  2.  Er'  quamvis 
Narnia  pro  Dea  fumatur  apud  Arno., 
htum  kAv .Gtux.  lib.  4’  in  cujus  tutela 
erant,  quibus  extrema  tempora  immi- 
nebant, frequenrins  tamen  apud  Roma- 
nos id  carmen,  quod  cum  lamentatio^ 
ne  extremum  atque  ultimum  mortuo 
adcanebatur  , Naenia  dicebatur  , ck 
Diomede  Grammatico,  Illud  condu6la 
precio  mulier  , qux  in  funere  ade- 
rat &■  Praefica  dicebatur  , iis  quibus 
propinqui  non  effent  , mortuis  ex- 
hibebat , referente  Unde  Lu- 

cibus Sat.  22. 

M 4 


Casp.  Barthol.  Lz, 
— ' A^ercede  qu^ 
ConduBa  flent  alieno  in  funere 
flci£. 

Id  quod  exprellic  Statius  in  Epicedio 
Patris : 

Dt  Fharios  alia  fi  5la  pietate  dolores 
Mjgdoniofque  colunt  non  fua  fu* 
ner  a pior  anu 

Atque  idem  confirmat  vetus  Lapis 
Dempfitro  in  i?^?/«.lib.  y.cap.  59.  lau- 
datus: 

P.ACTILIO.RVFFO.ET.ACTIUAE.BERONI 
CAE.VX.VIXEraT.  ANN.  XXIV.  SBD.PVBLI 

mens.x.ante.natvs.est.et.  eadem 

hora,  fvngor. esv.  ambo.mortvi 
SVNT.  ILLE.  AC  V.  ISTA.  LANIFICIO.  VI 
Tam.  agebant,  nec.  ex.  eorvm.  bo- 
nis. PLVS.INVENTVM.  EST.QVAM 
<iV^OD.  SVFFICERET.  AD.  EMENDAM 
PYRAM.ET.PICEM.QVIBVS.  CORPORA 
CREMARENTVR.ET.PRAEFIC A.  CON- 
DVCTA.ET.  VRNA.EMPTA.  ATQ.VE 
INDVLGENTIA.  PONTJF  ICVM.  LOCVS 

DATV^S.ESr. 

lite 


c.15^.  De  Tibiis  Vet.  275 
lllx  Prseficae,  quae  fic  ad  lamentandum 
mortuum  conduilae  erant  , dederunt 
caeteris  plangendi  modum  , quod  innuit 
5 atque  in  funere  naeniam  lau- 
dandi gratia  cecinerunt  ad  Tibiam. 
Cujus  vocis  originem  ut  repetat  idem 
Feflm  y efle  dicit  qui  eo  verbo  finem  fi- 
gnificari  putant  : quofdam  velle  Nae- 
niam inde  di£tam , quod  voci  fimilior 
fit  querimoniae  flentium  : quofiiam  au- 
tem nxniae  di6lum  nomen  ab  extremi 
inteftini  vocabulo  ; Graeci  enim  v/tt-v 
extremum  dicunt.  Sive  quod  chorda- 
rum ultima  dicitur  , extremam 
cantionis  vocem  nxniam  appellarunt. 
Grxci  virum  qui  munere  Prxficarum 
fun£tus  eft, vocarunt,  cujus 
mentio  apud  Euripidem  in  Phoenifl" 
verf  1499.  quam  vocem  optime  inter- 
pretatur Scholiafies  \ nempe  ordinare 
plan6tus,  ut  idem  fit  opj\2i^uAFeJium 
dat  exteris  plangendi  modum.  Non 
folum  funebre  carmen  cantatum  efl  ad 
\ Tibiam  ubi  exequias  celebrabant  & ju- 
I fta  funeri  fol vebant , led  etiam , ut  feri- 

M 5T  bit 


174-  Ca  SP,  B A RTHOL.  Ili 

bit  Lucmim  lib.  de  Lu6l.  ipfse  m lu£tu 
iterari fblitx  pe6loristunfiones,  attem- 
peratae fune  ad  modos  Tibiae. 

Apud  Euangelii}.  9. 

verf  15.  c\  uvXnlu)  adfiiilfe  filiae  Prin- 
cipis illius  demortuae  leguntur , u bi  per 

^ ip(^  Praeficae  intelli- 
gendae.  Quem  locum  ex  Talmudicis 
illuftrat  Lightfootus  Hor.  Hebraic.  in 
Matth.  Quippe  folenne  id  fuit  [udaeis, 
Tibicines  adhibere  ad  ludium  mortuo- 
rum. A gentilibus  Tibicines  in  fune- 
rum curatione  mutuatos  fuifle  Judaeos, 
Ambrojius  \ih.%.  in  Lucam  fcripfir,  & 
probat  Bartholom^m^JMajerm,  Chy 
Iraus  vero  6c  alii  hanc  confuetudinem  a 
Judaeis  ad  Ethnicos  delcendifle  fen- 
tiunt.  Quicquidfit,  morem  hunc  aii' 
tiquiflimum  fuifle  conflat  ^ & eb  magis, 
C apophthegma  illud  facruni:  Cantavi* 
tnus  vobis  Tibiis , non  JaltaJiis : la^ 
mentavimus  , non  plorafiis  , huc 
pertinet,  quod  Sculteto  placet  lib.  i. 
Exercit.  Euang.  cap.  yjr.  Ideo  Baba 
KjHctJia  cap.  6»  in  LMifna  , Tibiam 


c.  if.  De  Tibiis  Vrt.  ly^ 
vel  pro  Jponfo  vel  pro  mortuo  efledicir, 
cjufque  ufum  ad  nuptias  & funus  re- 
ftringlr.  Confuledeeare  Arn- 

ium  MifcelL  Sacr.  c.  17.  Pauperrimus 
etiam  inter  Ifraelitas  , uxore  mortua  , 
praebere  ei  non  minus  quam  duas  Ti- 
bias 5c  unam  lamentatricem  tenebatur ; 
Sed  fi  Idololatra  Tibias  afferret  Sabba- 
tho  ad  domum  ubi  ‘Miquis  erat  mortuus, 
ad  T ibias  iftas  non  debuit  lugere  IfraeU,- 
ta,  ut  ex  Talmudicis  pluribus  probat 
Lightfootus.  lerolblymis,  cumjoppe 
capta  5 Jofephusoccifus diceretur , feri- 
hiu^^tjofeph  lib.  ^.cap,  ly.  captxju- 

d3ese  : t»5  ccvXr,'mq^  el 

multos conduBos  fuif- 
fe Tibicines  , quiluBum  inciperent.  Nec 
minus  apud  Grxeos  defun6Hs 

prxftofuiffeconftatjquod 
Homerus  de  Hedloris  cadavere  allato  , 
aliiqub.  Appianus  lib.  i.  Bell.  Civ.  Ti- 
bicinum magnam  copiam  adfuifle  fu- 
neri Scyll  X teftatur.  Eam  ob  caulam 
apud  Romanos  cum  a nimio  Tibici- 
num numero tunera  gravarentur,  non 

M 6 plu- 


C A S P.  B AR  T HO  L.  1.  x. 
plures  ia  funere  Tibicines  efle  quam 
decem,  voluere  Decemviri.  Unde  in 
Fragm.  ix.  Tabui,  inter  leges  Decem- 
virales etiam  hx  fune  , quas  Cicero 
lib.  X.  deLeg.  recenfet:  Sumptum  mu 
•nuito  y tria  (i  volet  reicinia^  S*  vincula 
purpura , decem  Tibicines  adhibeto , 
hoc  plus  nefacito.  Quorum  do6l:am  ex- 
plicationem qui  d^fiderat  , adeat  Rit:- 
tershufium  in  Dodecal.  ClaflT.  i.  cap.  4^. 
& feq.  Hoc  idem  tangit  Ovidius  lib.  6. 
Faftor.  de  Tibicinibus  : 

Adde  quod  i^y£idilis  , pompa  qui  fu^ 
neris  irent  ^ 

Artifices  folosjujferat  ejfe  decem. 
Adde  quod  iF.dilis , Gothofredus  corre^ 
xit  , Edi£iis  ^ & mox  , ipvo  jujf er  at, 
reponit  : Juserat.  At  priorem  ledlio- 
nem  retinet  Sfivius  Comment.  in  Legg. 
IX.  Tabb.  quia  iEdiliumcur^  incum- 
bebat , ut  caverent  ne  quo  alio  more 
quarn  patrio  & legitimo  Dii  coleren- 
tur, tefte  Livio  pluribus  in  locis:  ac 
hoc  patrium  erat  in  religione  ma- 
nium. 

Hu- 


C.I5'-  De  Tibiis  Vet.  I77 
Hujufmodi  Tibias  funebres  prilcis 
temporibus  Flamini  Diali  audire  non 
licuifle  , Fejius  author  eft  : Funebres 
dicuntur  cum  quibus  in  funere 
canitur^  quas  audire  Flamini  Diali  pu* 
tabant  illicitum.  Qui  tales  funebres 
Tibias  inflarunt.  Siticines  appellantur 
Latinis,  quod  apud fitos canerent, hoc 
eft  vita  funftos  & fepultos,  iidemSi- 
cinniftae  Gellio  lib.  ^o.'cap.  3. Graecis 
nominantur , quemadmodum 
Eumenes  apudodS//<^/^/^/?^  Var.  Hift.  1, 
c.  43.  qui  patre  inope  & 
fuifle  creditur.  Chrjfofiomus  Orat.  4.9. 
refert , Ifmeniam  ob  hoc  maxime  indi* 
^nari  , quod  fiticines  ^ TvuQccSxccj  ) ^p- 
fellarentur  Tibicines  ; at  nequaquam 
fuo  judicio  rem  efle  indignatione  di- 
gnam : nihil  enim  demortuis  afferre 
detrimenti  Siticines^  nec  illis  effe  mo- 
leftos.  Hanc  difeordiam  inter  Tibici- 
nes & Siticines , quos  monumentarios 
ceraulas  vocat,  indicat  etiam  Apulejus^ 
cum  apud  eum  Antigenides  infignis 
Tibicen  indigniflime  tulerit  hofce  ia 


278  Casp.  Barthol.  1.2. 
Tibicinum  numero  cenieri  , Florid. 
lib.  I.  Is  igitur  cum  ejjet  in  Tibicinio 
apprime  nobilis  ^ nihil  fe  aque  laborare 
animo  angi  ^ mente  dicebat^  quam 
quod  monumentarii  cer aulice  Tibicines  di* 
cebantur.  Notandum  autem  Tibias 
quas  Siticines  illi  inflabant , a reliquis 
nonnihil  dimfas  fuifle.  GelhusXih^xo^ 
cap.  2.  Nos  autem  ^ inquit , in  Attei 
Capitonis  conjeilaneis  invenimus , fit  i* 
cines  appellatos  , qui  apud  fit  os  canere 
foliti  ejfient^  hoc  eji,  vita  fiunths 
fiepultos , eos  habuijfie  proprium  genus  Tu* 
ba  d ceterorum  differens.  Illam  diffe- 
rentiam notat  Galenus  lib.  3 . de  Sympt. 
Cauf  nimirum  quod  laciflimae  fue- 
rint, qux  ob  materiam,  ex  qua  con- 
flabant, purum  fonum  reddere  non 
potuere,  atque  vias , qua  fpiritus  trans- 
iit , latitudo  (bnum  efficiebat  gravio- 
rem : Porro  alii  fiunt  bombofi  , bombis 
latijjimarum  Tibiarum  non  abfimilesy 
quales  habere  fident  ii , qui  TUf/.Qc^(S\ccf , i.  e. 
Siticines,  appellantur.  Ideo  Arifioteles 
lib.  4.,  Hift.  Anim.  tradit  eos  qui  ca- 
lido 


c\i^.  De  Tibiis  V et.  279 
lido  utuntur  fpirltu  talem  emittere 
vocem  , qualem  fiticines  & lamenta- 
trices graviorem  (bnum  infpiraar  Ti- 
biis.  Et  hoc  idem  fatis  confirmat 
tins  : 

-^Cornu  grave  mugit  adunco 
Tihia  , cui  teneros  fuetum  deducere 
manes, 

Kirchmannus  de  Fun.  Rom.  lib. 

Tibias  illas  exteris  latiores  ac  longio- 
res fuiffe  memorat , quales  in  antiquo- 
rum fepulchris  exfculptx  videntur, 
idque  probat  ex  Ovidio  lib.  z,  Amor, 
EI.  6. 

Horrida  pro  moejiis  lanietur  pluma 
capillis 

Pro  longa  rejonent  carmina  vejlfa 
tuba. 

Erat  tamen  aliud  genus  Tibiarum , 
uvxc)  ^ palmi  longitudine  , 6c 
ftridulum  atque  acutum,  fed  Iu6luo- 
fum,  fonantes,  quibus  Cares  in  lu£l:u> 
utebantur.  Querulus  Lydii  modus  fe- 
rali Tibia  cantatus  funeri  conveniebar, 
cx  Apulejo  lib.  4.  MiieC  fomsZy- 


x8o  C A SP.  B A RTHOL.  1. 

Tibi^  5 mutatur  in  querulum  Lydii 
modum.  Ira  ex  Ariftoxeno  tradit  Plu- 
tarchus  lib.  de  Mulic.  primum  Olym- 
pum funebre  Tibia  carmen  in  funere 
Pythonis  Lydio  ritu  cecinifle.  Unde 

?;rev0(^  apud 

Artemidorum  lib.  i. Tibiarum  autem 

I 

funebrium  Inventores  Statm  Phrygas 
videtur  affignare  lib.  6.  Thebaid.-  cui 
adftipularur  Pollux  lib.  j.  ubi  addite- 
tiam  ufum  illum  Tibiarum  tune- 
brium  a Phrygibus  Cares  accepifle, 
unde  illae  mulieres  quae  Caricum  illud 
melos  ad  Tibiam  canebant  , KcceAuif 
coh\  y.^ciKcuj  ^ dicuntur  Hejychio. 

Caeterum  an  generalis  hic  fuerit  in 
omnibus  omnino  funeribus  Tibiarum 
ufus , adhuc  fub  judice  lis  eft.  Sunt 
qui  Tibias  ad  puerorum  folum  exe- 
quias  reftringunt.  Ira  Servius  in  Wh.^. 
^neid.  Sciendum  majoris  atatis  funera 
ad  tubam  [olere  proferri , minores  vero 
ad  Ttbias.  LaB antius  Gram- 

tnaticus  in  Statium:  Jubet  religio  ^ ut 
majoribus  mortuis  tuba^  minoribus  Tibia 

caneretur. 


C.I5'.  De  Tibiis  Vet.  a8i 
caneretur.  Quia  hoc  de  minoribus  um- 
bris 6c  teneris  manibus  afferuifle  quo- 
dammodo videtur  ipfe  Statius  ^ The- 
baid.  lib.  6, 

Cum  Jtgnum  luBus  cornu  grave  mu-- 
git  adunco 

Tibia  5 cui  teneros  fuetum  deducere 
manes 

Lege  Phrygum  moejia,  Pelopen  mon- 
firajje  ferebant 

Exequiale  facrum  carmenque  minori* 
hus  umbris 

Utile 

Atque  hsec  cau(a  fuit , quod  parum 
circumfpedle  nuper  admodum  0£la* 
vius  Falconierius  in  Differt,  de  Pyrami- 
de C.  Ceftii  , evincere  conatus  Ct , fi- 
guram, quae  ibi  cernitur  Tibias  longas 
in  manibus  habere , ad  Inflaurationem 
funeris  fignificandam  non  pertinere, 
quemadmodum  cum  fumma  verifi- 
militudine  ex  aliis  ibidem  exijftentibus 
figuris  fufpicalus  erat  alius  Vir  eximius 
mihique  amicus.  Contra  quem , fed 
fruftra , praetendit  Falconierius^  Tibias 

non 


C A S P.  Bar  T H 0'L.'  l^. 

non  habuiffe  locum  in  lepulcroC.  Ce- 
ftii.quia  illarum  folum  ufus  erat  in 

A ••  • * ■-  -I  • 

exequils  juvenum.- Verba  ejus  in  Diu 
lertatione,  Italico  idiomate  Icripta,  ita 
habent : Anz^i quando  volejje  averji  ri^ 
guardo  Jirettamente  alVufo  p'Oprio  delle 
Tibie  in  tale  occafi07K  , potrehbe  opporfi 
non  aver’^ejji  avuto  Ittogo  njeYtJlfndfne^ttc 
nel  moTtavio  di  Cajo  CeJiiOj  impero  che 
ejfe  adoperar  ono  folawente  in  que  Ili  de^ 
giouani  , argumentandoji  cio  da  quel 
fuerfo  di  Staz^io, 

Verum  enim  vero,  quemadmodum 
illis  affentiri  non  polTum , qui  nimis  an- 
guftos  rci  ubique  ubratiflimx  limites 
adfcribunt,  quippe  Statius  cum  dixit 
eam  teneros  deducere  manes  , neuti- 
quam  ufum  ejus  in  adultorum  funere 
cxclufit , cujus  innumera  exempla  vide- 
mus^ Lta  neque  in  illorum  fententiam 
tranfeo,  quifolispleb^orura  funeribus 
tibiam  concedunt , inter  quos  idem 
LaBantim  Grammaticus  , Ideoque 
Ovidium  ita  ceciniGTc  lib.  5"* 


c.  i5T.  De  Tibiis  Ve t.  185 

T ibia  funeribus  convenit  ifi ct  meis . 
Tubam  vero  in  funeribus  potentiorum 
admittunt,ex  Propertio  lib.  EI.4. 

Nec  tuba  fit  fati  vana  cpuerela  mei, 
Etlib.  4.EI.  ult. 

Sio  moefi^  cecinere  tubce  cum  fuhdita 
nofirum 

Detraheret  leBo  fax  inimica  caput. 
Eapropter  in  nobilium  funeribus  nullas 
Nxnias  cantatas  effe  , vult^  Sylvius 
Comment.  in  Legg.  ix.  Tabb/^uia 
exaudiri  non  poffent,  Tuba  voces  ob» 
tundente.  Al  huic  objectioni  mox  fatisj- 
fiet.  Certum  eft  in  funere  nonnunquam. 
Tubam  locum  habuifle,  de  cujne^  fbr-  . 
mavide  Magiumm  Milcell.lib.x.  c.ix, 
cascerum  non  ideo  excludenda  Tibia, 
cujus frequentior  apud  autores  mentio 
occurrit  , quam  tubx  , & ad  quam 
in  omnibus  funeribus  nxnia  cantata, 
non  in  plebejorum  folis,  cum  illam  in 
Jul.  Cxlaris  funere  agnofcat  Suetonius 
cap.  84-.  ubi  Tibicines  Sc  fcenici  artifi- 
ces veftem , quam  ex  inftrumento 
triumphorum  induerant,  dctraCtam  fibi 

atque 


aS4-  C A S P.  B A R T H OL.  I.z. 
atque  delciflam  injecere  flammae,  Fa^ 
cileeffechoc  latius  pluribus  oftendere  , 
nifl  ex  ante  di6Hs  (atis  paterer.  Qua- 
propter Tibias  funeribus  quibufcun- 
que,  nempe  puerorum,  fenum,  divi- 
tum , pauperculorum , plebejorum  , &c 
nobilium  adhibitas  cenfco  cumKirch- 
manno , quideFun.  Rom.lib.  %,  cap. 
hanc  fententiam  eodem  quo  Magius 
Mifcell.  lib.  i.cap.  13.  probat  argu- 
mento, quod  nasniae  ad  Tibiam  canta- 
tsefint,  communes  autem  omnibus  fu- 
neribus naenias  putat.  Sane  verofimile 
eft  naeniam  in  omnibus  funeribus  fuifle, 
unde  Cicero  de  Clodii  funere  in  Milo* 
niana  : fine  cantu  , fine  Tibia,  Cert^ 
ubi  defuitTibia , nullam  fuifle  naeniam 
obfervoex ,quilib. 4.  Faftor.de 
Tibicinibus  qui  Romam  reliquerant : 
Exilio  mutant  Urbem  , Tiburc^ue  re- 
cedunt, 

^ Exilium  quodam  tempore  Tibur 
erat, ) , 

^u£ritur  in  fcenacavalibia  ^ 
ritur  aris : 

Du- 


c.  I).  De  Tibiis  Vet. 

Dticit  fupremos  naenia  mlla  cho^ 
ros. 

Ad  iblos  itaque  Tibias  nsenia  cantata 
eil:  , quas  omnibus  ferme  funeribus 
a0iP:natas,  fupra  fatis  oftenfumeft.  Sed 
eos,  qui  Tubas  etiam  ad  nasnias  perti- 
nere exiflimant  , refutat  Gutherim  de 
Jure  Manium  lib.  i.cap.  23.  Nec  Viri 
docli  lenrentiam  fequitur,  qui  ad  Leg. 
ii.  fcribit  Tubas  naenix  convenire  fi 
funus  publicum  effet,  in  quo  quidem 
Tubx  admiflx  ad  dignitatem  non  ad 
nxniam.  Movetur  Vir  ille  acutiflimus 
Propertii  effato  lib,  4.  EI.  ult. 

Sic  moejia  cecinere  tubce^ 

Et  EpiBeti  definitione  , quid  eji  tuha? 
funerps  deploratio.  Cxterum  , ut  opi- 
nionem Gutherii  meam  faciam, 
illa  deploratio  nihil  ad  Nxniam.  De- 
ploratus enim  idem  eft  ac  conclamatus , 
&Tuba  vere  efl  funeris  conclamatio, 
cum  ludius  ultimi  pompa  procedit,  quo 
tempore  tubarum  maxime  ftrepitus  ex-^ 
citabatur.  Ut  adeo  funebres  Tibix, 
nontubx , ad  nxniam  ipediarent.  Er- 

?P 


Casp.  Barthol.  1,2. 
go  nec  Tibiae  ad  cerra  quaedam  funera 
reftringcndae  funt , nec  tuba  omnino 
a nonnullis  excludenda. 


.CAPUT  XVI. 

Tibia  antica. 

T N navibus  olim  atque  triremibus  ad- 
Afuit  aliquis  qui  nauticum  carmen 
cum  modulatione  & Tibia  remigibus 
cecinir.  Talem  refert  Duris  Samius 
apud  Flutar chum , & cum  eo  Athenaus 
lib.  12.  in  Alcibiadis  navi  5 ab  exilio  re- 
deuntis, Chryfogonumfuifle,  qui  Py- 
thicam indutus  ftolam , t®  7e^vie^Hsu 
carmen  nauticum  canebat , & quidem 
tanta  arte  remigum  manus  dirigebat, 
ut  quum  illi  remorum  pulfum  cum 
Chryfogoni  cantu  conjungerent  , ju- 
cundam audientibus  redderent  harmo- 
niam, id  quod  & annotavit  Coei.  Rho- 
dig  Inus  le(S.  Antiq.  lib.  g.cap  lo.  De 
hac  Tibia  luculentum  eft  tJHaeeimiTy' 
Yii  teftimonjura  Differt.  23.  ^id  ip' 


c.  16.  De  Tibiis  Vet.  287 
mitifica  bonum  efi  ? harmonia,  TJnum^ 
aliquid  ejl  harmonia , multiplex  vocum 
difcordia.  In  triremi  unum  aliquod  efi 

vox  T*ibi^  []  0 uvXog , Jy  ^ J 

multiplex  inobedientia.  Et  apud  eundem 
Difl.  3 i.in  navi  illa  Regia,  Tibia  fre* 
mitufque  hominum  (j^  firidebat  arundo. 

Inde  tacile  rationem  aflequi  licet  cur  ex 

CiceroneXih.'!.^  de  Natur.  Deor.  ille  apud 
/dlium  paftor  , qui  navern  nunquam 
ante  vidiiTet , ut  procul  divinum  ac  no- 
vum vehiculum  Argonautarum  e mon- 
te confpexit  , primo  perterritus  admi- 
ratur tantam  molem,  qux  labitur  fre- 
mebunda ex  alto,  ingenti  fonitu  prae  fe 
undas  volvens;  deinde  dubitat  quae  fit 
ea  natura  ,quam]cernit  ignotam  ; Poft» 
ea  juvenibus  vifis  , auditoque  nauti. 
co  cantu,  Sylv  ani  melo  confimilem  can^ 
tum  'ad  aures  ferri  confefTus  eft.  Arifio^. 
phanesm  Acharnens.  Ad.  i.Sc.  5'. inter 
navales  tumultus,  quibus  plena  eflec 
Civitas  Tibicines  recenfet,  atque  inter 
apparatum  nauticum  meminit  etiam 

Tu 


a88  C ASP.  Ba  R THOL.  1.2. 
'Tibiarum , hortationum , carminum  na- 
'vahum , fijlularum.  , Interpres 

genus  muIicae  modulationis  efle  dicit, 
quo  remiges  exhortabantur.  Quod  i- 
dem  VoUuxiniQX  gtntv2L  cantionum  Ti- 
biarum retulit,  lib.^.cap.  lo.  Tibiam 
aurem,  qux ad  hunc ufum adhibita eft, 
fingulari  nomine  infignitam,  re/ve^K9v 
clvy^ov  tJMaximus  Tjrius  appellat  Dif- 
ierr.  ^ 3 . Unde  Tibicen  Nauticus , qui 
Tibiam  illam  in  triremibus  inflabat, 
diftus  apud  PoUucem*lih,  r. 
cap.  9.  & Athenaum  lib.  12.  Sympho- 
niaci Latinis  dicebantur  , ut  Tullio  i. 
in  Verrem  : Ab  hac  pr^cfeSlus  Antonii 
cjuidam  fymphoniacos  fertos  abducebat 
per  injuriam  ^ quibus  fe  in  claffe  uti  velle 
dicebat.  C^cterucn  alium  ac 

di  verfu  m fuifle  ab  Hortatore,  vide  mul- 
tis probantem  Schefferum  de  Re  Navali 
Veter,  ubi  varia  Tibias  hujus  apud  ve- 
teres ufum  illuftrantia  adducit,  quas 
apud  ipfum  petenda  cuivis  relinquere 
latius  duximus , quam  huc  alieno  ftudio 
congefta  transferre. 

In 


c.  1 6.  De  Tibiis  Ve  T.  aSy 
In  Italia  hodieque  nautis  in  trire- 
mibus illud  celeulma  Tibia  praecinitur 
in  eum  finem  , ut  aequalis  & cuivis 
occafioni  pro  arbitrio  aptus  atque  re- 
Ipondens  fit  navis  curfus,  ne  diverfii 
ac  multiplici  remorum  i6lu  impediatur. 
Nec  diverfum  vel  alium  hujus  Mufi- 
ces  finem  antiqui  habuere , quam  ut 
triremis  a remigibus  impelleretur  ad 
Tibiae  modos,  qui  diverlas  manus  pari 
remigandi  ftudio  conjungebant,  nam 
fublata  Tibia  opus  illorum  diflblvi  tc- 
ftatur  Alax,  Tjrius  Diff.  a 3.  Ita  etiam 
apud  eundem  DilT.  xi.  t>V  o\  ^ 

^peoTov  ^ ol  j *3 

7ihi{:e  modo^  remigabant  alii  , alii  pu^ 
gnahant\  utrique  vincebant.  Ubi  addic 
alium  Tibiae  nauticae  ufum , quem  con- 
firmat Afconius  Padianus  in  i.  Verr. 
PoJ^umus  intelligere  ad  hoc  Jymphoniacos 
fervos  capi  folere  , ut  in  clajje^  clajjt^ 
cum  pugnantibus  canant.  Priorem  ve- 
ro ufum  ad  remos  jufto  ordine  im- 
pellendos illuftrat  Euripides  Iphig,  in 
Tauris, 

N K«f 


Zno  C A SP.  H ARTHOL.  !.  X, 

' ' 0 ' / > ■>  / 

K«f  (TTf  //«V 

«<>(9»  «IV. 

Xvpjita  e(  0 Kr,^i\Zfi 

K«'»Wli  (5n%'t;|V.  i.  C. 

7i  ^’ffi)  0 incljta  Argiva 
JSfavis  quinquaginta  rewk  aiia 
mhet  domum, 

t_Moduhns  verh  cera  comfaBa 
Fijiula  montani  Vanos' 

Impellet  fonoremos. 

EfRcit  etiam  nautica  hxc  niuficaj  ut 
animos  remigum  fuavi  modulatione 
captos  in  oblivionem  laborum  & ma- 
iorem tolerantiam  deduceret,  & tan- 
tos juberet  nelcire  labores.  Ifulorus 
Orig.  lib.  cap.  i6.  Siquidem  & re- 
miges  cantus  hortatur  , ad  tolerandos 
auoque  labores  mu  fica  animum  mulcet,  . 
ijr  Cingularum  operum  fatigationem  mo.  ^ 
dulatlo  vocis  [olatur.  Ira  etiam  Cenfi.^ 
rinus  cap.  49  • facilius fuperentla-  - 

borem  , vel  in  navis  motu  a vectorex 
fymphoni  adhibetur.  Arque  hocpa  o 
nautx  cantu  fuperabaiU  marina  diU- 


C.I7*  De  Tibiis  Vet.  291 
crimina.  Excute  Tetr.  Chryfologum 
ferni.  10.  Nimirum,  ut  FabiusXih,  i. 
cap.  10.  JVluficen  natura  ip(a  videtur 
ad  tolerandos  facilius  labores , velut 
muneri  nobis  dediffe. 


CAPUT  XVII. 

Tibiarum  vis  ad  commovenda 
Bruta  Animalia. 

Cquid  mirum  fi  inter  homines  tan- 
JQ  la  muficae  dominatio  eft,  cum  ipfas 
( quoque beftias,  ncc  non  & ferpentes, 

I volucres  atque  Delphinos  ad  auditum 
fuse  modulationis  mufica  provocaverit, 
fi  adeamus  JJidorum  Orig.  lib.  2.  cap.  1 5. 

: dum  aves  quoque,  utlufciniae&cygni 
1:  aliaeque  id  genus,  cantum  veluti  qua- 
r dam  difciplina  artis  exerceant  : Non- 
i nullsc  vero  vel  aves  terrenae  leu  aquati- 
les belluse  , invitante  cantu  in  retia 
/ponte  decurrant , & paftoralis  fiftula 

II  partura  progreffis  quietem  imperat  gre- 

I " N i gibus? 


Casp.  Barthol.  Iz, 
gibus  ? Nec  mirum  : incfle  enim  animx 
mundanae  caulas  muficae , quibus  eft 
intenta,  praedixit  tJMacrohim  lib.  z. 
in  Somn.  Scip.cap.  3.  Quid  de  hujus- 
cemodi  exemplis  dicendum  , apud  An- 
tores varios  repcriundis , in  quibus  non 
fabula  (ed  veritas  gloriam  procreavit  ? 
Unde  enim  beftix  fepe  immanes  cantu 
fle6luntur  ? Cervi  fiftulis  capiuntur? 
Pifcesinftagno  Alexandrix  crepitu  de- 
tinentur PCygnos Hyperboreos  citharx 
cantus  adducit  ? Elephantos  Indicos  or- 
ganica permullbs  detineri  voce  comper*- 
tum  ? Fiftulis  aves  allici  comprobatum? 
Fides  delphinis  amicitiam  hominum 
perfuadere  ? Quid?  Cantibus  allici  dis- 
rumpique  ferpentes,  fi  credimus  Alar- 
tian,  CapeJl.  lib.  9.  Unde  enim  , in- 
quam , hxc  omnia  deducamus , nili 
ad  muGces  fua vitarem  confugiamus 
ejulque  infignem  vim  in  animas  mun- 
danas, quibus  illam  cognatam  Veteres  i 
volucre? 

Tibix  cantu  uique  adeo  capiuntur^ 
Libycx  Equx  , licut  teftem  habeor 


c.  17*  t)  E Tibiis  V e t.  ^95 

Animal,  hb.  ix.cap  44- 

m hujus  blandimentis  manfuefcant  & 
infultare  ac  laedere  definant , & quocun- 
que eas  cantiuncularum  blanditiae  in- 
vitaverint 5 eo  paftorem  confcquuntur : 
Quum  ille  infiftic,  hae  etiam  gradum 
fiftunt  : Et  fi cantum  contentiorem  ad 
Tibiam  cantat  , tanta  voluptate  affi- 
ciuntur, ut  lachrymas  tenere  nonpoC 
finc.  Praeterea  ex  Euripide  refert,  pa- 
ftores,  hy mensos  ad  Tibiam  cantane 
res , ad  venerem  equas  incitare,  atqu 
etiam  equos  ad  ineundas  foeminas  in- 
cendere , additque : 

/ \ / V \ »/ 

'T9V  r^7/ziy  T»T3v,  etatKev  Vf/Spccia'^ 

rv  uvXrj  Ad hunc  modum  equina 
nuptis  initiantur  , ut  nuptiale  carmen 
Ttbia  pracinat.  Ibidemque  memorat, 
quod  equorum  paftorese.v  Rhododaphne 
arbore  pajioritiam  Tibiam  excavant^  cu- 
jus fbnoro  inflatu  armentum  demul- 
cent. Tibia  hasc,  qua  paftores  in  Equo- 
rum urebantur  pafcuis , ; 

dicitur  Polluci  , ea  erat  c lauro  deli- 
bata <5c  emedullata  , ftridore  peracuto 

N 5 atque 


294--  c ASP.  Ba  R T H O L.  1.2. 
arque  hinnitum  maxime  referente, uti 
Scaliger  lib.  i.  Poer.  cap.  4..  Sane  hoc 
genus  animalium  Tibiarum  cantu  in- 
(ignitcr  excitari,  multi  prodidere.  So- 
limis  cap.  AgYigmtlna  etiam  regiq^^ 
frequens  eji  equorum  fepulchris^  quod 
munus  fupremorum  meritis  datum  cre- 
ditur, Voluptatem  his  inejfe , Circi  fpe- 
bacula  prodiderunt : quidam  enim  equo- 
rum , cantibus  Tibiarum , quidam  faU 
tationibus  ^ quidam  colorum  varietate  j 
nonnulli  etiam  accenjis  facibus  ad  cur» 
fus  provocantur.  Equos  laltare  ad  Ti- 
bix  (bnum  fi  afluefiant,  doceiPlinius 
lib.  8.  cap.  42.  Equorum  docilitas 
quit  5 tanta  efi  , ut  univerfus  Sybari- 
tani exercitus  Equitatus  ad Jymphonia: 
cantum  moveri  videatur.  Et  hinc  illa 
Sybaritarum  Ilrages  , a Crotoniatis 
accepta , de  qua  Arijioteles , & Athe- 
7i^us,  Cum  enim  fcirent  Crotoniatx 
Sybaritarum  Equos  audito  Tibiarum 
fono,  in  pofteriores  pedes  le  erigere, 
pedlbufquc  prioribus  motus  quofdam 
gcftulque  exhibere  ad  numerum  /alta- 

N 4 tori  os ; 


c.  17.  D E T I B I I S V E T.  19  > 
torios  ; Congrefluri  cum  i!!is  in  pu- 
gna, militibus  luis  immifcuere  Tibi- 
cines , quorum  melodiam  cum  audi- 
viflcnt  Sybaritarum  equi,  non  folum 
exilii verunc , verum  etiam  excudis  (ef* 
Ibribus  contugeruni:  ad  ( rotoniatas. 
Simile  refert  exemplum  Gafp,  Schottus 
Phylicse  Curiof  llb.  8. 

Cervi  etiam  Tibiis  mulcentur,  fi 
fides  fic  Vorphjrio  lib.  3.  de  non  Ne- 
cand.  Animal.  ;^AbVT2ef  sXot(pot  uvxoig. 
De  iis  memorabile  exemplum  perhibet 

Animal,  lib.  ii.cap4^. 
Nimirum  apud  T yrrhenos , cervos,  uti 
fc apros,  ciim  retibus  &:  canibus,  ut 
venandi ufus  ferre  Ibler,  turn  maxime 
mufices  adjumento  capi.  Quod  quidem 
ipfum  quomodo  fiat,  porro  explicat: 
Circiimje£Hs  retibus  & caeteris  inftru- 
mentis  accommodatis  ad  faciendas  be- 
ftiis  infidias  , collocatis , homo  ad  Ti- 
biam canendi  bene  peritus  ( 

'n%u'Tr.<i ) quoad  fieri  poteft  , omnem 
cantus  contentionem  remittit  & rela- 
xat, & quidlibet  ad  canendum  fuave 
. N 4 prts- 


Casp.  Barthol.  1.2. 
praeclare  ufurpat  ; Et  (enfim  progre- 
diente  illo , in  montium  vertices  & con- 
valles, &denla  frutetis  loca,  atque  in 
omnia  luftra  ferarum  & cubilia  , Ti- 
biae cantus  influit.  Ac  nimirum  primo 
in  eorum  aures  influentis  Ioni  infolentia 
ipfbs  terret : Deinde  cum  impotenti  vo- 
luptate aures  tenentur,  tunc  nullo  ne- 
gotio comprehenduntur  , cantufque 
ihavitate  deliniti,  in  eorum  quae  pro- 
creaverint Sc  domefticarum  ledium  o- 
blivionem  veniunt.  Sic  igitur  Tyrrhe- 
nx  befliae  paulatim  tanquam  fuadx  il- 
lecebra ducuntur : Et  quafi  cantii  per- 
ftriffae  in  laqueos fefe inferunt,  quibus 
illaqueatae  comprehenduntur. 

Luporum  etiam  impetum  Pytho- 
carem  Tibicinem  vehementi  & conci 
tato  Tibix  Ibno  cohibuifle  , autkor 
eft  idem' lib.  i i.Hifl.  Anim. 
cap.  4^.  Porro  , de  Elephantis  idem 
memorat  Strabo  lib.  i y.  quod  nos  fu- 
pra  de  equabus  Libycis.  Et  illud  am- 
plius narrat  lib.  i.  de  Anim. 

cap,  II.  laltare  Elephantum  ad  hume- 
rum, , 


c.ty.  De  Tibiis  V et.  2.97 
rum.  Tibia  audita  demulceri, curfuiu 
tardare  ad  fbni  tarditatem , (eque  re- 
mittere ad  remiflionem  Tibia: : Rurfus 
cum  acute  (onans  impellit , feftinare,  6c 
omnia  perfefte  aflequi  difcere.  Mira 
funt  qux  de  Afino  fcribit  Cardanus 
lib.  IO. Swoul.^^i^yoanne  Africano^tc{[c 
oculato, circulatorem  quendam  in  fub- 
urbio  civitatis  Chairi  iEgyptI  , no- 
mine BeheUoch^  fingulisdiebus  Vene- 
ris (qui  fefti  funt  Mahumetanis ) Afi- 
num  habuiffe  ita  inftrucium,  ut  ad 
Tibiam  falraret,  8c  voce  in  aurem  in - 
fufurrata  fupinus  fponte  concideret, 
claufis  oculis , inflareturque  quafi  ve- 
nenum bibiffec,  nec  minis  addudlum, 
nec  verberibus,  ut  Turgeret  : blanditiis 
vero  & fpe  vehendi  formofas  mulieres 
propofita , alacrem  furrexifle,  ubi  ve- 
ro audi  viffet  vehendas  efle  aniculas , de- 
miffis  auribus  claudicafle , aliaque  fimi- 
lia  fecifle , quae  magnae  folertix  indo- 
lem oftentarunr. 

Non  minus  volucrum  genus  ad  fe 
trahunt  fuaves  Tibiae  moduli,  cujus 

N y rei 


a98  Oasp.  Barthol  . I.x. 
rei  infigne  prxbec  reftimonlum  horao 
ille  apud  Tjriiim  Differt.  57. 

qui  animalia  domi  magno  ftudio  aluit. 
Inter  alia  aves  habuir,  quae  fuaviter 
matutino  tempore  canebant,  incondi- 
te tamen  ut  reliquae  folent.  cum 
quotidie  audirent  Tibicinem  illum , 
qui  artis  fuae  faceret  periculum  , re- 
ipondere  voce  coeperunt  , aurefque  ; 
earum  ita  ad  Tibiam  paullatim  ior-^ 
mavit , ut  quoties  inflare  coepiffer,, 
Tibiam  voce  praeeuntem , ut  in  choro* 
fieri  confuevic  , fequerentur  omnes. 
Maxime  vero  turturem  Tibia  (5c  fal-* 
ratione  capi  creditum  eft.  Ideo  JK-- 
gyptii  hominem  , faltatione  Tibia-" 
rumque  cantu  gaudentem  , notan-  ^ 
tes  , turturem  pingebant,  tefte 
ro  Apolline  in  Hieroglyphicis  lib.  2.» 
Hierog.  51. 

Ad  Aquatilia  etiam  tranfiit  haec: 
voluptas,  Tibiarum  fuavitati  debita,^ 
quae  inter  cruftacea  Paguros  adeo  al-* 
licit,  ut  facillime  hac  rapiantur  , re-- 
ferente  ' Hili.  Aqu,  f.  12.1.1 

& an- 


c.  i7‘  Dii  -TiBri  s- Vet.  riijij 
& ante  Ipfum  Ly^liano  de  Anim.  lib.  6.. 
cap.  3 I.  dum  enim  pllcatores  latenter 
calamos  inflant  ScTibiis ludunt , Pa* 
puri  vocem  5cmuficx  conlenfum  ex- 
audientes,  fuavitate  deliniti  aflequun* 
tur  , ad  littora  pifcatores  S<  in  terram 
usque  delcendunt.  Sic  etiam  Pafti- 
nacam  marinam  mirifice  Tibia  de- 
ledlari  , & ita  , dum  voluptate  tora 
mulcetur  '&C  nihil  metuit,  capi  , ex 
1 Oppiano  narrat  Grcvmm  de  Venen, 

I lib.  I.  cap.  3 I.  Cui  fldem  facit 
Uan^^  de  Animal.  lib.  17.  cap.  iH. 
Delphinorum  genus  quantopere  can- 
tu 6c  Tibiis  delectetur  luculentum 
affert  teftimonium  Hili.  A- 

nim.  lib.  ix.  cap.  47.  Mulcentur 
quippe  mufica:  gaudent  cantibus  Ti- 
I biarum  : ubicunque  fymphonia  efl, 

:j  gregibus  adventant  , quemadmodum 
' de  illis  Solims  cap.  ix.  & Vlmus 
: lib.  I i.cap.  37.  Et  propter  hunc  mu- 
r fices  amorem  hominibus  amicum  a- 
nimal  e(fe  probat  Sextus  Empiricus 
l|  Adv.  Mathemat.  lib.  6.  Sopiuntur  qui^ 
i N 6 de?ny 


I 


^00  Casp.  Bauthol.  Iz, 
dem  , Inqulc , infantes  numerofum  au- 
dientes fufurrum  : 'Et  bruta  demulcen- 
tur d Tibia  ^ fifiula^  Delphini^  ut 
fertur  , Tibiarum  delegati  modula- 
tione 9 adnatant  ad  eos  cjui  remigant  in 
fcaphis.  Hanc  ob  caulam  <plhccvx(^ 
Tibiee  amans  Delphinus  y Euri- 
pidi  Ele6tr.  - 


CAPUT  XVII I. 

2) (f  Tibiis  Mira  quadam  ab  An- 
tiquis tradita^  naturali  r a-, 
tione  explicata. 

Ad  mira  referre  & portentis  proxi- 
ma illa  dicere  licet , quse  credula 
& fuperftitiola  antiquitas  pro  veris 
effinxit  pofterilque  obtrudit , quas  ta- 
men , ita  fimpliciter  fumpta  , nulla 
, fe  probabilitate  commendant.  Non- 
nulla  fuere  quis  ad  Tibiarum  occul- 
am vim  retulerunt , quae  tamen  vel 


c.i8.  De  Tibiis  Vet.  501 
plane  fabulofa  crediderim  ; vel  ex- 
Tibiis  inflatis  forfan  occafionem  qui- 
dem habuifle  , verum  eo  modo, 
quem  illi  non  inveftigarunt  , ne  at- 
tigerunt quidem  ; vel  denique  ex  a- 
llis  caufis , ipfis  ignotis , explicanda 
efle. 

F abulofis  annumero , Cometam  Ti- 
biarum fpecie  vifam  Tibicinibus  & 
arti  muficx  malum  portendere , quem- 
admodum creditum  eft  referente  Pli- 
nio Nat.  Hift.  lib.  x.  cap.  25^,  Huic 
affinis  alia  erat  fuperftitio  Romano- 
rum , qui  crediderunt  Lunx  Ecli- 
pfin  patienti,  fubveniri  pofle  xris  & 
pelvium  tinnitu , & cornuum  ac  Tu- 
barum clangore  , unde  ara  auxilia- 
ria Luna  , dixit  Tibullus,  Quam 
rem  propius  tangit  Juvenalis  Sat.  6. 
verf.  439. 

Verborum  tanta  cadit  vis ; 

Tot  fariter  pelves  , tot  tintinnabula 
dicas 

Pulfari.  Jam  nemo  Tubas  j nemo 
ara  fatiget  j 

Una 


39X  C A SP.  Ba  S.,T  H OL.  1.2. 

Una  laboranti  poterit  fuccarrere  Lunre, 
Praeterea  refert  i^lianas  Var.  Hift. 
lib.  13.  cap.  2 1.  fi  quis  Celaenis  pelli 
Phrygis  Tibia  acci  neret  Phrygiam  har- 
moniam , pellem  moveri  : fin  Apolli- 
nis , quietam  mutamque  videri  efle. 
Caeterum  hic  naturalis  ratio  fubeflc 
poterat  , fi  confideremus  modum, 
quomodo  (bnum,  qui  ad  auditum  pro* 
pagatur  , fieri  commode  explicari 
potefi:  j de  quo  confiat  i.  fieri  quo- 
dam veluti  in  centro  fluidi  divifio- 
nem  ex  duorum  corporum  collifio' 
ne.  2.  a centro  percuflionis  quaqua- 
verfum  diffundi  fenfira  motura , quem 
explicant  Philofophi  recentiores  per 
motum  undulationis  confpicuum  in 
aquae  fuperficie  circa  projeflrum  in 
eam  lapidermEt  probatur  Experimentis 
tum  chordarum,  qux  adfimilium  fi- 
milifcr  tenfarum  collifionem  etiam  To- 
num edunt,  tum  vitri,  quod  ad  vo- 
cem humanam  primo  totum  tremit, 
deinde  diffilit  , tum  fuperficiei  aquae 

itidem  trementis  ad  fonum.  Unde 

hoc 


c.r8.  De  Tibiis  Vet.  303 
hoc  ultimo  experimento  (blvitur  etiam 
illud  quod  de  Tibiae  cantu  prodide- 
re , nimirum  in  Helefina  regione  fon- 
tem vocis  dulcedine  captum  cxfultare 
ad  cantus  Tibiae.  Solinus  cap.  ^:In  He* 
lefina  regione  fons  alias  tranquillus 
quietus  fi  filetur  , fi  infonant  Tibia  ^ 
exfultahundus  ad  cantus  elevatur  , ^ 
quafi  miretur  vocis  dulcedinem  , uU 
tra  margines  intumefcit.  Verum  hoc 
non  magis  mirum  , quam  quod  de 
fonte  falfo  in  Bafilica  , Regni  Nea- 
politani provincia  , fcribit  Fulgofus 
lib.  I.  cap.  6.  ad  quem  fi  accedas  ali- 
quid locutus , turbatur , alioquin  cla- 
rus. Nimirum  cum  certum  fit  (bnum 
nihil  effe  prxter  propagationem  mor 
tus  tremuli  in  fluido , non  inter  por- 
tenta & naturali  ratione  carentia  re- 
ferendum eft  , pellem  ad  Phrygiam 
harmoniam  Tibia  cantatam  moveri^ 
quippe  qux  fatis  vehementem  in  me- 
dio fluido  percuflionem  efficere  po- 
terat, & ita  facile  motum  , fiipra  ex- 
plicatum, a centro  percuffionis  ad  pel- 
lem 


V-  < 


304-  Casp.  Barthol.'  I.z.' 
lem  ufque  propellere  • vel  , fofi- 
tem  , alias  quietum  , Ji  infonent 
bi^e  , turbari  circa  margines  in^ 
tumefcere  , cum  hunc  vocis  & fo- 
ni  vehementioris  efFeftum  fatis  fcianc 
ii , qui  in  vallibus  , ubi  moles  ni- 
vium  e montibus  cadentium  ti- 
mentur , iter  facere  funt  affueti.  Nam 
ibi  ne  quidem  loqui  aut  tuffire  au- 
dent 9 ne  Ibnus  vocis  nives  commo- 
veat. 

Inter  prodigia  multa  fadfa,  antequam 
'iEgyptus  in  provinciae  formam  a Ro-* 
manis  redigeretur,  memorat  Dit^lib.j  i. 
quod  arma  in  nubibus  apparuerint,  & 
fonitus  ab  alia  parte  tympanorum, 
cymbalorum  , ^ Tibiarum  ac  tuba^ 
rum  %f0ces, 

Verum  quomodo  hi  fonitus  6c  fimu- 
lacra  alia  , quae  inter  prodigia  Iblent 
numerari,  nubium  naturx  debentur, 
& quomoder  abique  portento  in  coelo 
apparere  ac  audiri  polTint  , explicat 
Cartefius  de  Meteor.  cap.  7.  §.  i/* 
Huc  referendum  aliud  non  a coelo, 

fed 


ci8.  De  Tibiis  V et.  305: 
fed  terra,  petitum  exemplum , quod 
fuppedicat  Felix  Faber  lib.  2.  de  Reb. 
Suev.  qui  refert  fontes  ac  thermas  in 
Germania  reperiri  in  montibus  & fco- 
pulis  , quse  tanta  talique  fonantium 
aquarum  collifione  & murmure  cadun> 
ut  qui  illic  valetudinem  curaturi  con- 
veniunt , primo  thermarum  ingreffu 
certum  fymphoniae  genus  & inftru- 
menta  mufica  fe  audire  fibi  imagi- 
nentur, tamque  affiduo  fragore  aures 
illis  obtundantur  , ut  mufica  initio 
fuaviffima  , imaginatione  diuturna  in 
faftidium  & cruciatum  abeat  : ii  vero 
, qui  tympanum  fibi  aut  fonorum  ma- 
i gis  inftrumentum  imaginati  funt,  de- 
mum pene  infaniunt  , ob  moleftiC 
fimum  affidue  obturbantem  ftrepi- 
tum. 

Denique  nonnulla  Tibiarum  vlad- 
fcriplerunt  antiqui  , quae  tamen  illis 
deberi  vix  crediderim, led  abaliacaufa, 
1 aliunde  orta,  hunc  efFe£l:um  fluxifle. 
I Tale  eft  quod  de  Nympharum  infulis 
i in  Lydia  di£Hs  memoratur , quas  in 
! ” me- 


Casp.  Barthol.  l.x. 

.medium  ftagnum  a continenti  proce- 
dentes, cantu  Tibiarum  primo  in  cir- 
culum moveri  , de  hinc  ad  licfora  re- 
verti, ipfius  vetuftatis  perfuafione  com- 
pertum prodidit  Martian,  Capella  lib.g. 
Quas  etiam  Ludiano  ritu  vifi 

cfTe  teftatur  Farro,  De  iifdem  Plinius 
^ lib.  %.  cap.  95T.  Sunt  , inquit,  in 
Nymphteo  parva  (infulae)  faltuares  (CL 
Salmajius  Leg.  Saliares  ) quoniam  in 
fjmphonia  cantu  alitium  modulantimn 
pedum  moventur.  An  haec  vera  fuerit 
cau& , ignorare  cogor , faltem  illas  quafi 
natantes,  ad  hunc  motum  aptas, dicit 
Seneca  Nat.  Quaeft.  lib.  3.  cap.  %f. 
Sunt  enim  multi  pumico  fi  leves , ex 

quibus  qua  conjlant  Infula  , in  Lydia 
natant. 


CA' 


c.  19-  De  Tibiis  Vet.  507 


CAPUT  XIX. 

De  Tibia , ejufque  cum  ali ts 
infirumentis  Confonantia  , 
fjmphonia. 

De  hoc  multiplici  Tibiarum  apud 
Veteres  ufii , quem  jam  fuperiiis 
multis  expofuimus  , animadverten- 
dum eft , eum  non  eodem  femper  mo- 
do adhibitum  efle.  Interdum  Ibla Ti- 
bia infbnuit,  Ajfam  Tibiam  di- 
xere, interdum  eadem  conjun6Ia  fuft 
vel  cum  cantu  fblo,  vel  cum  cithara, 
quod  SynauUa  erat , vcl  cum  cantu  & 
pluribus  aliis  inftrumentis , quod  Sym’‘ 
fhonia. 

Melos  in  cantibus  eft  bipartitum : 
unum  quod  eft  afla  voce,  alterum  or- 
ganicum. Varro  de  vita  P.  R.  lib.  2. 
apud  Nonium  : In  con'viviis  pueri  tno- 
dejie  ut  cantiUarent  carmina  antiqua^  in 
■ quibus  laudes  erant  majorum  aut  ajfa 

voce 


3o8  Casp..  Barthol.  I.zJ 
z^oce  aut  cum  Tibicine.  Affam  vocem 
quidam  volunt  a Vlatone  dici 

lib.  6.  de  Leg.  quippe, qui  nullis  admi- 
ttis muficis  Inftrumentis  fola  voce  ute- 
bantur, affa  voce  canebant.  Nonfblum 
aurem  vox  mera  veteribus  dicebatur 
fa^qux  fine  Tibiis,fed  etiam  ajpe 
qux  fine  voce  canebant.  Fejius:  Affa 
Tibiay  cantus  efi  Tibiarum  fine  voce.  Nec 
aliter  Servius  : Ajfie  Tibi^  , quibus 
canitur  fine  chori  voce.  Huc  referen- 
dum illud  Ennii  laudatum  Farroni 
lib.  ().  de  L.  L.  Apud  Ennium , Subulo 
finitimas  propter  afiabat  aquas  : Subulo 
di£lus , quod  ita  dicunt  Tibicines  Tufci. 
Re£l:^  prxrendit  Scaliger  hic  legi  de- 
bere [:  afiabat.  afium  ^ folum, 

merum  eft,  unde  'quoque  vete- 
res poetx  dicebantur  , cum  in  unum 
Iblum  hominem  poema  conderent.  Af 
(am  Tibiam  Plutarchus  vocat 

gympof.  7.  cap.  8.  Puto  autem 
Marfjam  illum  d Deo  caftigatum , quia 
capiflro  cfi*  Tibiis  cum  os  fi bi  pri^clufijjet^ 
aufiuseji  afi a Tibia  ( certare 


cum 


C.19*  De  Tibiis  Vet.  309^ 
cum  cithara  ^ voce,  Inde  etiam 
1 cis  dicuntur,  cum  tantum 

ulAthenaoXih-  ix.  Atque  ea 
nominat  Vaufanias , 
qu3e  erant  fine  voce. 

Conjunftaefl:  autem  noninfrequen- 
ter  Tibia  cantu  folo,  quemad  Tibiam 
adhibitum  jucundiorem  multo  judicat 
Xenophon  in  Sympofi  i 

Ita  Arijiotdes  Probi.  Se£t.  19. 
quaerit , cur  folitarias  cantilenas  fuavius 
audire  folemus,  fi  ad  Tibiam,  autly- 

Iram  unam  cantatur,  non  vero  fi  ad  plu- 
res  Tibias  ? Scilicet  an  quia  evidentius 
rem  aflequimur , cum  ad  unam  lyram 
vel  Tibiam  cantatur  ,*  ad  plures  vero 
: fuavitas  fervari  non  poflit,  cum  canti* 
lena  olFufcetur , totaque  pene  deleatur  ? 
Cura  alio  aliquo  inftrumento  confbnuit 
interdum  Tibia  , fic  apud  Ho-aatium' 
I Epod.  19. 

I Sonante  mifium  Ttbiis  carmen  Ijra, 

Synaulia  Athenio  dicitur  lib.  14..  lyrx 
cantus conjunftus cum  Tibia;  De  eon^ 
jundione  autem  Tibiarum  cum  Ijra^ 

quia 


Jio  Casp.  Barthol.  l.z. 

quia  f^epe  nos  ipfa  utriufaue  (TUOOLVXisC 
(kmulcet.  Scilicet  ex  de  Tibia- 

rum & lyrae  cantu  inulico refert,  cum 
probe  concordant,  voluptatem  percipi 
maximam.  Poftea  ex  Semo  Delio  ex- 
plicat fynauliam , quod  fuerit  certamen 
concentus  Tibiarum  viciffim,  ac  rhy th- 

morum  ( o-v/ut^avtccg  uvXa 

^ ablque  illius  lermone,  qui  vo- 

ce Tibiae  modos  aemularetur.  Plura 
etiam  inftrumenta  mufica  cum  Synau* 
//^Tibiae  lyraeque  conjunxerunt.  Ho^ 
r<^^/WCarm.lib.4.  Od.  i. 

Illic  flurima  naribus 

Duces  thura  , lyra  que  Bere^ 

cynthia 

Dek^labere  Ttbia 

Mifiis  carminibus , non  fine  fifiultt. 
Theocritus  Epigramm. 

A^5  TTOTI  TU')  Olh) 

*A/J  7%  3 K tjyui  ttkkUcI 

77  XffiKHy*  0 /Si»C9A(^  UfAfAiycC 


( 

I 


c.  19-  De  Tibii  s Vet.  '3  i i 

yijhe , per  nymphas , duplicibus  tibiis 
cantare 

Suave  aliquid  mihi}  ego  peSli^ 

nem  fumens 

Incipiam  aliquid fonare : bubulcus  au^ 
temJimulobleBabit  . 

Daphnis  , cera  compaBo  fpiritu 
(i.  e.  fiftula)  modulans. 
Eleganter  Tibias  pluriumque  inftru- 
mentorum  cum  voce  harmoniam  con- 
fbnam  defcribit  ^JMIaximus  Tyrius  DiC. 
lerr.  \6.  Nefcio  an  audieris  unquam 
multa  fimulinflrumenta , l ibi^  fonum^ 
Ijra  vocem , chori  cantum , cumque  his 
tubam  fimul  fijiulamque  ^ (j;'  fi  qutz 
alia  inflrument orum  aut  nomina  aut  ge- 
nera funt  5 cum  humanae  vocis  concentu 
una  inter  fe  mifceri.  (^^rum  fingula 
cum  pecularifiant  arte^  tamen  ita  tem* 
perata  funt  cum  fingulis  , communem 
ut  efficiant  Mufam.  Quod  hic  com- 
munem ex  diflbnis  Mufam  vocat, 
alii  coifonantiam  dixere  , vel  etiam 
fymphoniam  Latini.  Macrobius  Xih.x, 
in  Somn.  Scip.  cap.  i,  In  quibus  ita 


3 iiCasp.Barth.DeTib.Vet.I.2. 

gravitati  acamina  confonabant  , ut 
utrumque  ad  audientis  fonum flata  di^ 
menfione  remearet  ^ ^ ex  variis  impuU 
fibus  unum  fibi  confonans  nafceretur. 
Ibidem  (j^raphonias  quinque  recenftt, 
quoead  Mulicam  pertinent,  quam  vel 
flatus  humanus  intendere\  vel  cadere 
potefl  humanus  auditus^ 


L1‘ 


3^3 


LIBER  TERTIUS. 


CAPUT  I. 

De  Tibicinibus. 

On  pofTum  aflentiri  jIlJo 
minori,  (juiinterTubicines 
& ribicines  nihil  diftereaC. 
feniit.  Quippe  cum  Tibia 
Tuba  diverla  inftrumenta  fuerint,  ita 
etiam  fuum  cuique  artifici  nomen  dede- 
re. Cicero  lib.i.  de  Nat.  Deor.  JUes 
Tthias  eorum  caufa  f alias  moner,^«i  ilUs 
utipojpmt.  Itaque  qui  Tibiis  utebatur , • 
Grxcis  dicebatur  ««aW?,  & 

uvy/iTe,U , ex  Polluce  lib.  4.  c.  9.  tit.  6. 
Seneca  Epift.  87*  tibias36c  reliqua  inftru- 
fu^etleBilem  tantum  artis  re- 
fert 5 nec  ad  artem  ipfam  'pertinere  9 ^ed 
effeihm  mis , polTe  enim  artificem  effe 

O fine 


514-  Casp.  Barthol.  J.j. 
lineiftis,  dicit ; Nihilominus  tamen  a- 
pud  Latinos  hujufmodi artifices  non  ex 
difciplina  , fcd  cx  ipfis  potius  inftru- 
mentis,  coepere  vocabula.  Namciiha-. 
roedus ex  cithara,  vel  Tibicen  ex  Tibia 
cacterifque  fuorum  inflrumentorum 
vocabulis  nuncupantur  , quemadmo-  . 
dum  inquit  Boethius  de  Mutic.  lib.  i. 
cap.  34-.  Conlentit  Charijius  Infiit. 
Gramm.  lib.  i.  'tihiceit^  Tibkmis^  mc^ 
dia  longa  exT^tbia,  Nec  aliam  nominis 
originem  admittit  IJidorus  Orig.  lib.  2. 
cap.  20.  Hinc  Tibicen^  o^uafi  Tibia- 
rum cantor.  Et  Varro  de  L.  L.  Lib.  5'. 
Tibicines  d canendo  diBl  1 deoque  Ovk 
Tibicines  vocantur,  Turba  canora^  , 
Faft0r.lib.4-.  Et  Tibicinem  exprimunt 
alii  per  hominem  canere  Tibiis  do6tum. 
Sic  Tacitus  Annal.  lib.  14.  Defiinatur 
reus  cognomento  Bucerus , natione  Ale*  - 
xandrinus , canere  Tibiis  doBus.  Quo-  fl 
medo  autem  ex  duobus  aliis,  nempe,  i 
T^ihia,  & , canere,  hoc  Tibicinii  nomen  in 
uC-um  coaluerit,fufiiis  explicant  Gram-  < 
niaticiVeteres.Kx  Prifiiano  lib.i.  ftien- 

dunu 


c.  I.  De  Tibiis  V et.  515^ 
dumeft,  quod  pleraque  nomina  , quae 
cum  verbis  (i  ve  participiis  componun- 
tur, nominativi  mutent  extremam  lyl- 
labam  in  i correptam,  ut  arma  armipo- 
tens, homo  homicida,  cornu  corniger, 
ftella  ftelliger  &c.  cornu  cornicen , tuba 
. tubicen , T ibia  Tibicen  , pro  T ibiicen  j 
Tihia  enim , inquit , a m i debuit  mutare^ 
unde  pro  duobus  ii  brevibus  una  longa  fa^ 
Ba  ejL  Sic  ergo  T ibia  tibiicen  faciebat , 
ex  quo  fadum  eftlTibicen.  Nec  hoc  fb- 
Ium  : Sed  etiam  ali^e  vocales  fblent  ex: 
duabus  fy  liabis  in  unam  longam  tranfi- 
re, ut  1,4..  Inde  faftum  , quod 

Tdvlcen  penukimam  producat  , contra 
I naturam  cornicinis , & aliorum.  Id  quod 
'I  monet  idem  Prifcianus  lib.  1 7.  Sed  etiam 
i duo  in  unmn  coeunt , ut  Tibicen  pro  Tibii^ 
cen , unde  (jr  folum  hoc  ex Jimiliter  com^ 
i pofitis  penultimamproduBam  habet. 
Interdum  aliter  hic  Tibicen  expri- 
1 mebatur.  Ita  non  folum  Gingeriator  ^ 
} vel  Gingriator  , Tibicen  Sexto  Pom- 
) pejo  deverb.  fignif  dicitur , ab  eo  ge. 
J nere  Tibix  quod  alibi  expofuimus, 

O z fed 


5i6  Casp.  Barthol.  1. 5 
ied  etiam  ^ Flator ^Ttbiceji.Un-- 
dt  .Arnobius  Adv.  Gent.  lib.  2.  Tuba^ 
Ftbia  5 calamoque  Flatantes  , de  Ti- 
bicinibus loquens.  etiam  Tu fce 

tibicen  di£lus  , fi  audiamus  Fefium, 
Cum  quo  idem  fentit  Varro  lib.  (J.  de 
L.  L.  Subulo  JiBtss  , quod  ita  dicunt 
Fibicines  Tufci.  Non  me  latet 
nomen  femper  Tibiarum  cantores  non 
denocaffe  ; fed  nonnunquam  ad  alios 
eadem  tranfiit  denominatio.  Apud  Sex- 
tum Pompejum  in  F ragm entis,  Tibicines 
etiam  hi  appellantur,  qui  Sacerdotes  viri 
Jpeciofi  publice  Iaera  faciunt  turbarum 
luftrandarum  caufa.  Ex  quo  loco  forlan 
explicari  poffet  Antiqua  illa,  fed  mutila, 
in  (criptio , qux  Sacerdotis-  Tibicinis  Al- 
bii Ver  ini  meminit , a Grutero  e Scaligeri 
idiedis  allata  pag.  30. 

DOMVSQ^DIVI 

N COLON^CC  P AE.CEAVD.aVG.LVGD 
TA  VROBOLIVM.  FECIT.  (0^  AC^VIVS 
ANTONIANVS.  PONTIF.  PERPETWS 


EY.  VATICINATIONE.  PVSONl.  IVLlANl 

AR* 


c.  I.  De  Tib  1 1 s V G T.  5»7 

ARCH1Gx\LLI.  INCHOATVM.  XL  KAL, 
MAl.  CONSVMMATVM.  V.III.KAL.  M \I. 

L.  EGGIO.  MARVLLO.  CN.  PARINIO.  AE  • 

LIANO.  COS.  PRT^TEVNTE.  AELIO 

t 

CII.  P . . . . . CNS.SACERDOTE.TlBiCiXE 
ALBIO.  VERIMO. 

Prxterea  etiam  in  xdificiis  Tibicines 
appellantur  Fejio  de  Verb.  fignif,  a 
fimilicudine  Tibiis  canentium  , c]ul  uc 
canentes  ftifHneant  , ita  illi  oediiicia. 
Unde  Vrbem  tenui  tibicine  fultam^du 
cit  Poeta  , Sc  eodem  nomine  Atlan- 
tem nuncupat  Arnobius ^ qlila  coelum 
attingere  ferebatur  & fulciri  , adv. 
Gent.  lib.  x.  Quando  Jiderum  motus  ^ 
inquit , aut  ratio  coepta  eji  genethliaca 
fciri?  non  pofi  Teutatem  i.^gyptium^ 
aut  pofi  Atlantem  ( ut  quidam  ferunt  ) 
gefiatorem , bajulum , l^ibicinem  illum 
ac  dejiinam  coeli.  Eandem  ob  caufuni  , 
Tibicines  etiam  funt  textoria  fulcra 
telam  fuftinentia  Hadr.  funio , imo  & 
particulx  quibus  verfuum  hiatus  re- 
plentur. 

Sed  ad  Tibicines  revertamur,  qui 

O 3 Ti. 


5i8  Casp.  Barthol.  I.5, 
Tibiis  canebant  , & quorum  omnis 
circa  Tibias  verlabatur  (cientia , adeo 
ut,  fi  ex  oliva  etiam  modulare  canen- 
tes Tibix  nafcerentur  , non  dubitet 
Tullius  lib  2.  de  Nat.  Deor.  quinefTet 
in  oliva  Tibicinis  quaedam  fcientia.  In- 
ter artes  enim  antiquitus  numeratum 
eft  Tibiarum  (ludium  , & Tibicines 
ipfi  artifices  di£li.  CiceroXih.  5.  de  Nat. 
Deor.  Concedam  mn  modo  a?timantem 
fap /entem  ejje  mundum , fed  fidici- 
nem etiam  Tibicinem , quoniam  ea- 
rum quoque  artium  homines  ex  eo  pro-> 
creantur.  Unde  etiam  publice  Colle- 
gium habuerunt  Tibicines  Romani, 

& t 1 • 1 

de  quo  Voler,  Maximus  lib.  2.  cap.  y. 
Tibicinum  quoque  Collegium  [olet  in  foro 
^lilgi  oculos  in  fe  convertere , cUm  inter 
pubdeas  privatafque  ferias  , aTiones  ^ 
perfonis  teBo  capite  ^ variaque  vefeve- 
latis  concentus  edit.  Huc  Ipedlat  anti- 
qua inferiptio , Smetio  vi(a , apud  Gru- 
teram  pjxg, 

COLLEGIO.  TIBICINVM 
ET,  FIDICINVM.  ROMANORVM 

C^VL 


CI.  De  Tibiis  Vet.  319 

QVI.  S.  P.  P.  S. 

TI.  IVLIVS.  TYRaNNVS 
MVNIS.  PERPETVVS.  ET 
VLIVS.  TYRANNVS.  F. 

H.  C.D.D. 

DEDICATVM.  K.  MART. 
RSO.SERVIANO.il.  L.  FABIO. IVSTO. COS. 

Tale  etiam  erat  Collegium  iEneato-* 
rura  , de  quo  alia  exftat  IaO:riptio : 

IMP.  CAESARI 
L.  SEP  . IMIO.  SE 
VERO,  PIO.  PER 
TINA'  I.  AVG 
ARAB.  ADIAB.  PART 
MAX.  PONT.  MAX. 

TRIB.  POT,  VIII.  IMP. 

XI.  COS.  BIS.  P.P. 
COLLEGIVIVl 

aeneator. 

De  Collegio  Liticinum  & Cornici- 
num, nondum  edita  infcriptio  exftat 
in  marmore  mihi  Romx  vilb,  cujus 
figuram  exhibebo  , ubi  de  Cornicine 
fermo  erit; 

O ^ 


M.IV 


310  C ASP.  B A RTH  OL.  I.  J. 

IVI.  XVLIVS  VICTOR  EX  COLLEGIO 
LlTlCINVM  COR  ICINVM. 

Hoc  Tibicinum  Collegium  credo  A- 
pulejum  annoraflTe  per  Ttbicinium , Flo- 
rid.lib.  i.  de  Anfigenide : Is  cumejjet in 
'Tibicinio  apprime  nobilis  , 5cc.  imo  6c 
Marfya  : Eo  genit hs  Alar- 

Jj'as^  cum  in  artificio patrij] aret  Tibicinii^ 
Phrjx  catera  (fi*  Barbarus,  Sodales  di- 
cebantur qui  ejufdem  erant  Collegii. 
Collegia  illa  Romae  primum  inftituta  a 
Rege  Numa,  fi  credimus  Plutarcho^ 
qui  refert  eum  divififfe  raulritudinem 
fecundum  artificia  , ut  fuum  peculiare 
corpus  haberent  Tibicines , fuum  aurifi* 
ces^  archite^H  &c.  Porro  unicuique  gt^ 
neri  fuos  peculiares  concentus  (fi*  reli- 
giones prcefcripfijje.  Quibus  autem  ita 
permiffum  erat  corpus  habere , collegii 
vel  Ibcietaris  nomine,  eorum  proprium 
erat,  ad  exemplar  Reipublicx  habere 
res  communes  5 arcum  communem 
adlorem  fine  Syndicum  , per  quem, 
tanquam  in  Republica,  quod  commu- 
nirer agi  & fieri  oporteret,  id  ageretur, 

fieret, 


c.  I.  DeTibiisVet.  311 
fieret,  &c.  Quippe  potuere  manumit- 
tere, legatum  capere,  & leges  fibi  fer- 
re, dummodo  ne  quid  ex  publicis  legi- 
bus corrumperetur  , ut  ex  Sc^vola  & 
Tatilo annotat  Dempfiems in  Antiq.  Ro- 
manis. Certe  de  tali  Tibicinum  Procu- 
ratore adducam  elegantem  ex  Grute- 
ro  inferiptionem  , Panvinio  debitam , 
pag.  41. 

P I A N A E 
L V C I N A E 
INVICTAE 
CN.  P0MPEIV5 
C N;  LI  B.  B AL 
BVS.  PROCVRAT 
TiBICIN.  ROM 
VOTO.  SVSCEPTO 
L.  M. 

Non  enim  me  moratur  quodliicTV- 
BIC.  Aldus  legat  , cum  non  minus 
fiium  Procuratorem  Tibicines  habu il- 
le extra  controverfiam  crediderim , 
ac  reliqua  hujufmodi  Collegia  , de 
quibus  idem  proditum  exftat.  Ira 
PROCVRATOR  FABRORUM  , 

O y apud 


31X  Casp.  Barthol.  1.3. 
apud  eundem  Gruterum  Infcript.  Pao*. 
MDXV.  ^ 

Tibicines  diem  feflum  anniverfar 
rium  publice  egerunt  Jdibus  Jiiniis: 
quo  die  illos,  qui  facris  proecinebant  , 
per  urbem  vagari  feriatos , 6c  ad  aedem 
Minervae  convenire  folen  ne  fuit , ipias- 
que  Minulculas  Quinquatrus  , quod 
diem  quintum  poft  Idus  feriatum  habe- 
rent, appellarunt.  Varro  lib.  5*.  de  L.  L. 
Quinquatrus  minufcul^e  diBa  Jtmi^  V 
dus  d Jimilitudine  majorum : quod  Tihi- 
cines  tum  feriati  fer  urbem  vaga?itur^ 
conveniunt  ad dem  ^Jdiflnerva*  Aqua 
lententia  non  diverfiis  eft  Fefus  Fom^- 
pejus:  Minufcul^  Quinquatrus  ^ inquit, 
appellabantur  idus  f uniat.  ^ quod  is  dies 
fejlus  erat  Ttbicinum  , qui  f^linervam 
colebant.  Hunc  Tibicinum  diem  fe- 
ftum  eodem  modo  delcribit  Ovidius 
Fallor,  lib.  6, 

Et  jam  Quinquatrus  jubeor  narrare 
minores : 

"Nunc  ades  0 cesptis flava  Minerva 
meis. 

Cur 

- 


C.I.'  De  Tibiis  Vet. 

Cur  ^ctgus  incedit  tota  'Tibicen  in 
urbe  ? ' 

^uid  Jibi  perfona , quid  toga  Ion- 
g;a  colunt? 

iHutarchus  Idibus  Januarii  feftum  1 1- 
bicinum  diem  affignat  : 

’lco'««e/tc6/5  eihni  ^z^isvccf  Tvii  kvXvi- 

'jiJj  yiojatKficc^  (Po^uoTUi, 

Quem  locum  omnino  ita  emendan- 
dum ceniet  Carolus  Neapolis  in  Ox/i- 
diuffi  j' In  ne- 
mine enim  reperiri  tale  quid  celebra- 
tum menfe  Januario.  Cxterum  Ha- 
drianus Junius  Comment.de  AnnoSc 
Menfib.  Idibus  Januarii  Tibicines  fe- 
ftum diem  agere  multa  lafcivia  ac  licen- 
tia, muliebri  habitu  per  urbem  graf- 
jfantes , Icribit  j (ed  Idibus  Junii  Tibi- 
cines  feriatos  per  urbem  vagantes  ad 
sedem  Minervge  convenire.  De  pofte- 
riori  fefto  addam  ego  adhuc  teftimo- 
nium  Cenfbrini  de  die  Natali  c.  i ^.  Non 
Tibicinibus , per  quos  Numina  placant ur^ 
ejjet  permijjum  ^ aut  ludos  publice  facere^ 
acvefciinCapitoliOy  aut  Quinquatribus 

O 6 mi- 


J14-  CaSP.  Ba  RTHOL.  1.5. 
mintifculis  ^ id  efi  ^ Idibus  Junik , «r- 
bemvejlitu  ^ quo  vellent^  ferfonatis  te^ 
Tnulentifque  pervagari.  Quippe  Epu- 
landi in  publico  decantandique  jus  e- 
tiam  habuerunt  Tibicines,  quod,ipfis 
ab  Appio  Claudio  Coeco  ademptum,  ut 
S,  Aurei,  ViBor  de  Vir.  Illuftr.  poftea 
occafionem  dedit  ut  & ifta  licentia  red- 
deretur, & anniverfarium  feftum  at- 
que publicx  privataeque  feriae  ipfis  con- 
cederentur. Rem  illam  omnem,  utge- 
ftaeft,  enarrat  Faler.  Maximus  lib.  x. 
cap.  Quondam  enim  vetiti  in  aede 
Jovis,  quod  prifco  more  faftitarunt, 
vefci,  Tibur  irati  fe  contulerunt.  Quo* 
rum  minifterio  Senatus  deferta  facra 
non  aequo  animo  ferens , per  Legatos  a 
Tiburtinis  petiit,  ut  eos  Romanis  T em- 
plisreftituerent.  Quos  illi  in  propofito 
perfeverantes , interpofita  fcftae  epula- 
tionis aemulatione,  mero  &c  fbmno  fb* 
pitos,  plauftris  in  Urbem  devehendos 
curaverunt:  Quibus  6r  honor priftinus 
reftitutus,  & hujulce  lufus  jus  eft  da- 
tum, nempe  in  foro  vulgi  oculos  in  (e 

con» 


c.i.  De  Tibiis  Vet.  315' 
convertere  6c  perfbnis  te6lo  capite  va- 
riaque vefte  velatis  concentus  edere. 
Ex  Livio  lib.  5.  cap.,  30.  eandem  hl- 
ftoriam  fupra  retulimus  lib.  2.  cap.  7. 
quam  efiam  fule  perfequitur  Ovidius 
Faftor.  lib.  7. 

Temporibus  veterum  'Tibicinis  ufus 
avorum 

Magnus , ^ in  magno  femper  ho-> 
nor  e fuit. 

Cantabat  fanis , cantabat  Tibia  ludis : 

Cantabat  moejlis  Tibia  funeribus. 

Dulcis  erat  mercede  labor  j tempufque 
fecutum  ejl , 

^uod  fubitograt^  frangeret  artis 
oges,  , 

vidde  quodL^dilis  , pompa  qui  fu^ 
neris  irent , 

Artifices  folosjufierat  ejfe  decem,  ■ 

Exilio  mutant  urbem  , Tibur  que  re^ 
cedunt, 

(^Exilium  quodam  tempore  Tibur 
erat) 

Queritur  in  /cena  cava  Tibia , quic-^ 
ritur  aris : 


Et 


Casp.  Barthol.  1 5, 
Et  mox  : 

* Servus  erat  quidam  quantolibet  or- 
dine dimiis 

o 

"t thure  \ fed  longo  tempore  Uber 
erat. 

Rure  dapes  parat  ille  fuo  , turbamqut 
canoram 

Convocat : Ad  fejl as  convenit  illa 
dapes. 

Poftea  pergit  Ovidius : 

Alliciunt  fomnos  tempus , motufque , 
merumque. 

Totaque  fe  Ttbur  turba  redire  pu^ 
tant. 

\ 

Jam  que  per  Efquilias  Romanam  in- 
traverat Urbem  ^ 

Et  mane  in  medio  plaujlra  fuere 
foro. 

Claudius  ut  poflt  fyecie  numeroque 
Senatum 

Fallere  yperfonis  imperat  ora  tegi ; 

Admifcetque  alios , d^'  ut  hunc  Ttbu 
cina  coetum 

Augeat  , in  longis  vejiibus  ire 
jubet. 


Sic 


c.  r.  De  Tibiis  Ve T. 

Sic  reduces  bene  poffe  tegi , ne  forte  no- 
tentur 

Contra  collega  juffa  redijfe  fui. 

Res  placuit ; cultucpue  novo  licet  Idi» 
bus  uti , 

Et  canere  ad  veteres  verba  jocojk 
?nodos. 

Hic  variant  variorum  LecSliones.  Qui» 
dam  legunt  : Callidus  ut  pojfet.  Alii^ 
Cautius  ut pojfet.  Sed  Pighio  affentitur 
Carolus  Neapolis  , qui  fcribit : Plautius 
ut  pojfet.  Hic  enim  collega  fuit  Appii 
Claudii  : quem  magis  verifimile  eft 
operam  dedifle,  ut  Tibicines  in  inte* 
grum  reftituerentur  , quam  Appium 
Claudium , qui  illos  non  femel  offen- 
derat 3 quidpiam  illis  indulfiffe. 

Zeno  Citteus  , apud  Plutarcbum ^ 
adolefcenres  ad  Tibicinum  fpeftacu- 
ium  accivit:  ut  difcerent  qualem  cor- 
nua, calami  , & fi  quas  alia  propor- 
tionis & concentus  confortium  habent, 
vocem  emitrant.In  Graecia  autem  fuere 
celeberrimi  hujus  artis  magiftri  , qui 
magna  cum  gloria  floruere.  Unde 


5x8  Casp.  Barthol.  1.5. 
apud  Atlyen^um  lib.  i^^^xPolybioVih, 
50.  exercitus  Romani  Imperator  Lu- 
cius Anitius  , debellatis  Illyriis  , & 
Rege  cum  liberis  capto  5 atque  Romam 
abdufto  5 ludis  vidloriae  caufa  editis, 
quovis  rifu  digna  multa  feciffe  ac  ex- 
cogitaffe  dicitur.  Nam  accerfitis  e Grae- 
cia clariffimis  artificibus  j extruftaque 
in  circo  maxima  Icena  primos  Induxit 
Tibicines  fimul  omnes  , Theodorum 
Boeotium  , Theopompum,  Hermip- 
pum,  Lyfimachum,  in  Graecia  cele- 
berrimos. Ex  Strabone  lib.  14..  Ma- 
gnates Viri  illuftres  fuerunt  Hegefio- 
nax  5 Princeps  ftyli  qui  Afianus  dici- 
tur , cum  corrupiflet  receptam  con- 
fuetudinem  Atticam  : Tum  Simon 
Tibicen,  qui  ipfe  vitiata  priorum 
Lyricorum  confuetudine  , fjnodiam 
introduxit.  Ita  etiam  Pater  Pindari 
Lyricorum  Principis  erat  Scopclinus 
Tibicen,  fi  credimus  de  Hili. 

Poet.  Parem  enim  funimis  in  aliis  ar- 
tibus viris  gloriam  affequuti  funt  Ti- 
bicines, quod  ex  Epigrammate  Incerti 

Au- 

i 


C.I.  De  Tibiis  Vet.  319 
Autoris  conllat  , in  Florileg.  Epigr. 
lib.  3.  cap.  8.  ubi Telephanus  quidam 
Tibicen,  non  minorem  laudem  T i- 
biis  conlequutus  eflTe  diciair  , quam 
Orpheus  cithara  , Neftor  linguge  fua- 
vis  fapientia,  & compofuione  verbo- 
rum Homerus.  Quippe  in  Groeciaars 
Tibicinum  utique  magnae  laudi  fuit, 
adeo  ut  Magiftratibus  Achenienfiunr, 
qui  Reipublicae  praefuere  numero  de- 
cem, quinque  in  Pyraeo,  totidemque 
in  Urbe,  cura  etiam  Tibicinum  immi- 
neret , quod  refert  Alexand,  ab  Ale- 
xandro Gen.  Dier.  lib.  3.  c.  16.  Ideo- 
que  in  Epaminondae  virtutibus  com- 
memorabatur , eum  fcienter  Tibiis 
cantaffe.  Caeterum  non  omnibus  ea- 
dem honefta  atque  turpia  funt.  Nam 
illa  ars  ad  Romanam  confuetudinem 
levis  erat  & potius  contemnenda.  Sic 
Corn.  Tacitzis  lib.  14..  deO£tavia  N4et- 
falinae  filia  loquens : An  (^uia  , ait , ve- 
ram progenie?n  penatibus  Cafarum  da- 
tura Jit  ^ malle  Pop.R.  ‘Jibiemis 
gjptl  fobolem  imperatorio  fajiigio  in- 
duci ? 


5?o  Casp.  Barthol.  f.  5. 
duci?  Nempe  propter  Pompejum  qui 
Tibicinis  filius  credebatur.  S'^ne  Juve- 
nale inter  abjeuliffimae  plebis  vilio- 
rem faecem  hujufmodl  homines  repo- 
nit Sat. 

Qmnaam  hi  corniemes , ^ munki- 
pale  aren^ 

Perpetui  comites  , not^e>j^ue  per  oppk 
da  bucc^. 

An  fervi  fuerint  apud  Romanos  Ti- 
bicines non  determinat  Pig-norius  Com- 

O 

ment.  de  Serv.  /altem  non  dubitat,  quin 
familiares  & vernaculi  fuerint , cum 
praelertim  a grege  domefticorum  , ut 
ait  , Fiftulator  amanuenfis  Graccho 
orationem  habenti  eburneolam  fiftu- 
lam  inflaret  , ad  quam  ille  vocem  &■ 
geftum  componeret.  Caeterum  quin 
ille  ex  Servorum  ordine  fuerit  dubi- 
tari non  poteft,  cum  expre/Te 
illum  normnti  Cicero  lib.  j.de  Orator. 
&C  oiKerto^f  ^ Plutarchus  de  Cohib.  Ira. 
Servos  itaque  apud  Romanos  Tibici- 
nes fuifle  , libere  pronunciare  licet,  1 
cum  6c  idem  fuadeat  Tibicen  Nau- 
ticus, 


c.  I.  De  Tibiis  Vet.  331 
ticus,  qui  eft  Demofiheni  in  Orat. 

I de  Corona.  Et  in  Verrem, 

I fhoniacos fervo s in  clajfe  memorar.  In- 
i ter  mancipia  & vilioris  conditionis  ho- 
! mines hujufcemodi  numerat  Capitolinus 
in  Vero : -Adduxerat  fecum  fidicines 
\ Ttbicines^  hiftrioncs , fcurrafque , mi^ 

\ marios  ^ prafiigiat ores^  (fi*  omnia  man* 

1 cipiorum genera , quorum  Syria  (fi*  Ale^ 

\ xandriapafcitur  voluptate.  De  Arabico 
Tibicine  proverbium  vetus  olim  incre- 
I buit,  eum  ad  canendum  obolo  condu- 
i ci , ied  ad  tacendum  tribus.  Quippe 
i non  ita  lauta  re  fuiffe  videntur,  ex  Mar-  . 
1 f/Welib.  5T.Epigr.  5-7. 

Artes  difcere  vult  pecunifas  ? 

Fac  difcat  citharoedis  aut  choraula 
les. 

Tibicines  tamen  inferiores  fuiffe  citha- 
roedis, authoreft  Cicero  pro  Mursena: 
XJt  ajunt  in  Gracis  artificibus  eos  auloe-^ 
dosefie  , qui  citharoedi  fieri  non  potuerint. 
Ab  aliis , improbis  moribus  hoc  homim 
genus  deicribitur.  Ita  apud  Flutar* 
chum  in  Pericle  , Antifthenes  audiens 


55^  C A S P.  B AR  T H O L.  1. 
Ifmcnlam  e{Te  Tibicinem  optimum , 
nequam  eji , ait , non  enim  fiprobns  effet^ 
Ti^tcen  ejjet.  Apud  Gellium  lib.  lo. 
cap.  4.  dives  quidam  Adolelcens,  Tau- 
ri Philofophi  difcipul  us  5 Comoedos, 
*3Vagoedos,  & Tibicines  in  deliciis  & 
deleclamencis  habebar.  Jd  genus  autem 
artifices  Gr^ce  appellantur 
yvazy Eum  Adolelcentem  Taii- 
rus  a fodalitatibus  convi61:uque  horni- 
num  fcenicorum  abducere  volens , mi- 
fit  ei  verba  ex  Ariflotelis  libro  exfcripfa, 
qui  lyiciiy.xict  inlctiptus  cft ; 

juffitque utea  quotidie  lectitarer,  quae 
Latio  donata  ita  Tonant : Cur  gmm  ii 
hominum  , quos  DionjJiacos  , id  efi^ 
Bacchanales  artifices  appellamus  , im^ 
probis  ejfie  moribus  magna  ex  parte  con- 
Jueverimt  ? An  quia  minhm  fiefc  fiudio 
fapienti^  dedunt?  eo  ficilicet  quod  in  arti- 
bus necejfariis  magnam  partem  itatis 
fuas  confumunt^  vitam  plurimum  tra- 
ducunt inco7itinentcr , partim  etiam  cum 
inopia , quod  quidem  utrimque  vitia  dr 
gignit  efi'  auget. 


Nec 


c.i.  De  Tibiis  Vet.  335 
Nec honeftiores  apud  Romanos  Ti- 
I bicinae  5 quse  venales olim  in  conviviis, 
I ranquam  ad  hallam  publicam,  propo- 
i nebantur:  & qui  majus  pretium  offer- 
ret , folus  eis  ex  libidine  fruebatur, 
quod  ex  Jithen^o  condat  lib.  13.  Et 
apud  eundem  lib.  14.  Lyfimachus in- 
quit: At  egonufquama^udme  egrejfam 
^idi  e tragica  [cena  meretricem , innuens 
•rlw  ^ Lamiam  T^tbici- 

nam.  Nonnulli  Amhubajits  Tibicinas 
Syriaca  lingua  putant  dici.  Papas  in 
Onomadico:  Ambubaja  mulieres  ^ T/- 
bicin^  Syriaca.  Erant  Ambubajas  mu- 
lieres vagce  & viles,  quibus  nomen  ab 
ebrietate  verborum  balbutientium  in- 
ditum effe  alii  volunt.  De  illis  Horatius 
lib.  1.  Serm.  Sat.  2. 

Ambubajarum  collegia  , Pharmaco^ 

tJMendici , mimre  , balatrojies  , hoc 
genus  omne 

Moefium  ac  follicitum  eji  cantoris 
morte  Tigilli. 

Suetonius  in  Nerone cap.  27. 

jarum^^uc 


Casp.  Barthol.  1.3. 
jarumc^ueminifieria.  Vocem  hancHe- 
braicam  Chaldaicam  efle  dicit  do- 
S:\ti\musy  o/ephus  Scaliger,  Tibicinem- 
que denotare. 

De  Tibicinibus  alia  hic  tacebo , qux 
in  totooperishujus  contextu  occurrunt. 
Hic  Iblurn  addam  , morem  antiquum 
Tibicinibus  ufitatum  , qui  ingredi  (ce- 
nam ofcula  jaftabant,  ori  prius  manu 
admota,  deinde  protenfa  in  eos  quos  1 
adorabant,  quod  fa6lum a Neronein- ^ 
nuit  Tacitus^  loquens  de  eo  citharoedum 
agente  lib.  16,  Annal.  Pofiremo  flexus 
genu  ^ coetum  illum  manu  veneratus.  De 
Tibicine  ThadrusVih,  5'. 

In  plaujus  conflurrctlum  efl^  jaBat 
bafla 

Tibicen 

Ja£tare baliaalii  explicant,  quali  ado— 
rafe  populum  , ex  veteri  Epigram-* 
mate : 

Ingreflus  fcenam  populum  faltator 
adorat , 

Et  y-uvenale , apud  quem  Sat.  3 . 

Afacieja^are  manus  ^ 

idemi 


c.  D E T 1 B 1 I s V E T. 

idem  eft  quod  adorare.  Inhujufcemodi 
adoratione , ad  populum  fa6ta , utrum- 
que conjungit  Tacitus  , nempe  , & 
profenfas  manus,  & orculaia6la.  Hi- 
lior.  lib.  I.  Nec  deerat  Otho^  proten- 
den:  manus  , adorare  vulgum  , jacere 
efcida, 

CAPUT  II. 

I^farfy^e  Tibicinis  Fabula. 

A Mariya  nonnulli  Tibiam  ajunt 
inventam,  inter  quos  de 

prxparat.  Euang.  llb.  c.  4-.  led  quo 
jure  ipfum  autorem  Tibix  clamitent , 
fuo  loco  diximus.  Nimirum  a Minerva 
abje<Sl:as  Tibias  rcperit , quibus  fuper- 
biens  8c  nimium  fidens  arti  fux  ad  cer- 
tamen Apollinem  provocavit , (ed  fu- 
peratus  ftultx  arrogantix  poenas  dedit. 
DeilloitaO^i/ir/i/zj  Faftor.lib.  6.  ubi  do 
Tibia  loquitur  : 

Inventam  Satyrus  primum  miratur : ' 
at  ufum 

Nefcit  inflatam  fenflt  habere 
fonum.  Et 


33^  Casp.  Barthol.  1.5, 
Et  modo  dimittit  digitos  , modo  con^ 
cipit  auras ; 

Jamque  inter  Nymphas  arte  fu» 
perbus  erat, 

JProvocat  edr  Ph(^bum  , Thoeho  fu- , 
perante  pependit 

Cafa  recefferunt  d cute  membra 
fua. 

Quinam  autem  fuerit  ille  Marfyas  j 
variant  inter  fe  Autores.  Quidam 
Hyagnidis  , qui  primus  leges  Mu- 
lleas ad  laudes  Deorum  , quibus  in 
folemnitatibus  Graeci  ufi  funt  , ac- 
commodavit , filium  fuifle  volunt, 
ut  jdpulejus  Florid.  lib.  i.  Cum 
quo  paria  prodidit  Nonnus  Dionyf  . 
lib.  lo. 


Hi 


C)  V TEK£  B-h^  uotyvtg^og  Hi  ^ot  •• 

ctvXoi  ABlu/tjH 

i.  e. 

Bacchus  putabat  fe  audire  Tibicinem^ 
U^ljgdonium  9 

(^em 


c.a.  De  Tibiis  Vet.  337 

Ouem  genuit  Hy agnis , c^ui  in  perni- 
ciem fuam  certavit  cum  Apolline^ 
Foralem  duplici  fonitu  'Tibiam  Mi- 
nerv£  inflans, 

Hyagnidem  alii  natum  Marfya  con- 
tendunt. Oeagrum  Marfyx  Patrem 
dicit  Hyginus,  Marfyam  pro  Olympi 
filio  habere  videtur  Strabo  ^ cui  accedit 
Apollodorus,  Cceterum  Olympum  di- 
fcipulum  Marfyae  tradit  Tz^etx^es  i. 
Chii.  ly.  Quo  refpexic  Ovidius  de 
Pont.  lib.  3.  EI.  3. 

In  Phryga  nec  Satarum  talis  Olympus 
erat. 

Nimirum  quia  Olympus  Marfyge  di- 
fcipulus  ferebatur  , & Ovidius  erat 
pr receptor  amoris,  Quicquid  demum  de 
hoc  fit , illud  condat , Marfyam  quon*» 
damefieaurum 

contraria  Phoebo  Carmina, 
Quemadmodum  Statius  lib.  y.  Sylv. 
EI.  3.  Scilicet  provocavit  Apollinem 
certaturum  de  cantibus  , Mida  Rege 
pro  judice  elefto  , ut  Fulgent,  lib.  3. 
Myth,  Cxterum  quia  fola  Tibia  ufus 

P paria 


338  Casp.  Barthol.  I/3. 
paria  cum  Apollinis  cithara,  cum  voce 
conjunfta,  facere  non  potuit , inferior 
certamine  deceflTit,  Id  quod  innuit  Sta^ 
'titis  Thebaid.  llb.  i.  verf  699. 

'Tu  Phrjga  fubmittis  cithara, 

Vi6tum  etiam  Marfyam  confitetur 
yuvenal^S^t,  10. 

Scire  velim  quare  toties  mihi  Navole 
trifiis 

Occurms fronte  ohduBa^  ceu  Marfja 
villus. 

Frxtcrea  Apulejus  Florid.  lib.  i.  aliud 
llultitix  maximum  (pecimen  deMar- 
I)^a refert,  quipriufquam  Tibias  occi' 
peret  inflare  , prius  de  fe  & Apolline 
deliramenta  quaedam  barbare  effutivit : 
laudans  fele  , quod  elfet  & coma  reli- 
cinus barba  fquaUidus  ^ peBore  hir- 

futus  arte  Tibicen  ^ fortuna  egenus , , 
contra  Apollinem  adverfis  virtutibus 
culpabat.  Ideoque  prodidit  Diodorus 
Siculus  lib.  3.  viftorem  Apollinem^ 
contentione  nimium  exacerbatum  vivo  > 
pellem  detraxiffe  , & deinde  citharam» 
Tibiafque  in  antrum  Bacchi  intuliffe», 

Hi«» 


— « • 


c^.  De  Tibiis  Vet.  339 
Hiftoriam  hujus  certaminis  Sc  Marfyac 
fuperati  referuat  , Philojiratus  Junior 
in  Iconibus,  Jo.  Tx^etw  Hiftor.  Chii,  i . 
nuni.  15'.  iionnus  Dionyf  lib.  i.  Ar^ 
chius  in  Florileg.  Epigr.  lib.  3.  cap.  8. 
Inter  alios  Ovidius  Metamorph.  lib.  6, 

■■  Satjri  reminifcituY  alter  ^ 

Quem  Tritoniaca  Ldtom  arundine 
viBum 

Affecit  poena,  ^uid  me  mihi  detrahis  ? 
inquit. 

Ah  piget : Akfioneji  clamahat  T^ihia 
tanti ! 

Clamanti  cutis  efl  fummos  direpta  per 
artm. 

‘ Detra6la  autem  pelle , e proximx  ac  pa- 
tuix  pini  ramo  excoriatus  fuipenfus  eft*, 
uti  poenam  MarFyx  commemorat  A- 
pollodor mlib.  i.de  Deor.  Orig.  Quo  al- 
ludit Thebaidjib.  4.  verC  186’. 

— §lms  non  certamina  Phoebi 
Noffet  ^ dr  iilujires  Satjro  pendente 
Celaenas. 

E pelle  autem  Marlyx  utrem  fa£lum 
cflc  & in  Celxnarum  civitate  fufpen-* 

P X fum  : 


340  Casp.  Barthol.  1. 5. 
Ium  5 feri  it  Herodoti^  in  Polymnia, 
Et  idem  indicai  Clandianmln 

lib. 

Hic  ^ Apollinea  vi5lus  tejludins 
pajior 

Sufpenfa  memores  illufirat  pelle  ['e* 
laenas, 

■Quippe  illud  certamen  commiflTum 
fuifle  non  procul  a Cclsene,  Phrygiae 
urbe  [ quae  antiquato  priori  nomine  in 
i\pamiam  rranfiit  a Seleuco  Rege  poft- 
modum  conflirutam  1 juxta  lacum  in 
quo  ad  ulum  Tibiarum  optimi  calami 
gignuntur  , feriprum  reliquit  Strabo 
lib.  i^.  Sic5t?//;7//;fdeCel3ene,  cap.  40. 
Ijlic  tjd/farfyas  ortus , ilHc  fepultus : 
Unde  qui  proximat  fluvius  , tj^farjjas 
dicitur  : Nam  facrilegi  certaminis  fa- 
ctum audace^  in  Deum  Hbias  tejiatur 
mnprocul cum  fonte  vallis  ^ qu/e  even^> 
tum  gejit£  reifignat  ab  Apamia  de- 
cem millibus  pajfuum  feparata , Aulocre~ 
'ne  ufque  adhuc  dicitur.  Idem  ante  iplum 
tradidit  iHinius  lib.  y.  cap.  29.  Ex  eo 
lacu  dicuntur  manare  fontes  Marfyx 

flumi- 


c»z,  ^ De  Tibiis  V"et. 
fluminis  ) cum  (Ovidius  lib.  IVler^i» 
morph,  (cribat  Marfj^am  ab  Apolline  in 
fluvium  mutatum  nomen  aquisdedifle 
Ifidc  petcfis  Tu^tduTU  vi^is  declivibus 
eequor  ^ 

LMarfya  nomen  habet  Phnm^  U^ui. 
dijjimus  amnis. 

Non  aliud  denotat 

bin  votum : 

Nndaque  direpta  meant  tua  vifc^ra 

pelle 

Ut 'Phrjgn,  cujas  rtomma  flumen 
habet. 

Hicamnis  haud  procul  a Marandri  fou. 
nbusorjens,  in  Msandrum cadit , tefte 

Iflyio  hb.  3 famaque  ita  tenet,  inquir, 
Lelants  Marfjam  cum  Apolline  Tibia- 

ST  r?ru  Lucanus 

rharlal.hb.  3. 

Lucent  damnata:  Phcebo  viclore  Ce- 
Iden^e : 

9^^ekrerefth  defendens  LMarfya 
ripis  ^ 

lErrantem  Micandron  adit , mifluCque 

refertur.  ^ 

P 5 CA- 


54^'  Casp.  Barthol.  1.3. 


CAPUT  III. 

J^bJjus  cjuibus  uji  Tibicines , 
uiuulo  i T^ibidTUTU^  liusulctYum 
theca , atque 

\ 

INfigne  Tibicinum  anulus  feu  gem- 
mafuit.  De  Anulo  nonnulli  inter, 
pretantur  Suetonii  locum  dc  fympho. 
niacis  Neronis : Injignes  fmguiffma  co. 
rna  & excelkntijjlmo  cultu  fueri , necji- 
ne  anulo  Uvis.  Quafi  dicat  ex  confue- 
ludine  aliorum  Muficoruml^vasanu- , 
lis  habuiffe  ornatas.  Sane  de  Gemma 
Tibicinum  Plinius  lib.  37-cap.  i.  Ntc 
deinde,  inquit,  alia,  c^ua  tradatur, 
maanopere  gemmarum  claritas  exjtat  a- 

pud  Aut  ores  ; Praterfiam  If^eniam 

Choraulem  , multis  fulgentibujfse  utt 
folitum.  Ifmeniam  illum_  anulo  ulum 
efle  non  raro  legimus,  cujus  opera  caii 
dc  fucum  fecit  Perfarum  oculis,  ' 
taxerxem  , ad  quem  Legatus  nu  us 


i 


c.j.  De  Tibiis  Vet.  345 
erat,  ipecie  tenus  falva  libertate  ado- 
I raret.  Cum  enim  Regis  iwJeundiSc  coi- 
I loquendi  facultas  aliter  non  daretur, 
I quam  fi  eum  veneratur,  Ifmcnias  fta- 
I tim  atque  in  confpectum  Regis  venit 
i anulum  (enfim  digito  detraflum  , 

! clam  & nemine  animadvertente  ad  pe- 
I des  abjecit  : quem  mox  jacentem  fus- 
j tulit  ; Eoque  corporis  geftu  , quafi  ve- 
i nerabundusprocubuiffet,  vifus  efl:  pa- 
I trio  Perfarum  mori  infiitutoquc  paruif- 
i (c . Cum  tamen  mhil  fe  indignum  aut 
I plutei  civium  morem  feciflec,  quem- 
j admodum  eam  rem  fufius  prolequitur 
j iib.  i.  Var,  Hift.  cap.  21. 

I Vlinius  loco  fupra  allato  tradit  eundem 
i Ifineniam  inftituifle , ut  omnes  mufi- 

^ cae  artis  hac  quoque  oftenratione  cenfe. 

rentur  , ‘vcluti  DiofiyJodoYHs  , inquit^ 

I aqualis  ejus  ^ amulus , ut  fic  quoque 
I far  'videretur.  Tertius  qui  eodem  tem- 
pore futt  inter  Mujicos  , Nicomachus , 

I multas  gemmas  habuijie  traditur  , fad 
1 nuda  peritia  elegas iSorte  quadam  his  ex  > 

J emplis  initio  voluminis  oblatis  adverfus 


544-  Casp.  Barthol.  l.j. 
eos  5 qui fibi  hanc  ojientationem  arrogant^ 
ut  palam Jit  eosT' ibici n u m gloria  tumere. 
Habuere  praeterea  Tibicines  cifteU 
lam  quandam  feu  vas  ubi  reponebant 
atque  condebant  Tibiarum  lingulas , 
quod  fcu  lingularum  theca t 

Tolluci  lib.  7.  cap.  35.  Eidem  autem 
lib.  IO.  cap.  33*  c(l 

Tthiarum  theca.  Sed  interdum 
etiam  Glottocomtium  de  vale  apud  Neo- 
tericos inveniri  monet.  Quia  autem 
pro  Tibiarum  theca  inlerviebat,  ab  ea- 
rundem  lingulis  denominatum  eft,  ex 
Polluce  ibidem.  Etiam  ^Jlbe7tam^ 
vocari  refert.  Hefychio  dicitur 

& uvXcJ>}x.9], 


Inter  res  quibus  u(i  funt Tibicines, 
erat  etiam  feu  capiftrum  ex 

pelle,  quod  ori  circumligatum  eft.  He* 
fjchius  ^ i »vXy^K  7)  , Ttbici* 

71  um  ejl  capijlrum  vel  oris  integumentum, 
Suida  non  <popo£ly^  (ed  <Pop^^ov  dicitur. 
Sumptum  autem  videtur  2 capiftro,quo 
jumentorum  ora  includuntur  , quippe 
quod  fibula  non  erat,  fed  vinculum  ex 

pcl- 


c. De  Tibiis  Vet.  54.^ 

pellibus,  quo  labra  & os  confringe- 
bantur, reliita  rima  per  quam  Tibia- 
rum lingula  ori  poOet  immitti.  Unde 
de  Marfya , ubi  cum  Apolline  certa- 
men iniret  , Tlutarchus  SympoC  7. 
cap.  8.  <Po^inS.  ,^ivXo7',  Uv7v\ 

cafifiro  Tibiis  os  fibi  praeludens.  Sed 

non  feraperhujufcemodicapifra  in  ufu 

tuiiTe  credere  cogor,  ciim  in  variis  Ti- 
bicinibusqui  in  facrifidis  conviviifque 
Veterum  8c  paffim  aiibi  inflatis  buccis 
confpiciunrur,  non  appareant,  Unde 
iulpicarihcet,  illos  tantiim  oricircum- 
igata  hac  pelle  cecinifle  in  certaminibus 
mulicis,  quemadmodum.de  Mariba 

Tlutarch.  ubi  & majori  arre  & nifu  o- 

pus,  & debita  proportione  rpiritus  mo- 
derandusyflet.  Forfan  & alias  ullii  hiif- 
m non  inficias  ivero.  Saltem  hanc  con- 
jecturam in  certaminibus  confirmat 
riJlophanesmYd^^: 

x^esf', 

'£y  <pof?^u.-rd,7z  A;<5r«7s 

1.  e. 

P S’  tu  m 


54-^  C ASP.  Ba  RTHOL.  1.5." 

T*iim  Tibicen , fi  victor  litis  abit^  gra- 
tes  agit  ijffis 

Judicibus  , egrejjls  canit  ori 
circum  pelle  ligata. 

Hujus  generis  habenam,  ambientem 
genas  ad  canentis  robur,  confpici  in  ef- 
figie (latuse  aenese  pedem  altx , quae  du- 
plicem Tibiam  decenter  perforatam  in- 
flat , refert  Tomafinus  lib.  de  Donar. 
camque  e Cl.  vinjacobi  Gajfarelli  Mu- 
fto  fibi  a communicatam.  Ejus 

figuram  exhibet  Fort  unius  Licetus  in 
Gemm.  Annular.  Antiq.  Schemat.  51, 
quam  e regione  confpiciendam  damus. 

TalisTibicen,  qui  corio  hoc,  quod 
'£u  (pophiiov  nominaiit,  labiis  cir- 


cumpofitoiinftruftus 
cft  apud  Arifiophanem  in  Avib.  Atque 
in  eum  modum  capiftrati  Mariyae  fi. 
guram  fubjicimus,  quam  ex  veteri  fi- 
gillo  doftos  viros  habuiffe  aflerit  Sal^ 
mafitis  Exercitat.  Plinian.  in  Solin.  par- 
te fecunda, quemadmodum  verfa pa- 
gina fequenti  videri  poteft. 

Ab  (®'>f»«Vgenus etiam 

Me> 


De  Tibi  IS  V E r. 


48  Cas?.  Barthol 


I 


c. 5*  De  Tibiis  V ET.  ^549 
Medici  <pof>Qeicw  dixere,  cujus  duaefpe- 
cies , & ^f^f/5355.  Poftenorein  ita 

vocarunt  quod  non  folum  os,  (ed  etiam 
frontem  comprehendebat  vinculo.  Cu- 
jus formam  ex  Libro  Sorani  «7n<h'- 
etiam  fubjecit  Salmafim , qualem 
ego  iple  non  ita  pridem  delinearam  vidi 
in  MS.  vetuftiffimo  Sorani  , de  variis 
obligandi  modis , cum  nuper  Florentiae 
in  illuftri  Bibliotheca  Medice'a  ledulo 
pervolverem  admirandum  illud  Chi- 
rurgorum Antiquorum  Opus,  conge- 
ftum  a quodam  Niceta  Medico.  In  quo 
Volumine,  eleganti  6c  vetufto  caradlere 
confcripto  , non  pauca  inveni , quae 
curiofo  animo  /aiisiccerunt,  ut  aliquan- 
do forfan  palam  faciam.  Habentur  au- 
tem ibi  multa  antiquiffimorum  Medi- 
corum opufcula  , & traftatus  de  parti- 
bus chirurgix,  ut  funt,  prxtcr  Hippo^ 
crates , Galeni , Oribafii  & FauU 

notos , Heliodori  de  fradluris  Sc- 
ligaturis  capita  varia  nondum  edita.' 
Sunt  & alii  tradlatus  non  contemnendi,' 
ut j, praeter  Rufi  EphefiiS<Palladiiopu(* 

cula 


.1 


35TO  Casp.  Barthol;  I.j, 
cula  jam  edita  Apollonii  Citienfisix2i&. 
de  articulis  fivejundluris,  capitum 
Soranus  de  fignis  fra^lurae  , c.  2g. 
Idem  'de  variis  obligandi  modis, 
Co  5:9.  cum  fuis  figuris.  Nam  alia 
multa  aliorum  fragmenta  prgctereo. 
Bene  precabor  Viro  Eruditiflimo  An- 
tonio (J^agliahechio  , Celeberrimo 
Magni  Etruriae  Ducis  Bibliothccario, 
qui  gloria  eft  non  fblum  Hefperias 
fuae , fed  & totius  Eruditi  Orbis , 
quem  in  fui  trahit  ftuporem,  quod 
mihi  primus  occafionem  dederit  accu- 
ratiiis  hoc  Volumen  pervolvendi,  nam 
alia  taceo , quae  ex  vafto  Eruditionis 
omnigenae  penu  , conatibus  meis  non 
parum  profutura,  largo  flumine  fup- 
peditavit.  Caeterum  ego  ad  rem  rever- 
tar, quia  de  Chirurgorum  alibi 

agendi  locus  erit. 

Noxii  etiam  & damnati  inter  ese- 
tera  ludibria  capiftrati  froenatique  tra- 
hebantur , ut  docet  Gronovius  lib.  x* 
Obfervat.  cap.  xi.  Unde  hoc  lendi 

quidam  nummum  illum  interpretan- 
tur 


c.5<  De  Tibiis  Vet. 


35T2-  C A SP.  B A R T H O L.  K 5. 
tura  Schotto  exhibitum  in  notis  ad  Ze- 
nobianum,  cujus  hic  E61:ypum  pagina 
prxcedenti  ex  Gifberti  Cuperi  Obfervat. 

lib.  I.  c.  12.  damus. 

\ 

Caeterum  nummum  illum 
Velferi  meliore  jure  ex  eo  ritu  explicari 
pofle,  quo  cantores  labia 6c  faciem  ca-  f 
piftris  conftrlngebant , ne  tumelcerenr,  j 
refte  praetendit  idem  Cuperus  ; adeo-- 
que  non  reum  , fed  Satyrum  reprae-^ 
jfentare  , quoniam  reis  capiftrum  (eu 
funis  ori  inferatur  , & hic  pelliculat 
fuprema  & infima  labia  ambiar,  relidlo- 
parvo  ad  inflandum  foramine.  Nami 
quod  ait  'Schottus  , hunc  nec  cornuar 
nec  barbam  habere , quae  propria  Saty- 
rorum, nihil  impedit,  confitente  Cupe^- 
ro , fe  vidifle  in  porticu  Mazarini  fta-- 
tuam  Satyri  fine  cornibus,  capilllrio«. 
modico,  manu  finiftrafiftulamjuncflam' 
tenentem,  pelle  ferina  ornatam,  quod-*- 
que  obfervandum,  humanis  pedibus. 

Infignem  capiftrati  figuram  cum-’ 
Tibiis  ori  infertis,  ex  Bafi  triangula-* 
ri  in  Capitolio  hic  exhibeo  , quemad-- 

modum. 


35^4  Ca5p.  Barthol.  1.5. 
modum  mihi  ejus  delineationem  cou'» 
cedit  Illuftriflimus  Eques  Car.  Anton.  d 
Tuteo^(\v\gu\m  erga  me omnefque alios 
humanitate  prsedirus,  ex  infigni  illo  An- 
tiquitatisThclauro,  qui  plurimis  Volu*  . 
minibus  apud  illum  fervatur.  In  hac  fi- 
gura, Leonina  pellis  Bacchanalia  indi- 
cat, qua  ornatus  etiam  cernitur  Tibi-  • 
cen  ille  inDionyfiacafaltationeinhor- - 
tis  Burghefianis,  &in  M\x{xoyo.  Petr. 
Bellorii  Romoe  tales  Duos  Tibicines 
vidi  cum  Leonina  pelle  , in  Tabella 
figulina  quadrata  unum  , alterum  in 
ba(i  aenea  tripodali,  ubi  varia  alia  cer- - 
nunrurad  Bacchanalia  (pe^Vantia.  Ufusi 
autem  hujus  capiftri  neutiquam  fuituc 
foeditatem  oris  tegeret,  & hoc  tumen- 
tes buccas  abfeonderent  Tibicines , ne 
res  oculis  ingrata  eflet  ut  nonnulli  au- 
tumant ; fed  ne  labrum  fcinderetur ; , 
quem  finem  adducit  Stndas.  Et  quia 
magno  nifu  Tibix  flatu  implendx  e- 
rant  , tali  capiflro  opus  habuere  , 
quod  genas  ambiret  ad  canentis  ro- 
bur. Prxterea  immodicum  fpirituni 

coercebat, I 


c.  3.  De  Tibiis  Ve T.  35'5' 
coercebat , & attemperabat  ut  mode- 
ratus exiret , fuavemque  Tibise  can- 
tum efficeret.  Ita  vetus  Scholiajles  A- 
riftoph.  in  Vefpis , exponit 

(Asou^cc  , ov7a«5  efv  GTtjy.^ir^i  ro  ttfuttcs- 

^(jv  'S  Gum 

hoc  tamen  alium  illum  ufum  conjungit 
Tlutarcbus  de  Ira , fcilicet  ut  inxqua- 
'litatem  oris  abfcondcret»  ubi  de  Mar- 
fya  inquit  ; Capifiro  quodam  (j^  inte- 
gummto  ( (po^^H-2  yj^  circa  Qi 

fpiritum  , qui  rapide  (jr  violenter  per^ 
rumpebat  , coercuit  vultm  in^equa^ 
litatem  abfcondit.  Sed  ufus  primus 
ac  praecipuus  fuifle  videtur  , ut  im- 
petum fpiritus  exciperet  & eum  ju- 
fte  moderaretur.  Unde  qui  immode- 
rate (piritu  utebantur  in  Tibiis  inflan- 
dis, eos  fine  capiftro  flare  Graeci  dice- 
bant. Sophocles : 

^vKitncoii  eit^ 

*A^’  ^yoioctq  (^{idc/Adi  (Po^Selca  i.  C. 

N^on  jam  ille  modicas  ore  infpirat 
Tibias , 

Sed 


35'^  Casp.  Barthol.  I.g. 
Sed  Jlne  capijiro  enormibus  jiat  fodi- 
hus. 

Qi^od  Sophoclis  diclum  eriam  apud 
Dionyf  Longinum  iA.  cap.  2.  Et  idem 
ufurpat  Cicero  lib.i.  Attic.  Epift.  1 5.  fed 
Ungulam  ibi  male  pro  capiftro  vertunt 
nonnulli. 

CAPUT  IV., 

De  Fejlitu  Tibicinum , G? 

Scabello, 

IN  rem  vefllariam  podabfolutlflimas 
O^?.  Ferrarii  lucubrationes  inqui- 
rere velle,  eflet  a6lum  agere.  Ideoque 
nec  multis  habitum  Muficorum  & ci- 
tharoedicum attingam , quem  pluribus 
explicat  in  opere  nunquam  laris  lau- 
dando Ferrarius.  Paucis  (blum  ea  ad- 
jungam 5 qux  Tibicinum  vefticum  (pe- 
ctant. Ulbs  fuiffe  Tibicines  vefte  ad 
talos  di miflTa  tefl:aturT/^//////^lib.  2. EI. 8. 
de  Tibicine  Pvthio: 

Pythius  in  longa  carmina  vejtecami. 

Quam. 


c. 4-  De  Tibiis  Vet.  35*7 
Quam  veftem  de  palla  interpretatur 
FerrariiySy  quae  proprie  erat  mulierum, 
fed  inde  ad  Mulicos  rranliir.  Ovidm 
Amor.  lib.  1.  cap.  8. 

Ipfe  Dem  Varum  palla  JpeBahiUs 
aurea 

Irailat  inaurature  confona  fila 
rar. 

Non  abfimile  eiufdem  teftimonium 
exilat  lib.  2.  Metam. 

— Calamis  agrefiibus  infonat  ille. 

Et  mox; 

Verrtt  humum  Tjrio  fatur  at  a murice 
palla. 

Erat  aurem  palla  ex  Ifidoro  lib.  19.  c. 
25'.  quadrum  pallium  muliebns  veftis 
deducum  ufquc  ad  veftigia,  affixisin 
ordinem  gemmis.  Et  palla  di6ta  eft , 
-rrr^^Hv^  Q,  z mobilltate.  De 
Choraulae  (eu  1 ibicims  pallio  lucu- 
lentus dl:  locus  Flavii  Vopifei  in  Carino 
Imperatore  : Infcriptum  efi  adhuc  in 
Choraulae  pallio  Tyrmnhino  , quo  ilU 
velut  fpolio  fiobilitatis  exaltat^  Mef 
faUe  nomen  & uxoris.  Longam  togam 

1 ibiani- 


3)8  Casp.  Barthol.  J.j. 
Tibicinibus  attribuere  videtur  Ovidius 
lib.  6.  Faftor. 

Cur  vagus  incedit  tota  'Tibicen  in 
urbe  ? 

^itud  (ibi  ferfona^  quid  toga  longa 
volunt  ? 

Scilicet  idibus  Januariis  , quo  die,  ex 
Tlutarcho^  ex  aliis,  Idibus  Juniis,  per- 
niiffum  erat  Tibicinibus  per  urbem 
circumire  , veftem  indutis  muliebrem. 
Ideoque  non  parum  ad  rem  noftram  fa- 
cit Horatius  de  Arr.  Poer. 

Sic  prifca  motumque  (jr  luxuriam  ad^ 
didit  arti 

Tibicen  , traxit  que  vagus  per  pulpita 
veflem. 

Quod pleriquc  ita  interpretantur,  Ti- < 
bicines  talarem  & longam  veftem  ge- ♦ 
ftafle  , ut  gravitatem  prae  le  ferrent,  j 

quemadmodum  confplciuntur  quatuor 

illi  Tibicines  qui  coronati  longas  Ti-i 
bias,  ut  in  facrificiis  moris  erat,  inflant 
in  lacrificio  folemni,  quod  in  marmore 
antiquiflimo  expreflum  eft,  cujus  de- 
lineatio, Cafalio  a Cl.  Caffiano 


T 


De  Tibiis  Ve  T.  , 


3^0  Casp.  Barthol/  1.3. 
d Puteo  'transmiffa , exftat  de  Splend. 
Urb.  Roni.  parr.  3.  c.  i.  Etfimilisefl: 
ftatua  parva  jenea  duas  Tibias  inflans, 
in  Mufeo  Scipionis  Cardinalis  Burghe- 
(ii  , cujus  delineationem  Illufrriflimo 
Car.  Anton,  d Puteo  debeo , qualem  pa  • 
gina  antecedenti  exhibeo. 

Tunicam  talarem  exponit  Ferrarius 
par.  X.  de  Re  Vcft.  quali  (Itpalla;  fed 
utramquediftinguir,  (eorlumnomi- 
minat  Suetonius  in  Caligul.  cap.  5'4-. 
cum  galla  tunicaque  talari  projiluit.  l"a- 
laris  vero  Tunica  apud  l[idorum\\h,  ig. 
cap.  dicitur  eo  quod  ad  talos ufque 
' defcendat,  6c  ad  pedes  defluar. 

Antigenidem  Thebanum  Muficuni 
primum  fimbriatam  veftem  in  com- 
meffationibus  attulifle^c  calceis  Mile- 
fiis  ufum  fuifle  refert  Suiclas.  Tibici- 
num calceamenta  PoUux  vo- 

cat lib.  10.  c.  35.  Di£ta  funt  ? 

7^5  a pedis. plaiifu  & 

percuflione.  Quippe  in  Theatris  qui 
'pede  pulpitum  percutiebant,  ut  ab  o- 
mnibus  melius  crepitus  ille  intelligere- 

lur, 


C.4-  De  Tibiis  Vet.  36'! 
tur,  ligneas  foleas  fub  pedibus  habe- 
bant, inrerdum  & ferreas,  ut  clarior 
eflerfoniis.  Fa6ium  id,  ut  exteris  ad 
canendum  prxirent  & modum  fignum- 
que  canendi  darent.  Et  talis  in  Vete- 
rum Choris  Mefochorus  dicebatur. 
Tlinius  lib.  a.  Epift.  14.  Hoc  infiniti 
clamores  commoventur  cum  Mefocho- 
rm  fignum  dedit.  Sic  Sidon,  'oyfpolli^ 
nar.  lib.  i.  cap.  Nullus  ibi  Ljrifiesj 

choraules  , mefochorus  , tympanijlria  ^ 
pfaltria  canit.  Una  cum  Tibiarum  in- 
centione hoc  fignum  calceolo  ferreo  vel 
•ligneo  datum  ed  fahantlbus  Panto- 
mimis, ut  geftum  facilius  moderaren- 
tur ad  hunc  ftrepitum  compofitum, 
uti  Lucianus  in  Ajace  furente  de  Pan- 
tomimo faltante  prodit.  Non  raro  au-*^ 
tem  hoc  a Tibicinibus  ipfis  facium  efir, 
qui  ad  chorum  fimul flabant  & terram 
pede  plaudebant,  quemadmodum  fi- 
dem laclc  idem  Lucianus  de  Laconi- 
cis choris  &c  hujufcemodi  Tibicine: 

xlv7ra)f  nl  777?/,  Hujufcemodl  lignea 

lan- 


Casp.  Barthol.  I.5. 
iandalia  Latinos  appellaffe  Scabella, 

. quod  inftar  fcabellorum  eflent  & cx 
ligno  fierenr,  pedibusque  fubjicereii* 
tur  ut  fcahella  , fufpicatur  C/.  Salma- 
fius.  Certe  Scabella,  yel  Scabilla,  non 
infrequenrer  apud  Autores  occurrunt. 
Arnobius  lib.  7.  Etiamne  Sjmphonus? 
§iuid  efficiunt ^ crepitus  fcabillorum  ? A- » 
perre  h‘a:c. Scabella  non  aliter  concrepa- 
re facit  Cicer.o^^ quzm  illos  qu/  Grae- 
cis ol  775 ^ vocabantur.  Itaf 
enim  ille  pro  Coclio  : (J^fimi  ergo  eji 
jam  exitus^  non  fabulae.  In  quo  cum  clau  * • 
ffula  non  invenitur  ^ fugit  aliquis  ema-* 
7ubus  5 deinjc  fcabella  concrepant  ^ au-* 
lccu?n  tollitur.  Manifeftius  Icabillorum 
crepitum  cum  Tibiis  conjungit  Sueto-* 
vius  in  Calig.  cap.  5^4.  Deinde  repente*" 
7nagno  libiarum  fcabillorum  crepitu^ 
cum  palla  tuntcaque  talari  profluit  & ^ 
defaltato  cantico  abiit.  Nihilominus  ^ 
quae  fint  Tcabclla  opud  praedi6l:os  f 
aytores  , quidve  denotent , magna  in- ^ 
ter  recentiores  contentio  elf , in  eorum 


explicatione  propria  occupatos.  Ca- 
' rolus 


C.4-  De  Tibiis  Ve  T.  5^5 
rolus  Langius  legit  Scamilla , & credic 
efle  genus  inftrumenri  mufici  quod 
ore  inflatur  , cui  fubfcribit  Torrentius 
ad  Suetonium.  Quibus  forfan  aliquid 
iublidii  accedet  ex  Gloffis  Ifidori:  Sca^ 
mellum  fymphoniaci  ; quae  tamen  ita 
exponit  Vojjtus  in  Etymol.  quoniam 
unus  fymphoniacis  modum  dabat  pulfli 
Icamelli.  Atque  hujus  le£l:ionis  non 
oblcura  indicia  prodit  Infcriptio  Spole- 
tina , fi  alias  ad  hoc  forum  pertinere  il- 
lam verum  fit  , apud  Gruterum  pag. 
4.64.  in  qua  : Vraf.  Fabr.  Rom^, 

I Dec.^.Scamillar.  Oper^  Veteres  d Sce^ 
na  c^c.  Ubi  Decuria  quarta  fcamilla- 
rium,  vel  Icamillariorum,  corpus  aut 
collegium  artificum  fignat  , qui  fca- 
milla  conficerent,  ex  mente  Val.  Chi^ 

' mentellii  de  Veter.  Sellis  cap.  25.  led 
] num  de  fcamillis  Muficis,  anad  feden- 
^ dum  (candendumque  compofitis  , In- 
I fcripiio  haec  accipienda  fit,  dubitat. 
I SalmafuisiwYX.  Vopifcum,ut  mododi- 
I ximus,  cenfct  revera  antiquos  habuiflc 
I fcabcllaineum  ufum parata,  qux pedis 

Q 2 pulfu 


Casp.  Barthol.  1.5. 
pulfu  lignea  fblea  vel  ferrea  Ibnarenr. 
Sed  illum  refellit  Rubenius  ex  eodem 
Statii  interprete  quem  iple  allegat  in 
hunc  locum  5 ^ adinjj^iratarotariBu^ 
oca^  qui  exponit  injpirata  buxa , Tibiam 
\t\fcabellum  , quod  in  facris  pede  [onare 
confueverunt.  Si  enim  vera  fcabella 
erant,  quomodo  erant  infpirata  ? In 
defenfionem  autem  Salmajii  & inter- 
pretis illius  Juvenalis  , quomodo  per 
fcabella,  quse  Tibicines  in  fkcris  pede 
fonare , ut  ait , confueverunt , inj^irata 
buxa  exponi  poffint , non  video  \ nift 
quod  haud  abfimili  loquendi  modo  ufus 
fjt  Sidonius  Apollinaris  , apud  quem 
lib.  I .cap.  tJHefochorus  ^c^u  \ in  cho- 
ris apud  Veteres  pedum  fupplofione  fi- 
gnum  canendi  dedit,  non  minus 
dicitur,  quam  Lyriftes , choraules, 
tympanillria,  &pfaltria. 

Veram  Scabillorum  formam  videri 
‘ putat  Rubenius  in  ftatua  marmorea, 
quam  deRe  Veftiar.lib.  cap.  17.  ex- 
hibet , ex  qua  talem  fcabelli  figuram  ad- 
jungo. 


Ad 


C.4.  De  Tibiis  Vet. 


^66  C ASP.  Ba  R T HO  L.  L5. 

Ad  ictum  horum  fcabellorum  Tibia- 
rum incentiones  moderatse  funt  & una 
etiam  alia  inftrumenta,  ut  eodem  nu- 
mero atque  tempore  omnia  fimul 
concinerent.  Atque  h^c  mens  fuit  Fo» 
fifei  in  Carino  : Item  ^ centum  SaU 
“pifias  uno  crepitu  concinentes  , ^cen- 
tum camptaulas  , choraulas  centum 
etiam  ^ Pithaulas  centum,  Ubi  apparet 
tot  fimul  Muficos  ad  unum  crepitum 
aequaliter  concinuifle,  qui  quidem  per- 
petuum quendam  & certum  nume- 
rum dedit  , (ed  in  quo,  fine  Tibiis, 
nullo  modo  diftlngui  potuit  connexio, 
nimirum  ubi  finis  vel  ubi  initium, cum 
unus  & idem  ubique  femper  renor 
ctTer.  In  quam  rem  illuftris  extat  a- 
pud  Augufiinum  locus  llb.  4-.  de  Mufica: 
^uaro  ex  te^  inquit,  utrum  pojjint co- 
pulati pedes , quos  copulari  oportet^  perpe- 
tuum quendam  numerum  creare  , u- 
hi  nuUus  finis  appareat.  Veluti  cum 
Symphoniaci  Scabilla  cymbala  pe- 
dibus feriantur  , certis^  quidem  nume- 
ris , his  qui  fbi  cum  aurium  vo- 
luptate 


De  Tibiis  Vet.  ^6j 
luctate  junguntur  ^ fed  tenore  perpetuo : 
Ita  ut  fi  T^ibias  non  audta^s  , nuUo  mO’- 
do  ibi  notare  pojjis  , quoufcjue procurrat 
connexio  pedum  , (3^  unde  rurfum  ad 
caput  redeatuY, 

CAPUT  V. 

Tibiarum  labri  ^ ConfeBores. 

A Tibicinibus  diverfi  videntur  fuifle 
Tibiarum  Fabri,  lingularum. 
Horum  meminit  Pollux  llb.  7.  c.  55, 
ubi  de  artibus  operariis  agit : 
yXarloTroilq^  kvXnr^u7nr,<;  ^ libiarum  COnfC" 

Bor  ^ lingularum  opifex  T^ibiarumper- 
forator.  Ex  quibus  totidem  artes  me- 
morat : UVXoTTOUCii  ^ yXCJTl OTTDllOC^  Ttbiie 
confeBio  , lingularum  opificium.  Talis 
fuit  Theodorus  ille Ifocratis  Rhetoris 
pater,  de  quo  Suidas:  Ifocrates  Theo^ 
dori , ^Tibiarum  fabri  [^^vXottdiu  j Athe-‘ 
h enien fis  Orator , Accedit  etiam  de  eo- 
dem teftimonium  Philofirati  in  Vira 
Ifocratis  : Pater  ipfi  Iheodorm  fuit  ^ 

Q + quem 


3^8  Casp.  BartholI  1.3., 
quem  vocabant  T^ib tarum  fabrum  [ 
^^oTTu^K  \ Illum  Theodorum  ab  hoc  vl- 
<£lum  quaefivifle  opificio  , & alios 
etiam  fer  vos  Tibiarum  fabros  habuiflc,  ' 
docet  Dionjf,  Halicam  a jfatus  de  Anti- 
quis Oratorib.  in  Ifbcrate  : Vatre  au- 
tem  fuit  Theodoro  ^quodam mediocrium 
civium  5 fertos  Tibiarum  fabros 

uvxoTnn^q  ] pofidcnte  , viBum 
ab  hoc  habente  opificio.  Artificium  hoc 
non  infimi  lubfellii  nec  pauci  lucri 
fuit,  ut  ex  eo  conflat  5 quod  de  Theo- 
doro 7'ibiarum  tabro  fertur,  illum, 
antea  modicx  fortis  , tot  fervos  ha- 
buifle  Tibiarum  fabros,  ut  exinde  fa- 
tis fibi  divitiarum  comparaverit.  Flu- 
tare hus  in  Vira  Ifbcraris : IfocratesTheo- 
dori  quidem  fuit  filius  Erechthienfis^me- 
diocrium  civium , fervos  Tibiarum  fa- 
bros pojfidentis  cr  divitis  faBi  ab  his  ^ 
ut  S"  choros  duceret  ( choragus  ejfet ) 
in  (litu  erit  liberos. 


C.6.  De  Tibiis  Vet.  3^9 


CAPUT  V I-  . 

De  Tibiarum  ^ reliquis  Irijlrumejf 
tis , qua  oris  flatu  animantur, 
differentia , & primo  de  Fi- 
flula  atque  Pandurio. 


A Tque  ita  quaecunque  de  Tibiis, 
x \ & rebus  omnibus  , quae  ad  eam 
pertinere  vi(a  funt  , ex  Veterum 
monumentis  haurire  licuit , apto  or- 
dine digefta  expofui.  Supereft  indi- 
ce digito  monftrare  in  quibus  dilFerat 
Tibia  Hkc  ab  aliis  reliquis  inftrumen- 
tis  , quae  oris  fpiritu  impleta  in,  fo- 
num  vocis  animantur,  fuperius  lib.  i. 
cap.  I.  inter  organa  vel 

i^cc  relatis.  Pauca  folum  ex  mul- 
tis delibare  placet  & ad  partes  vo- 
care , ne  in  nimiam  molem  excre- 


fcat  hoc  7TC''pe^'^y  9 quod  ad  majorem 
1 ibix  illuftrationcm  promifimus. 

Q 5*  Ini- 


lyo  Casp.  Barthol.'  I.3: 
initium  dicendi  dabit  Fifiula.  In 
quibus  apud  Veteres  illa  a Tibia  diverfa 
fuit,  plene  6c  eleganter  fimul  indicat 
atque  ob  oculos  ponit  Achilles  Tatius 
de  Clitoph.  6c  Leucipp.  Amor.  lib.  8. 
ita  Latio  donatus.:  Forro  fijlula  h^c 
fi  ori  eam  quis  admoveat , eadem  pror^> 
fiis  quije  Palladis  Tibia  , refert : ve- 
rum  hic  digiti  modos  temperant^  illic 
os  manum  imitatur  : hic  Tibicen  fora- 
mina omnia , uno  duntaxat  excepto  per 
quod  Jfiritus  exeat  ^ obturat':  illic  fi^ 
fiulator  arundines  alias  omnes  liberas 
dimittens , uni  tantum  , quam  quidem 
fonum  edere  velit , os  admovet , qua  dein- 
de om  'tJfa , ad  aliam  atque  aliam  prout 
ad  fuaviorem  cantum  edendum  fieri  par 
ejl  ^-tranfilit  y eoque  patio  circum  arun-^ 
dines  labra  illius  identidem  feruntur.' 
Apte  hic  differentiam  inter  fiftulam , 
quam  Pan  invenerat,  & Tibiam  Mi- 
■ ncrvae  exprimit , ex  modo  five  arte 
defumptam,  qua  ex  utraque  (onuseli-- 
cirur.  Tibia  , cujus  inventrix  Pallas 
ferebatur  j . unica  arundine  conflabat , 

fed 


c.  6.  DeTibiisVet.  371 
fed  pluribus  in  locis  'perforata  , ideo- 
que  opus  fuit  apto  digitorum  regimi- 
ne , ut  reliquis  omnibus  claufis  5 per 
unum  aliquod , pro  libitu  , foramen 
emlflus  5 rediret  inflatus  fpiritus.  Sed 
inFifl:ula,quam  plures arundines  com- 
ponebant , & omnes  fine  ullo  forami- 
ne , nifi  quod  ex  ore  fpiritum  exciperer, 
debuit  idem  efficere  ea  folum  arundine 
inflata,  quam  fbnum  reddere  poftu- 
lavit  ratio  harmoniae , mox  aliis  eo- 
dem modo  oris  fpiritu  impletis.  Quod 
fane  ingens  artificium  arguit,  veteres 
eadem  celeritate  atque  dexteritate  po- 
tuifle  diflanria  tubulorum  ora  labiis  per- 
currere & fpiritu  implere  infifiula,ac 
in  Tibiae  foramina  digitis  obturata 
levi  eorum  motu  aperire  vel  claudere. 
Atque  hoc  qua  ratione  fecerint,  fibi 
haud  faris  conflare  fatetur  Scaliger  de 
Art.  Poer.  lib.  i.  cap.  4-.  Nihilominus 
certum  efl  fiftulx  modulamen  non  alia 
lege  conflitifle,  quam  tali  oris  labio- 
rumque per  omnes  arundines  curfu 
atque  recurfu  , quem  quam  prompte 

Q 6 exequuti 


5 71  C A S P,;  B AR  T H OL.  l.  5 . 
exequuti  fint  , teflatur  Claudianm  in 
Epithal.  Pali.  & Celer.  verL  54-. 

— Flatam  namque  ille  fub  alta 

Fuftfs  inaquales  cera  texebat  ave^ 
nas , 

^yiFanaJiofque  modos  ^ paji oralia 
labris 

tJMurmura  tentabat  relegens^  orif- 
que  recurfu  ■ 

DiJJimilem  tenui  variabat  arundine 
'ventum,  ‘ ’ 

Cseterum  ut  illa  omnia  melius  IntellL 
ganturconfultum  duco  paucis  repetere 
Fiftulae hujus  materiam,  formanr,  at- 
que compacHonis  modum  , & qua:  alia 
ad  rem  noftram  dici  merentur. 

Fiftulse  Latinis  diclxfunt  5 quiafifli 
calami,  vel  quod  vocem  emittafit^  ut 
placet  Ijidoro  lib.  i.  c.  lo.  Graeci  oveA-J.a 
nominant  a fibilo,c-ye^>|  enim  non fijlu^ 
Jam  lolum  led  fthiluw  denotat,  & 
c-vei^eiv  (eu  fijlula  ca7iere^^  fibi» 

lare.  Unde  Martiano  CapelLe  lib. 
(ibilatrix  enodis fijlula.  Et  in  G1  offis  Ifi- 
dori,  Fijiulator  ^ Sibilo,  Quippe 

feu 


C.6.  De  Tibiis  Vet.  373 
■ feu  fihilum  proprie  didcm  efl:  fonus  ille 
quem  fiftula  inflata  emittit.  Solims 
cap.  5 3 . Foce  tam  fihila  ut  imitaretur 
modulos  fifiularum»  Rem  aperte  declarat 
Calphurnius  Eclog.  i o. 

— Sed  neo  refbnare  canorem 

Fiftula  quem  fuerat , nec  vult  con^ 
texere  carmen, ' 

Sed  pro  carminibus  mala  fihila  dijfona 
reddit, 

Ovidius  lib.  13.  Metam. 

Sen ferunt  totipaftoria  fihila  montes, 
Pafloria  fibila  5 hoc  efl: , fonos  quos  pa- 
ftoritia  fiftula  reddebat.  Hinc  & Cice* 
cero  lib.  i.  ad  Attic.  Epift.  iz,  pafto^ 
ritiam  fiftulam  pro  fibilo  pofuic , quem* 
admodum  do6H  viri  eum  locum  expli- 
I cantes  notarunt.  Ariftophani?i^\A^dd^ 
citur  5 Polluci  lib.  4- 

Fafta  enim  efl:  e cala-^ 
mo  concavo  , quem  fjringiam  Theo^ 
phraftus  vocat.  Et  cum  eo  Plinius  lib. 
^6.  cap.  z6.  Calamus  vero  alius  ^ in- 
quit, totus  concavus^quem  Jyringiam  vo- 
eant 3 utilijfimus  fiftulis,  quoniam  nihil  eft 

car^ 


374-  Casp.  Barthol."  1. 3.' 
cartilaginis  aut  carnis.  Materia  igitur 
maxime  arundinea  fuit , ut  Calghurnms 
Eclog.  I. 

tibi  defuerit  mea  fijhda  : quam 
mihi  nuper 

L^fatura  docilis  compegit  hamndin& 
Lydon, 

Aut  a cicutis  petita  5 fic  Idem  Calphur^ 
nius  Eclog.  4. 

— Levibus  quem fepe  cicutis 
Ludere  conantem  vetmfii  fronte  pa» 
terna. 

Cicutam  vero  Servius  \n  Virgil.  tradit 
efle  internodia  calamorum , cui  non  ac- 
cedit Sidonius  2,,  ad  hanc 

fiftulis  materiam  alludit ; 

» 

Alta  cicuticines  liquerunt  > Mrenala 
Panes, 

Nec  minus  ad  fiftulam  ufitatus  fuit 
■ ftipes  avenaceus.  UwdQVakr,  Flaccus 
lib.  4. 

Cum  fubito  Arcadio  fonuit  cava  fi- 
fula  rifu,  ^ 

Imperiumque  Patris  celerans  Cylle- 
nius ales 

Ad' 


C’6,  DeTTibiis  Vet.  375T 

Advenit : ^ Uni  modulatur  carmen 
avena, 

Fiftula  unius  c^l^mi ) 

/tt©- , Hefychio  Uy'i  appellatur.  Etenim 
ab  initio  fingulares  fuere  tubuli , mox 
'bini cohaerentes.  Qui  numerus  poftre- 
mo  crevit  ad  ieptenos  usque  , magni- 
tudine omnes  inter  le  impares,  led  pro- 
portione certa.  In  fummo  qua  infla* 
bantur  aequales  erant , inaequales,  fed 
aequaliter,  qua  exit  fpiritus.  Unde  dis* 
pares  defcribit'Ow/m'Metam.  lib.  8. 

Fifhila  dijparikis  faulatim  fttrgit 
avenis. 

Et  Metam,  lib.  z. 

— Dijparfeptenisfiflula  cannis. 
Ubi  6c  numerum  tubulorum  indicar, 
in  quoconlentit  VirgiliusEdog.  z. 

FJi  mihi  dijparibus  Jeptem  compahfa 
cicutis 

Fifiala 

Totum  vero  hujus  connexionis  mo- 
dum , fecundum  aqualem  excefltmi 
dirpolitis  calamis  , & rationem  con- 
centus, qui  ex  illa  proportione  fequc- 

batur. 


37^  Cas  p.  B arthol."  I.j.' 
batur  , omnibus  aliis  meliiis  illuftrat 
infignis  apud  Achillem  Tatium  lib.  8. 
locus,  quem  ideo  hic  adjungam  prouc 
verba  Interpretis  Latini  fe  habent: 
Fijiula  pluribus  e Tibiis  compa5la  ejl : 
qu^e  finguUs  ex  arundinibus  confiant. 
Atque  arundines  ipfie  omnes  perinde  ac 
Tibia  una  fonum  edunt  : inter  feque 
ita  collocata  funt , ut  altera  alteri  or^ 
dinatim  adhareat.  Facies  anterior  po^ 
fieriori  Jlmilis  habetur,  Omniam  au* 
tem  harundinum  aliam  alia  excedit  j 
iUud  fcire  oportet , altero  ex  capite 
quanto  primam  fiecunda  fuperat , tanto 
fecundam  d tertia  fuperari  , c^t  er  as- 
que deinceps  proportionem  'eandem  fequi. 
Ex  altero  autem  capite  aquales  illas  in- 
ter fe  omnes  ejfe  : qua  omnium  media 
eji  , ea  longiore  dimidio  minor  efl.  Eo 
autem  ordine  dif^ofita  arundines  fue- 
runt , ut  aqualis  e fici  concentus  pof 
fet.  Nam  cum  acutifimus  fbnus  in 
fublime  admodum  feratur  , gratifimus 
autem  contra  deprimatur  , a?nboque  ex- 
tremas arundines^  alter  alteram  fcili* 


C.6.  De  Tibiis  Vet.  577 
ce^  , /oniu  fint , interjacentes  alias  j 
qua  vocum  intervalla  moderarentur  ^ 
conjlitui  necejSe  fuit.  lUa  enim  fonos 
impares  , fed  tamen  pro  rata  portione 
diJHnSlos  na5ia  ^ acutaque  cum  gravi» 
hus  temperantes , in  caufa  fu?tt  ut  ex- 
trema inter  f e congruant  fc^  ut  aqua- 
lis demum  concentus  e fidat  ur.  In  fi- 
ftula  deicribenda  incipit  ille  a minimis 
calamis , & procedit  ad  majores.  Alii  a 
majoribus  progrediuntur  ad  minimos, 
ut  TihuUusXxh,  X.  EI.  5'. 

Fifula  cui  femper  decrefcit  arundi- 
nis ordo , 

N^m  calamus  cera  jungitur  ujque 

minor* 

In  hunc  modum  avenas  f ruere  dicit 
Ovidius  lib.  i.  Metam,  verfl  676.  dc 
pallore,  qui  ^ 

StruElis  cantat  avenis. 

In  illa  fiftul^  ftruftura  cohaerebant  bi« 
m vel  plures calami jun£H  cera.  Linum 
vel  Ictas  quoque  in  hunc  ufum  addit 
Scaliprm  Arr.  Poet.  De  ccra  non  pauci 
conlcntiunt  Autores.  VirgiliusEdog.^. 

Aut 


378  Casp.  Barthol.  I.3J 
— Alit  unc^uam  tibi  fijiula  ccm 
JunSia  fidit. 

Apud  ^.y^fchylum  Promcth.  VIn6l’. 
y.3;^«VA«5*c^  fjlula  cerea.  Quippe 
in  qua  calamos  expreffe  vinculo  cerx 
junftos  decantat  Calphurmns  Eclog.4-. 
— Calamos  ^ odore  vincula  cer^e 

Jungere 

Nec  aliter  Eclog.  8. 

Xu  calamos  aptare  labris  , conjun^ 

gere  cera. 

Idem  Eclog.  10. 

Nulli  fas  efi  inflare  cicutits^ 

^aas  ego  Manaliiscera  conjungo  fab 

antris.  . , 

Ita  enim  plures  voces  reddidit  fiftula 
ex  pluribus  cannis  compara  , qualis 
illa  alba  cera  conjunaa,  apud 
criturn,  novem  vocum, Idy  11. 

Quippe  totidem  «nnas  e- 

tiam  Fiftulam  nonnunquam  habuille 
obfervo,  uti  illa e(l  Romae  mihi  v.fam 

Tabula  parva  figulina , quam  m Mul^o 
fuo  ferviit  Jo.  Petr.  Bellonns,  &luc  ex- 
hibeo. 


c. ().  De  Tibiis  Vet.  575 


_ Cum  undecim  calamis,  quorum  fex 
inaequales  & reliqui  aequales  , Fiftula 
confpicitur  in  aedibus  Farnefianis  Ro- 

m^l,  cujus  mihi  indicium  dedit  Fran~ 
cifcus  Nazarius. 


Fiftula  feptem  cannis  compara  vi- 
fitur  in  ariE  Cybelis  latere  dextro, 
quam  ex  aedicula  Sanfti  Michaelis 
Kom^  in  Vaticano  exhibet  Gruterm 

Infopt.  pag.  ,a|i 

vcrla  pagina  occurrit. 


'380  Gasp.  Barthol.  1.3.' 


Similis  eft  fiftula  qux  cum  crotalo  & 
duabus  'Tibiis  confpicitur  Romx  m 
Cippo,  Via  Aurelia  in  fuburbio  , una  1 

cum infcriptione nondum  edita,  cujUs  . 
indicium  debeo  Eruditiffimo  atmco  . 
Rathaeli  Fabretto.  Ex  infcriptione  iHa 
fequentia  folum  legi  poffunt. 

. niis.  SANCTIS 

matri.  DEVM.  MAG 
nae  id  i.,  deo  ATTI 


MENO 


• • • • • 


V sv  c 


In 


C.6,  De  Tibiis  Vet.  381 
Inventionem  Fiftulx  Mercurio  tri- 
buit Apollodorus  de  Deor.  Orig.  lib.  3. 
Alii  Fauno  fi ve  Pani  adfcribunr,  Qui- 
dam  ab  Idi  paftore  inventionis 'origi- 
nem deducunt,  fi  confulamus  Ijldo- 
rum  Orig.  lib.  ^.cap.  20.  in- 

quit , c^uidam  putant  d Mercurio  in^ 
qjentam  : aliid  Fauno  ^ cjuem  Gracivo^ 
eant  Fana,  Nonnulli  eam  ahidipafiore 
Agrigentino  ex  Sicilia.  Ideo  Fauno  fufi- 
penfa,  apud  Calphurnium  Eclog.  8. 
Ja7n  mea  ruricolae  dependet  fifiula 
Fauno. 

Atque  TthuU.  lib.  2.  EI.  ^r. 

Fendebatque  ^agi  pajioris  in  arbore 
'votum 

Garrula  fjlvefiri  fifiula  facra 
Deo. 

\ Ejus  primus  inventor  Pan  apud  FirgiL 
Bucol  Eclog.  2. 

Pan  primus  calamos  cera  conjungere 
plures 

hiJHtuit  : Fan  curat  oves  oviumque 
magifiros. 

Unde  palloribus  illa  maxime  fuit  in 

ufuj 


jSx  Casp.  BarthoL.  l.j. 
ufu  5 fijlula  nota  jumentis^  apud 
Sil,  Ital.  hb.  2.  quia  Pan  Paftoralis 
Deus.  Propertius  lib.  4.  Eclog.  4, 
Sylvani  ramosa  domus  j cyuo  dulcis 
ab  afiu 

Fijlula'  poturas  ire  jubebat  oves, 
Horatius  Carm.  lib.  4.  od.  12. 

Dicunt  in  tenero  gramine  pinguium 
Cujlodes  ovium  carmina  Jijiula  5 
Deleblantque  Deum^cui pecus  nigri 

Colles  Arcadia  placent. 

Junius  Philargyrus  in  Bucolica  V ir- 
gilii  5 per  Pana  naturam  rerum  omnium 
intclligit , Se  per  Panis , paftoralis  Dei, 
cornu  , Solem  fignificari  Lunam : 
per  fiftulam  , leptem  planetas  ftellas: 
per  pellem  maculolam  , coeli  fydera : 
per  cannam,  ventos &c.  Caeterumex 
fabulofis  Padanorum  traditionibus  Pani 
D^o  inventio  fiftulx  affignatur,  nec, 
quam  inventioni  huic  occafionem  fin- 
gunt , ignoro , ^AchilleTatio^  praeter 
alios,  edo6lus,  quo  tefte,  lib.  8.  de* 
Clitoph.  Se  Leucip.  Amor./i//^ quondam 

tempus  3 cum  Mula  hac  neque  Fibia’\ 

neque' ^ 


c 6.  De  Tibiis  Vet/  585 
neque  arundo  erat , fed>  virgo  formofa^ 
qu^e  cum  fui  amore  captum  Pana  Deum 
fugeret^  denftjfmamin  fylvam  fefere^ 
cepit > Pan  vero  confecutus 'puellae  ma» 
7P4m  injecit:  cumque  capillis  comprehen^ 
fam  illam  tenere  Je  arbitraretur , arun- 
dinum  frondes  pro  coma  a^pre/oendijfe 
comperit , quas  puella  loco  e terra  ena- 
tas ajunt.  Has  igitur , ut  pote  qu^  ami- 
cam fihi  fiam  eripui fjent  , rr^  impo- 
tentia deviBus^  fuccidit.  Herum  puella^ 
quam  fub  arundinibus  latere  putabat  ^ 
fninime  inventa^  faBi  confcientia com- 
motus , quod  amicam  letbo  fe  dedijfe 
crederet , ingemuit , diffetldfque  arun- 
dines , tanquam  virginis  membra  ef- 
fent  ^ colligens  atque  in  unum  compo. 
nens  , manibus  continere  atque  ori  ad- 
movere perrexit.  Ita  dum  amatorie  la- 
mentatur 5 ipftfque  arundinum  fect Io- 
nibus , quajt  puella  vulneribus  , fu- 
ffirans  ojcula  infert  , fpiritus  calamos 
intravit  , perque  angujlias  eorum  re- 
means fonum  edidit.  Syringam  Nym- 
pham illam  , Ladonis  fluvii  filiam, 

vocatam. 


384  Casp.  Barthol.  1.3. 
vocatam  , refert  Ovidtus , qui  Meta- 
morph.  lib.  i.verftJgo.Sc  feq.exponit 
quomodo  illa  , ardenter  a Pane  Deo 


amata,  ne  virginitatem  amitteret , in 
arundinem  fuerit  comrnutata  , addit- 
que  de  Pane; 

Fanaque  ^ cumprenfam/ibijamSy» 
ringa  putaret , 

Corpore  pro  Nj’mph^e  cala?nos  tenuijje 
paluftres : 

Dunjque  ibi  fufpirat , motos  in  arun^ 
dine  -ventos 

EjfcciJJe  fonum  tenuem^^  fimilemque  < 
querenti : 

Ayte  nova  vocifque  Deum  dulcedine 


captum , 

Hoc  ‘mihi  con filium  tecum  dixijfe 
manebit : 

Atque  ita  difparihus  calamis  compa- 
gine  cerre 

Inter  fe  juncis  nomen  tenuijfe  puel- 
Ire. 

Fabulam  illam  reprxfcntarefufpicor  fi- 
guram , quam  ex  Thermis  V efpafiani 

adducit  Boijfardus , & ego  hic  fuhjiciO) 

nifi 


C.6.  D E T I B I X S V E T.  3 S,?" 


3§6  Casp.  Barthol.  1 
' nifi  quod  artifex  non  fatis  apte  affi- 
dentem  fculpferit  , cum  loco  fiftulx 
pluribus  calamis  compa61:ae  , fimpli* 
cem  tubam  affinxerit. 

Praeterea  quia  Pan  ejus  inventor  fe- 
rebatur, fiftiilam  ejufmodi,  quxplu- 
res  calamos  junctos  & ordine  decre- 
fcentes  habuit,  poftea nonnulli 
rmm  vel  panduram  nuncuparunt, 
c^tm^dmo^umlfidorusiTandoriumab 
inventore  vocatum  , de  quo  Virgilius : 
Pan  primus  calamos  cera  conjungere  plu^ 
res  injiituit.  Fuit  enim  apud  gentiles 
Deus  pafioralis  ^ qui  primus  difpares  ca^ 
lamos  ad  cantum  aptavit  , Jludiofa 
arte  compofuit.CxtGvutn  pandorium  vel 
panduram  aliter  veteres  accepere  auto- 
res,  aliter  recentiores,  bene  ita  monen- 
te C/.  Salmafio  in  Aug.  Rom.  Script. 


Quippe  veteres  trichordum^ap^tWdXunt^ 
ut  Pollux Hefychius:  Recentiores , ut 
Ifidorus  atque  CaJJiodoruSy  inter 
organa  recenfuerunt.  Et  f\c  pandorium 
vcl  panduram  vocare  coeperunt  , qux 
feptem  difcriniina  vocum  totidem  ca- 
lamis 


c. 6.  De  Tibiis  Ve T.  387 
lamis  edidit , jiftulam  vero , qux  una 
tantum  arundine  conftitir.  Hoc  dit 
crimen  probat  Salwafius  teftimonio 
Martiam  Capella:  quidam agrefies ca^ 
nori  jemidei , quorum  Hircipedem  pan» 
dura , Sylvanum  arundinis  enodis  fijlula 
Jibilatrix  , rureftris  Faunum  Tibia  de* 
cuerunt.  Cui  6c  addam  aliud  ex  eodem 
autore  petitum  lib.  9.  per  Trito* 

nidem  nofiri  comitem  ^ Marfyam  Ly- 
dum fonuerunt^  calamos  Maryandini  dt* 
Aones  in  laudes  inflavere  coelefiium^ 
Fanduram  kA^gypiios  attentare  per^ 
mifi.  Hic  Anton.  Delrio  legit  , pan* 
dorium  , ex  Ifidoro,  Qui  hujufmodi 
organo  cecinit,  panduriz,are^iQ:\x%t^ 
Latinis.  Quod  ufurpat  Lam- 

pridius in  Heliogabalo.  Grxcis 

ifsg/.oV  j STciA)} ^ appellatUF. 

Hejychius  interpretatur  8c 
pfaiterium  &c  E lauro,  qux  ad 

mare  nafcitur  , faftum  defcribit  Eu- 
flathius  ^ id  quod  fumpfiiTe  videtur  ab 
Atheni^o  lib,  3. 

R X 


I 


CA- 


388  Casp.  Barthol.  i.:>. 


CAPUT  V I 

De  "Tuba  , Concha^  BucGina  \ Cor-  ■ 
nu  5 Lituo  3 'Tibia  utriculari^  ^ 
Pithaulica , organo^  atque  /;y- 
draule,  Eorumqus  omnium 
, G?  Tibia  ciifcrimine. 


N 


On  pauci  fine  ullodifcrimine  de 
Tuba,  Tibia,  buccina , 6cc.  di- 
xere , quas  tamen  omnes  reapfe  dlftin- 
clas  apud  Veteres  fuifle  conftat.  Ut 
diverfa  organa  illa  tradat  ApulejusYih.^ , 
Florid.  Siquidem^  inquit,  'uox  hominis ^ 
d;-  tuba  rudiore  torvior  ^ (jr*  Ttbiaque- 
(iu  deledabilior  , & fijlula  Jufurro  ju^ 
cundior^  & huccina  fignijicatulongm^ 
quior.  Omnis  illa  differentia^olim  inter 
'Fibiam  atque  Tubam  , clai  lus  patebit, 

. ubi  Tubarum  formas  & fpecies  apud 
Veteres  oblervaras  indicavero,  brevif- 
fime.  Diverfa  illa  fuit  a Tibia  non 

folum 


C7«  De  Tibiis  Ve T.  3S9 
folum  qua  nominis,  led  etiam  inven- 
tionis originem,  imo  &qua  formam, 
materiam,  atque  ufum. 

lubcc  nominis  ortum  a /«^<9  fi  ve  ca- 
nali , quem  referebat , deduxit 
lib.  4.  Pro  tuba  falpifias  ^ non  nulli  di- 
xere, nam  & Rhodiginus  lib.  i cap.  1 9. 
genera  Tubarum  SalpilVica  vocari  do- 
cet. Atque  Turmbiis  Ad  ver  C lib. 
cap.  6.ex  Lexico  vereri,  Salpifia^  Tu- 
bicen interpretatur.  Fuerunt  autem 
Tubae  in  fumma  parte  amplxSc  con- 
cava:, in  infim.a  vero  ar£lae.  Pars  illa 
latior  Tubae  di£fae(l  Graecis,  uti 
Suid^.  In  quam  formam  laminae  ad 
T ubas  dudfae  atque  effidfae  fmt, abunde 
docet yo/epbus lib,  3.  Antiquit.  cap.  1 1. 
de  Moyfe  : Reperit  etiam  for?na??j  huc- 
cin^  ex  argento  : cfi  autem  taUsy 
longitudinem  quidem  habet  paulo  minus 
cubitalem  , crajjitudine  autem  eji  Tibiae 
paulo  crajjior  \ cujus  os  tantum  pate-^ 
hat , quantum  ad  inflandum  /affice- 
ret : deflnebat  in  extremitate  cam- 
pantilat  fmilis  j quemadmodum  tuba^ 

R 3 qu^ 


39^  Casp.  Barthol.  I.3. 

Afofra  vocatur  apud  Hehr^os.  Ex 
quibus  Jofephi  verbis  Scacchius  My- 
roth.  3.  cap.  yy.  ftatuic  Tubam  He- 
braeorumejuflem  omnino  formae  fui{^ 
fe  cum  Tuba  Romanorum  , quam  ex 
lapidibus  & nummis  talem  tradit,  qua^ 
lis  hic  videri  poteft. 

T ubae  formam  reilam  ab  incurvo 
cornu  diftinxit  Ovidius: 

’ Non  "tuba  direili , non  aris  cornua 
flexi» 

Pari  mente  juvenalis  Sat.  a.  verf  1 17. 

Cornicini , flve  hic  re£lo  cantaverit 
are. 

Aliter  tamen  de  tzAtm LucanusXih,  il 
•^Batavofque  truces  cpuos  are 
’ . recurvo 

Stridentes  acuere  tuba. 

Quippe  Tuba  plerumque  ex  aere  fuit. 
Virgilius  ^En.  lib.  9. 

At  tuba  terribilem  fonitum  procul  are 


canoro 

' Incr^uit 

Ex  oflibus  etiam  fimul  jun£lis  atque 

gonglutinatis  tubam  quondam  forma-» 

tam 


t 


39^  C A S P.'  Ba  R T H OL.  l.J. 

cenicc  PaJJeratms  in  Prope?' t, 
iib.  4.  EI.  3. 

El:  JivHxit  epuerulas  rauca,  per  ojfa 
tubas. 

Quem  reprehendit  Fo?'tun,  Scacchius  in  , 
'Myroth.  3.  quafi  inter  tubam  5c  Ti- 
biam non  diftinxerit,  qui  antiquitus 
fieri  folitas  tubas  ex  oflibus  putat.  Quod 
quidem  de  Tibia  verum  effe  admittit 
Scacchius  prxeunte  Plutarcho  , (ed  ad 
tubam  ofla  minus  accommodata  fuifle. 
Poetam  igitur  tubam  ofleam  dixiffe, 
propter  offeam  ligulam , quam  tubx 
ait  admotam  ad  fonum  edendum,  de 
qua  fic  loquitur:  Ligula* circa mediu7n 
partes  conjlringuntur  ac  colligantur^ 
d tubicine  ad  fonum  edendum  Jic  ajlriblie 
intra  os  recipiuntur.  Utrumque  fane 
concurrere  ad  Tubam  afleric  Artemi- 
dorus  lib.  I . c.  5”  8 . C^yy-e^rzcj  fi  ( v <nix7ny  i) 

Compofta  efi  enim  tuba 

ex  of[e  are. 

De  Tuba  Pollux  Onom. 

llb-  4.  cap.  1 1.  & ejufdem  difcrimina 

varia  annotat  Eufiathius  in  Iliad.  h. 

cujus 


c. 7*  De  Tibiis  Vf.t.  595 

cujus  fex  genera  facie : Primam , quam 
Minerva  invenit  aux  etiam  Argivis  co- 
licur  hoc  cognomento  5 
Alteram  apud  ^gyptios , quam  Ofi"* 
ris  reperlc  , utunturque  ad  lacrificia; 
Tertiam  Gallicam  haud  nimis  ma- 
gnam, qux  os  habeat  deformatum  in 
beftias,  & canalem  iplum plumbeum, 
in  quem  infpirant  Tubicines:  atque 
eam  effe  acuti  foni , vocari  autem  ab 
ipfis  Gallis  5 Carnyx  j Quartam  Papbla- 
gonicam , gravi  mugitu  fuiTum  inflan- 
dam , cujus  os  cfhgiem  habet  bovis; 
Quintam  Medicam  , e calamo  Tubum 
habentem,  gravi  fono;  Sextam  Tyr- 
rhenicam , cujus  inventores  Tyrrheni , 
qux  firnilis  Tibix  Phrygix,  habens 
orificium  feiflum  fraclum.  lllator- 
fan  Tuba  efl,  cujus  inventionem  Pi- 
leo Tyrrheno  tribuit  Plinius  lib. 
cap. 

Tuba  Tyrrhenum  melos  dicitur  a- 
pud  Hyginum  Fab.  ^74.  quia  Tyr- 
rhenus Herculis  filius  eam  invenit,  qui 
concha  pcruifa  bucciaavic.  Prifeos  e- 

R 5 nim 


594’  Casp.  Barthol.  l 3. 
nira  ante  inventam  tubam  concha  u(bs 
efle  extra  controverfiam  cft , quemad- 
modum  etiam  ad  Lycophronem  notavit 
iJ^eurfius,  Sic  Apulejus  Wh.  4.  Me- 
tam. yampajjjim  maria  perfultantes  Tru  * 
tonum  catervae  \ hic  concha  fbnaci  leni- 
ter huccinat.  Quippe  Tritoni,  ut  Deo f 
Marino  & Neptuni  Buccinatori,  tuba 
attributa  eft  a Veteribus  , ex  concha, 
ideft,  cochlea  marina,  quae  tortilis cre- 
(cit  ab  angufta  parte , qua  inflatur , tur- 
binatim  & in  amplum  definit.  Elegan- 
ter hxc  per  fequitur  lib.  I.  Me- 

tam. verf.  533. 

Coeruleum  Tritona  vocat  conchaque 
fonaci 

Injpir  are  jubet  : fluBufque  ^ \ 

na  jigno 

Jam  revocare  dato.  Cava  huccina  f 
fumitur  illi 

Tortilis  inlatum^  qua  turbine crefeit 
ab  imo. 

• 

Quem  locum  ex  opinione  veterum  in* 
ferpretandum  cenlet  Turnebus  lib.  2. 

Adv.  cap.  21,  credentium  rritonem, 

Neptu- 


c. 7»  De  Tibiis  et.  395' 

Neptuni  Buccinatorem  , canoro  im- 
manique  clamore  aquas  increpare,  8c 
tanquam  auritas  vocare  , quse  ejus  im- 
perio confueverint  parere.  Idem  etiam 
de  Mifeno  Virgil,  Mn.  lib.  6.  verf  1 7 1. 
qui  cava 

— perfonat  aquora  concha. 

De  hac  maris  concha  Nonnus  Dlonyf. 
lib.  17.  6c  Silius  Italicus  lib.  1 4. 

Ntc  mora  terrificis  Jlridorihtis 
aris 

Per  'vacuum  late  cantu  refonant e pro* 
fundum 

Incubuere  tuba , queis  excitus  aquor  e 
Triton , 

Expavit  torva  certantia  murmura 
concha. 

Hinc  originem  fluxiCTe  credo , cur  Tii- 
tonas  cum  buccinis  faftigio  Saturni  ge-. 
dis  fuperpofuerint , referente  tSHacro- 
bioXih.  i.Saturn.cap.  8.  Etexhaccon-' 
cha,  quge  pro  BuccinaTritoniafligna- 
taeft,  apte  explico  quare  Venus,  quas 
apud  Claudianum  T ritone  marino  Deo 
per  altum  vehi  dicitur,  aliis  inducatur, 

R 6 quafi 


39^  Casp.  Barthol.  1. 3. 
quaG.  concha  ve6la  , quemadmodum 
apud  Tibullum  lib.  3 . EI.  3 . 

Et  faveas  concha  Cypria  veBa  ttda, 
Forfaii  'talis  tuba  vel  buccina  marina  j 
cft  , quam  exprimunt  Numifmata  - 
Bruttiorum  addufta  a in  Grae-  ^ 

cia  magna Tab.  14.  Quse  paulo  aliter  “ 
videtur  in  Numifm.  Valentiae  apud  i 
eundem  Tab.  3 5^. 

Fuit  ergobuccinx  talis ufusante tu- 
bam , & primus  Tyrrhenus  Herculis  j 
filius,  apud  IJjgimm^  concha pertu- 
fa  buccinavic,  6c  pagum  convocavit, 
teftatulque  eft,  ita  fatente  Hjgino^iQ  ; 
mortuum  (epulturx  dare.  Quodexem-# 
pium  Romanos  (ervare  tradit , Fab. 
314.  ut  cum  aliquis  decedit  ,Tubici* 
nes  cantent  &c  amici  convocentur,  re- 
flandi gratia  enm  neque  veneno  neque 
ferro  periiffe.  Ideoque 'frequens  ejus 
ufiis  fuit 

LtdUficum  clangente  Tuba , 
apud  VaL  Flaccum  lib.  3.  Q,ux  neque 
minus  confuevit 

inter  facra  fonarc^ 


ex 


c. 7.  De  Tibiis  Vet.  597 
ex  Calphurn,  Ecl.  1.  Unde  Snid<^i 

is(^2ix^v  o^^<x]/o'*  , Tduhci  jaCYU?7Z 
injlrumentu7n  , nam  lacerdotes  ea  ufi 
funr.  Poffem  alios  multos  apud  Vete- 
res Tubos  ufus  recenlere , fi  id  jam  a- 
gerem  , quorum  nonnullos  fibi  pecu- 
liares habuit  quofdam  cum  Tibia 
commimes.^  In  Triumphis  cantaba- 
rur  fera 

— — jiil  771  fi  j)0772pa  Tiiha , 
fi  credimus  Ovidio  lib,  i.  Fallor.  Illa 
eadem  apud  Virgil.  iEn.  5. 

Commij^os  medio  canit  aggere  ludos. 
Quare  termmalis  tuha  Apulejo  lib.  10. 
quoe  primitias  & ludicra  certaminum 
finiret  & terminarer,  Floralis  Tuba^ 
Juvenali^  qua  Floralibus  ufi  lunt.  In 
bello  clalTicum  tuba  cantatum  quis'i-* 
I gnorat?  quoe  bellicum  quondam  ceci- 
nit in  legionibus  Romanis,  qk  Fabio 
i lib.  2.  cap.  18.  aliifque.  Vegetius  Wh.z, 

( cap.  22.  Qmties  pugnatur  Tubicines 
i Cornicines  jimul  ca7tunt.  Cuique 
I lurmx  ac  manipulo  fuos  fuiffe  Tibi- 
I cines  patet  ex  Sallu(lio , qui  de  Mario: 

» Cohor^ 


3 V 

398  CaSP.  B A RTHOL.  1, 
Cohortium^turmarum^  Legionum  Tubh 
cines  fimul  omnes  canere  jubet.  Illud 
idem  clare  latis  deprehendo  in  Inlcri- 
pcione  Gruteriana  pag.  5-44. 

nilS.  MANIBVS 
S A C R V M 

vlpxae.  pyrallidi  , 

CONIVGI.  ET 
SIBI 

H I L A R V S.  A VG.  L I B 
T V B I C.  L E G*  V. 

AL  A VD.  P.  FEL. 

VIVVS.  FECIT. 

Sed  & aiia , non  minus  elegans , nec  a 
Grutero  notata  , Infcriptio  exftat  in 
hortis  Quirinalibus, quam  mecum  com- 
municavit, in  Antiquitatis  ruderibus 
inveftigandis  diligentiflimus,  Raphael 
Fabrettiis : 

D.  M. 

P,  AELIVS.  AVITVS 
TRAIANOPOLI 
TVBICEN.  EQ^.  SING.  AVG 
TVRM.  AELI.  LVCANI 
NATIONE.  THRAX 


V.  A, 


C7-  De  Tibiis  Vet.  599 

V.  A.  XXXV.  MIL.  A.  XV. 

P.  AELIVS.  AVRELIVS 
HER.  ET.  IVLIVS.  MAXIMVS 

flC 

DECVRIO.  SECVS.  HER.  OPTIMO 
AMICO.  FACIEND.  CVRAVER. 

Buccina  etiam  bello  fignum  datum 
efle  conflat  ex  Curtio  lib.  3.  cap.  3.  & 
rirgilio  Mn.  6. 

— Bello  dat  fignum  rauca  cruentum 
Buccina 

S\c  tiuvci  Claudianus  ^0,  bello  Gildoni- 
coverf  4.4.7. 

Excitet  incefios  turmalis  buccim  fo^ 
mnos. 

Quod  illuftrat  in  Tabella  marmorea 
Inlcriptio  apud  Gruterumpa^,  j 

c.  sallio.materno.bvccinatori. 

LEO.  V ALAVDAE.  c.  SALLIO.  ARCI- 
NIO.  CAESAR.  N.  TVBIC.  C.  SALLIO 
SVESS  iLA.N.PRIMlONI.CORNICVLAR. 
LEG.IIIAVO.C.SALLIO.CAPONIO.COR' 
NIC.  OLL.  IIII.  SALLIA.  FORTVNAT* 
PARENT.  INFELICISS.  FEC. 

Vide 


4oo  Casp.  Barthol.  1.5. 
Vide  Lipjhim  lib.  y.  de  Re  Milir.  Rom. 
Dial.  IO.  Vegetius  lib. 2.  cap.  daf- 
ficum  appellatur  quod  Buccinatores  per 
cornu  canunt.  Ad  vigilias  quoque  Buc- 
cina  lignum  dedit,  tefte  Livio  lib.  7, 
inde  Propert.  lib.  4.  EI.  4. 

Et  jam  quarta  canit  vC7ituram  huc* 
cma  lucem. 

Qui  buccina  cecinere  , Graecis  di£H 
^ ur  Dionjfi.  Halicar.  ficut  La- 
tinis Buccinatores , quod  quidem  Varro 
a vocis  fimilitudine  Sc  cantu  diclum 
vult,  quia  BouBou^  canunt.  Ifidorus 
Buccinam  d voce^  qitafi  vocinam  deri* 
vac , quod  Pagani  ea  vocabantur.  Ad- 
hibita quippe  ad  cives  convocandos^ 
unde  Propertius  de  Romuli  temporibus 

lib.  4.  EI,  I. 

Buccina  cogebat  prifeos  ad  ver  ha 
vitei. 

Inde  tranfiit  ad  padores  , qui  buccina 
ex  bubulo  cornu  ufi  lunt  ad  convocan- 
dos boves.  Columella  lib.  6.  cap.  23* 
Id femper  cvcpiificulo  fieri  debet , ut  adfo- 
num  buccinre pecus  Ji  quod  m fjiva  fiub- 

fiiterity 


c.  7*  De  Tibiis  Ve  r.  401 
fiiterit  , fifta  repetere  confuefcat.  Ira 
Propertm\ih.t^,E\.  1 1. 

Nunc  intra  muros  pa/loris  hticcina 
lenti. 

Cantat 

Inter  bucdnam  bellicam  & cornu 
‘etiam , quo  in  praelio ufi  funt , aliquid 
fuitdifcriminis.  Fakr.  Flaccus  Y\h.  6. 
Tralia  nunc  rauco  curant  incendere 
cornu. ' 

Ut  Tubas  ita  & Cornua  pro  inventis 
Tyrrhenorum  habet  Atben^us  lib.  4. 
Ab  illis  dictus,  de  quo  Inferi^ 

I ptio  ex  Gruter.  pag.  1106. 

I C^A  T I L I V S 

R V F V S 
CORNICEN 
P.  Q^X. 

Appellata  autem  fune  Cornua,  juxta 
Varronem  , quod  olim  fierent  ex  bu*- 
: bulo  cornu,  quae  poftea  ex  aere  effida. 
i Sic  Virgtlim  iEnead.  lib.  6. 

Ly^Srca^ue  ajjenfu  confpirant  cornua 
I rauco. 

* Et  Statius  Thebaid.  hb,  8, 

~ Cum 


402.  Casp.  Barthol.  i.  3, 
Cum  jam  Mavortia  contra 
Cornua  , jam  f^vos  fragor  areusi 
excitat  enfes. 

Fuere  irero  reflexa  ex  sere  recurvo,  im 
quem  finem  Vegetius  lib.  i.  cap.  8*. 
Tubicines^  inquit,  Cornicines'^  Buccir 
nat  ores:  c^ui  vel  tuba , vel  are  recurvOy 
vel  Buccina  committere  pr alium  folent.i 
Ubi  diftinfte  quid  inter  fingula  haec* 
inftrumenta  fuerit  differentiae  apparet, » 
unde  , mflexa* 

tuba  canere  , apud  Artemidorum^  de: 
Cornu  ex  xre  recurvo  accipiendum 
efl:  , qualia  non  raro  in  veterum  mo- ' 
numentis  occurrunt  hac  forma , ut  in* 
Columna  Trajana  num,  (cd  illud' 
Tubae  adjunftum  , quod  fpecie  haftie,  \ 
fpicula  lata  habentis,  Ciacconio  impo- 
luit , ex  animadverfione  Fetr.BeU  * 
lorii  , alii  u(ui  inferviebat  , nimirum 
ut  facilius  pondus  inftrumenti  (uftine- 
rent , & commodius  incinerent , quem- 
admodum  in  aliis  locis  expreffius  vi- 
detur , 6c  praecipue  num.  84-  Ejut 
dem  rei  non  obffura  veftigia  depre-  * 

hendo » 


• 4^4-  Ca  $p.  Barthol.  I. 
hendo  in  Marmore  Antiquo , mihi  Ro-  ■ 
mse  vi(b,  cujus  delineationem  e regione  • 
habes.  Exftat  in  horto  domus  quondam  - 
Advocati  Ronconi  e regione  S.  Ifidori. 
Hibernenfium  & hominem  exhibet  1 
cum  lituo  , ad  cujus  pedes  Cornu  in- 
flexum , tale  fere  ac  iri  Columna  Tra- 
jana,  cumhacinfcriptione: 

M.  IVLIVS  VICTOR 

, EX  COLLEGIO 
LITICINVM  CORNICINVM. 

Talia  inflexa  ex  ^re  cornua  exprellir, 
me  judice  , Apulejum  lib.  1 1.  Metam. 
Jbant^  Tibicines  dicati  magno  Str api: 
Tibicines  qui  per  obliquum  calamum  ad 
aurum  porreUum  , dextera  familiarem 
templi , Deique  modulum  frequentabant , 
Licet  ad  aliud  genus  Tubx  Scacchius 
Myroth.  3.cap.  57.  haic  verba  Apuleji 
trahat,  in  quibus  duo  notat  : alrerum 
Ipcdlat  ad  formam  magnirudinemque 
Tubae,  quam  expreflit  in  illis  verbis : 
obliquu?n  calamum  ad  aurem  porre^lum. 
Alterum  refpicit  muficalem  harmo- 
niam, ad  quam  illius  tubx  ufus  erat, 

quem 


De  Tibiis  V^et.  405 


M IVTTW- VI CT  OIL 


'i  «#> 


4^o6  C a s p.- B a r t h ol.  1.3. 
quem  ex  iis  verbis , dextera  familiarem 
templi  Deique  modulum  frequentabant , 
talem  elicir  Scacchim  , qua/i  dextera 
extendente  vel  retrahente  tubae  canales , 
muficales  fbni  ab  ea  ederentur : in  ea- 
que  exrenfione  re traftion e Tibicines 
modularentur.  Cxterum  quamvis  in- 
geniofam  explicationem  non  rejiciam  , 
ferius  tamen  apud  me  veri  fidem  mere- 
bitur , donec  prxeuntia  antiquorum 
monumenta  tali  fchemate  viderim, 
quod  necdum  mihi  ex  veteribus  haurire 
licuit  , licet  noftris  temporibus  illud 
Tubx  lenus  exftare  atque  in  ufu  efle 
non  ignorem. 

Fuit  aliud  Buccinx  genus  incurvum, 
Lituus  veteribus  diftum,  ex  Fefio^  gra- 
cilem edens  vocem,  quo  in  bello  ute- 
bantur. Qui  eo  canebat  Liticen 
eft.  Prifcianus  lib,  i . Liticen , Liticinis  i 
ex  Lituo  , 'quodefi  g^nus  Tuba  tninoy  is. 
Unde  & (dni  fuit  acutioris , quemad- 
modum  apud  Statium: 

Et  lituis  aures  circumpulfantur  acutis* 

Lucanus lib.  i.  . 


C.7*  De  Tibiis  V ET.  407 
— Stridor  lituum  clangorque  Ju- 
barum. 

Quippe  Scholiajles  ad  Horatium  notaf. 
Lituum  equitum  fuilTe,  ut  peditum 
Tubam.  Prxterea  Litum  qix2lvc\  appel- 
lata eft  virga  brevis,  in  parte,  qua 
roburtior  erat , incurva  , qua  (acrifi- 
ciorum  adminiftri  ufi  funt.  Sed  hujus 
litui , qui  tanquam  infigne  auguratus 
fuit , primus  ufus  a Romuld  fluxiffe 
creditur,  qui  eo  regiones  direxit  tum 
cum  urbem  condidir,  cgjus  figuram 
non  uno  loco  in  Grutero  contempla- 
i mur.  Ille  Romuli  lituus , id  eft  incur- 
vum 6c  leviter  a fummo  inflexum 
bacillum,  ab  ejus  litui,  quo  canitur, 
fimilirudine  nomen  invenit , quod  cre- 
dimus Ciceroni  lib.  i.’  de  Divinat.  Licet 
dubitet  Gellim  lib.  5:.  cap.  8.  & quxri 
pofle  animadvertat,  utrum  lituus  au- 
guralis a Tuba, quae  lituus  appellatur, 
an  tuba  a lituo  augurum  lituus  di6fa 
I fit,  Utrum  que  enim^  inquit,  farifor» 
ma  pariter  incurvum  ejl.  Sed  fi, ut 
quidam  putant,  tuba,  a fonitu , lituus 


4o8  Casp.  Barthol.  J.  5. 
appellata  cft  , necefle  concludit  ita 
accipi  5 ut  virga  auguralis  a tubse  fi- 
militudine  lituus  vocetur.  Iftiuiquc 
vocabuli  ufum  pro  Tuba,  ex  Virgilio 
confirmat  : 

Et  lituo  pugnas  infignis  obibat  ' 
hafia. 

Paria  atque  eadem  plane  de  hujus  & 
litui  auguralis  denominatione  habet 
tj^acrolnus  Saturn.  lib.  6,  cap.  8.  Ex 
adunco  aere  lituum  dt^cnhli  Seneca^  ^ 
fimul  ejufdem  materiam  cum  forma 
nobia  indicat,  in  Oepido; 

Sonuit  reflexo  claJSicum  cornu 
. Lituufque  adunco  fir ululo s cantus 

Eli  fit  <£re . _ . 

Tranfeo  ad  aliud  genus  organi,  Ti- 
biam nempe  , quam  utricularem  vel 
utriciilariam  ex  conformationis  modo 
appellare  licet.  Illam  defcriptam  repe- 
rio  in  cpiftola  ad  Dardanum  , qua^ 
Ilieronjmo  vulgo  tribuitur:  j4ntic^uis 
temporibus  fuit  chorus  quoque  fimplex , 
pellis  cum  duabus  cicutis  areis , 
primam  infpiratur  , fecunda  vocem 

emit* 


C.7-  De  Tibiis  Ve T.  409 
emittit.  Ubi  Salmafim  ita  legendum 
exi  (limat  antiquis  temporibus  (lorus 
quoque  Jimplex  pellis.  Nam  Grae- 

cis eft  pellis.  Plures  poftea  calami  ad 
utrem  aqceflere  Naulia  fi  ve  nablia^di- 
minutivum  a nabla  ^ quae  organi  Ipe- 
cies  eft  aipud  $uidam^  ad  hujus  Ti- 
biae fignificationem  nonnulli  trahunt. 
Scilicet;  volunt  vocabulum  Hebraicum, 
Nevel  &c  Navel^  quod  in  Efaia  legi- 
tur & /Imosj  Gra?^a  figura  for- 
mare, cujus  diminutivum»^/^fi<9^j{ed 
‘ repugnante  Folitiano  Mifcell.  cap.  14. 
qui  hoc  vocabulum  Hebraicum  prae- 
tendit , Graece  pfalterium  ditium,  La- 
tine laudatorium.  Nevel  ^utemKomz^ 
nus  Emanuelj  apud  Politian.  Hebraico 
Commentario  in  Pfalmos  , putat  efle 
utriculariam  X^biam^  videliqet  etymon 
fecutus  , quod  ab  utre  deduci  voca- 
bulum illud  apud  Hebraeos  videatur. 

Hujus  Tibiae  forma  inde  elucet, 
quod  illi  ventriculum  hunaanumfigu- 
jx  fimilitudine  comparent  Anatomici. 
Ufus  autem  talis  fuit,  ut  quotieslbnus 

S clicien- 


'4^0  C ASP.  Barth  OL.  I.j, 
eliciendus  eflet,  deberent  Utricularii 
inflare  utrem  & retinere  manu  cala- 
mos 6c  preflum  utrem  cubito  quatere, 
ita  ut  calami  vibrarentur  ex  jactatione 
aflidua.  Virgilim  in  Copa : 

Co^a  Sjrifca  cagut  Graja  redimit  a - 
teUa^ 

Crifpum  fub  crotalo  doBa  movere  \ 
latm  j 

Ebria  formofa  [altat  lafciva  taberna^ 
Ad  cubitum  raucos  excutieris  calamos. 
In  quem  lege  do6i:iflimum  Scaligerum,  ^ 
Tempore  quidem  pofteriori  Mantua-^ 
nus  Poeta  Tonium  quendam  utricula- 
rium .paganum  faccomufa  ludentem  e- 
leganter  depingit  in  Bucolicis : 

Et  cum  multifori  Tonius  cui  Tibia  buxa^  ^ 

Tandem  pofi  epulas  pocula  multi- 
colorem 

Ventriculum  fumpjit , bucc^f[ue  infla-  (- 
re  rubentes 

Incipiens , oculos  aperit : ciliifque  levatis . 

Multotiefcpue  alto  flatu  e pulmonibus 
haufio 

Utrem  implet , cubito  vocem  dat  Tibiai 
preflo  y Nuncf 


c./*  De  Tibiis  V et.  411 

Nunc  huc  nunc  illuc  digit  o faliente .... 
Quihuju(ccmodi  organo  ufuseft,  Lati- 
nis dicitur  Utricularius  quam  vocem  u- 
furpat  in  Nerone  Suetonius  cap.  54.  Suh 
exitu  equidem  ^jita  falam  voverat , fi fihi 
incolumis  Jlatus  permanfijjet^  proditurum 
fe  parta  ViBoria  ludis  etiam  hjdraulufn 
^ choraulam  ^ utricularium.  Ibi  patet 
utricularium  in  ludis  jam  tum  Neronis 
tempore  cecinifle.  Graeci  illos  artifices 
»,tncccuXiiq  appellavere,  unde  etiam  Lati- 
nis Afeaules , pro  utriculario.  Sic  Mar-- 
IO.  ep. 

— Credis  hoc  Prifee 
l Voce  ut  loquatur  Pfittacus  coturnicis  ? 

Et  concupificat  ejje  Canus  Afeaules. 
Turnebus  k(\vtx\.\Ah.  ii.  cap. 25'.  apud 
Vopifeum  in  Carino , pro  Camptaula^ 
iquam  vocem  minus  ufitatam  dicit , & a 
I Graecis  oriundam  ne  a Graecis  quidem 
jipfisagnolci , legit  Afeaula:  mihi  qui- 
dem , inquit , falfa  videtur  6r  irreptitia , 
legendumque  Afeaula  , ut  funt  Utri- 
cularii, Sed  & mox  in  eadem  vita,  pergit 
n 'Turnehus  ^ pithaulas  legimus : quorum 


Ca  sp.  Barthol.  l.j. 
armatnentum  maCcum  imitatur , ut 
quidam  cenfent , dolium  , ut  illorum 
utriculum.  Ita  aliorum  erat  rotundius 
& tumidius  5 minus  tamen : aliorum 
oblongius  & teretius  majulque  inftru** 
mentum.  Ego  i3^er6  pythaulas  efle  le^ 
gendum  contenderim ^ ut fnu tibicines; 
qui  Pythia  cantant. 

Tithaules  apud  veteres  Is  fuit,  qui  ex  i 
, cado  ligneo,  Tibiam  infpirat,  quam 
Pithaulicam  vocat  Dhmedes  lib.  In 
cadis  enim  impares  Tibiae  animat»  ho-  * 
minis  fpiritu  , foraminum  varietate  aut 
regularum  motu  (bnitum  edidere.  In 
quam  fententiam  nonnulli  rrahunt»Je^e-  - 
cam,  ubi  inquit:  Quomodo  cantantis  vox  ^ 
pf  tonm  cum  quadam  difiutione  fercur-  - 
rit  ac  refonat^^  tam  kviter  mota  tamen  f 
Circuit  mn  ffne  tafht  ejus  tumultu(jue  tjut>  • 
htclufatfl.  Nec  defuere  qui  huc  relpexit^ 
fe  putaverunt  lib.  4.  EI.  ff. 

cm^rnenefue  recent  ibus  aris 
Tibia  Mygdoniis  libtt  eburna  cadis. 
Scaligcrxic  Pithaulis  olifn  interpretatus; 
erat  hunc  vcrlum,  (ed  poftea  Icntcniitm? 

mu- 


c.  7-  DeTibiisVet.  413 
mutavit , Beroaldus , Cadis  ^ vino  ex  po- 
nit,quod  vinum  diis  libaretur, vel  emen- 
dat, Modis.  Neutrum  F affer atio  placet, 
qui  hic,nec  inepte, tibiam  Phrygiam  fi- 
gnificari  vult , quia  Mygdones, Lydi  6c 
Phryges  vicini  funt;  atque  urbs 
Phrygiae , vel , ut  alii  volunt,  Lydiae, ut 
Straho\ih.  CxterumPithaulicae Ti- 
biae alii  expreffius  memina*e,  Varro 
apud  Nonium  in  Ramices : 
in  Orchejlra  Fithaules  inflet  'Tibias ^ domi 
fua  ramices  rumpit.  Quippe  iis  locus  e- 
tiam  in  Theatro  erat , quod  affirmat  Se- 
neca  Ep.  76.  de  theatro  Neapolitano- 
rum: Et  hic^inc^uii^ingentifitidioyqtiis  [it 
pithaules  bonus  ^judicatur.  Habet  tibicen 
cpuoogueGr^cm  ^praeco  concurfumAdeo- 
.que  Pithaulas  centum  habuiffe  Cari- 
num  memorat  Vopifem.  Sed  hic  Pithaii- 
I las  paulo  aliter  interpretatur  Donatus.^  & 
fuiffie  putat  tibicines  qui  Tibix  fingula- 
^ri  fpecie  concinuere , itaut  mulcerent 
aures,  &quafi  audientes  perfuadercnr, 
i nam  7^1%  eft  Latinis  perfuadeo  & in  fen. 
tentiam  meam  adduco,  6c  per- 

fuafio.  S 5 Fucre 


4-1+  Ca8P.  fiARtHbt.  I.J. 

Fy^re  etiam  Tibi^,  aliis  orgiw 
norum  generibus  infefviebant)  fed illas, 
quia  extraneis  vocibus  inlbiiudfe  pere^ 
grillis  flatibus  completis  calamis, ut  Cnf 
fiodor, lib.  I.  ep.  ait, (ciens pfsetereo, 
qui  condixi  me  tatitutn  demonftratu-  < 
rum  differentiam  inter  Tibiam , & reli- 
qua Organatpneumaiica,qUas  fpiritu  hu*- 
mano  excitata  (bnum  edidere.  Habuere  * 
tamen  V eteres  Organa , qu^  vento  ani^ 
mata  exprimebant  cnncentum , quoties  i 
digitis  attingerentur  regul'^  cum  Tibiis  I 
concinentes , de  quibus  elegans  extac 
Epigramma  Juliani  DefertoVis  in  Veter. 
Epigram.  lib,  t .cap.Si^.  Organa  illa  asta^  * 
re  Juliani  primum  nata  vult  Bukngerns^ 
Hi  quibus  variae  ^ imparesTibiae  folli- 
bus infpiratae,  digitis  percutientibus  va- 
fium  Ionum  edidere.  Quorum  ufus  ho- 
die ubique  fet^  viget.  Illa  denotavit 
Manilius , qui  ita  ^ eit  emendatione 
Scaligerij  lib. 

Hinc 'Venient  vocis  dotes  y Bore^^ue* 
fonantiSf 

Garrula , modulis  diverse  Tihiai 

forma  , 


c./*  De  Tibiis  Ve  T.  415^ 
Et  c^uodcunqui  manuloc^mtur^  fl^tu* 

que  movetur. 

I His  affinia  apud  Veteres  fuere  Organa 
I Hydraulica,  in  ufu  valde  frequenti,  & a 
i Ctefibio  inventa, ex  P/i«/olib.6.cap.57. 
1 Horum  artifices  Hydraulae  di6ti  funt, 

I quorum  meminere  Sidonius 

I aliique.  Hydraulica 

I vero  diila,  quod  vento,  qui  aquae  motu 
creatur, inflata  perfonant,  tefte  Vitm^ 
vio  lib.  IO.  cap.  i.  & 13. 

Atque  haec  ha61:enus  de  Tibiis  Ve te- 
I rum  hifque  affinibus  Organis  raptim  in 
I chartam  conjeci,  quantum  quidem  va- 
: luit  calamus,  Antiquitate  & Vetuftatis 
I memoria  fubnixus.  Plura  fateor,  prsete- 
I rii , quae  addi  potuiflent , ut  excrelceret 
Volumen.  Sed  memor  fum  aurei  illius 
di6H  de  Caphefia  Tibicine  memoriae 
• proditi;  qui  difcipulum  fuum- feriens, 

. quod  contentius  inflaffet  tibias , addidit 
1 elogium  lane  divinum  : 

y j » » p .7  \ f 

' /,«  TW  JL/  79 

FINI  S. 

S 4 IN-‘ 


INDEX 

Rerum  & Verborum. 


A Matorum  Tibia  , pag. 
236  , 237. 

Ambubijx.  132,33  3. 
Anulus  Tibicinum . 342, 
3+D 

Apertae  Tibia:  , qutcnam. 

j8,  114.. 

Arabicus  Tibicen.  1J3. 
Armata  faltacio.  24-1. 

Ars, Tibiarum  cantus. 94. 
Artifices  Tibicines.  94: 
318. 

Arundo  ad  Tibias.  30, si- 
Afcaules-  41 1. 

Afinorum  offa  pro^Tibiis. 

Affa Tibia.  307,308. 
Attinisluitus.  202. 
Avena, proTibia.  33»  34- 
Auleticus  calamus.  25. 
dvxk  , Tibia  i 3. 
otvxbi  f pro  cufpidisparte. 
ibid. 

AuraTibialis.  95. 
in  i:>  Elio  Tibiarum  ufus 
apud 

Amatonas.  175- 
I.acedxmonios  172. 
I.ydos.  175* 

Romanos  ibid. 
Berccynthia Tibia.  72. 
Biforis  Tibix  peculiiris 
forma.  50, 

pars  Tibix.  6l< 
ipfxTibis.  80. 


Buccina.  399, 400,  401, 
Buccinatores.  402. 

Buxus  pro  Tibia.  12,36'. 
Alamos  pro  Tibiis  cs-*  ' 
dendi  modus.  31. 
Calamus  a calendo,  ibid. 
Calamus  proTibia.  31,32. 
Calcei  Tibicinum.  361. 
Camptaula.68>  '39,77,78, 

79- 

Canere,  i e Tibias  infla- 
re , 9 3>94- 
Capiftrati  figura.  353. 
Capiflrum  Chirurgorum. 
349- 

Damnatorum.  57». 
Capiftrum  Tibicinum. 

344  > 3Ji’»3J^'; 

Cclcufmaad  Tibiam*2o9. 
Cerau'£E , Tibicines,  73. 
Cervi  Tibiis  mulcentur. 
29J. 

Cervinaoffa ad  Tibias  40. 
Choraules.  8i.6ci'eq. 

Cicuta  pro  Tibia.  34. 
Collegium  iE.neatorum. 
320. 

Liticinum.  319. 

Tib  c num  518. 

Colon  >mus  , i.  e.  cantus 
dilVonus.  116. 

Cometa  Tibiarum  fpecic. 
301. 

Conch.a  pro  Tuba. 
Concionatoria  Tibia.  2^9. 

Con- 


Condylui,  digitorum  cur- 
vatura, 104. 

ifi  Confccratione  Tibicen. 
198. 

Conviviales  Tibia:.  24.2. 5c 
feq. 

Convivium,  ibid. 
Coquebant  ad  Tibiam 
Tyr  rheni.  247. 

Coqui.  248. 

Cornei  paxilli  in  Tibiis. 

yS. 

Cornicen.  4,01. 

Corhu  Tibix  materia  57. 
Tibia:  pars.  44,45,4<;. 
ad  fonus gravicatem.  49. 
Cornua  ex  «re  recurvo. 
401, 402. 

Coronaei  Tibicines.  243, 
C6rybantes,i45»i45>ioo. 
Curetes, quinam,  ibid. 
Quare  bacchantes  de- 
fcribuiuur.  14^. 

Curva  Tibia,  22,45,44. 

Elphinus  Tibiie  a- 
^ mans.  300. 
Biaulion.  220. 
Difeapedinare  manus.104. 
Tp  Legia  lu^luoAim  car- 
^ fne^.  271. 

Elymus  pars  Tibi«.  6$. 

ipfa  Tibia.  64*  72. 
Equi  Tibiarum  cantu  af- 
heiuntur.  293. 

*P  Abri  Tibiarum.  3^7. 
Fabulones. 

Fifla  Tibia , pro  perforata. 
55- 

Piftula  diverfa  k Tibia. 

?7°* 

Undedi61:a.  372. 

Quot  cannis  compaflt. 


879* 

Fi ilulse materia.  37?»  374. 
Connexionis  modus. . 

37y,376,&feq. 
Inventio.  381,  382* 
Flagellati  ad  Tibiam  fervi. 

Flator  Tibicen.  92,515. 
Flexores  cantus.  7?i. 
Foramen  Tibise  , pro  ipfa- 
Tibia.  5o. 

Foramina  Tibiarum,  ya. 
& feq. 

37. 

Funebris  Tibia,  253.  Sc 
feq.  ' 

T 3* 

Tiyfpni  faltationis  fpecies 
242. 

Gingriator  Tibicen.  31 5. 
Ginglarus  , parva  Tibia 
57.  7f. 

Glottocomeium.  344. 
in  Graecia  Tibiarum  ufus: 
!27>  130. 

TLl  Innulorum  ofla,  qua- 
lia Tibiis  apta  39. 
Hymenaeus.  234, 23y. 
Hydraub.  4ty.\ 
Hydraulica  orgi^^a.  ibid, 

INventores  Ti^biarum. 

14,  & feq.  \ 
lugere,  i.  e,  fonare.  93. 
e Auri  ramo  Tibia,  37. 
Lingulae  Tibiaturti. 
6r . 

Ad  flediend^sfonoi,  52» 

1 14. 

Li  t u u s,  40v5 ,407. 

Lotinac 7’ibise,  37,7». 
Lotos,  pro  Tibia.  11, 
Lucerna  lepida. 227, feTeq. 

Lu- 


Ludius.  124. 

Lympliatos  reddit  Tibia. 
141 , & feq. 

Tyr  Anuum  minifterium 
in  cantu  Tibiarum. 
100. 

Marfyas  flumen.  340.' 
Marfyas  inventor  Tibia- 
rum. 17. 

Ejus  cum  Apollinecer- 
camen,  3 37-  & ieq. 
Medicorum  dignitas  apud 
Romarros.  159. 
Megalefia.  208, 
Mefochorus.  3^4. 

Minerva  Tibias  invenit,8c 
abjecit.  17.  5c  feq. 
Mifturaj  Medicamento- 
rum, ido. 

Modi  Tibiarum, quot. II  8* 
&feq. 

Inter  Modos  & numeros 
differentia  117. 
Monaulos.  64, 67  >68. 
Monumentarii  ceraulae. 
277. 

Morbi  curati  Tibia.  161- 
ad  Morescerrigendos effi- 
cax Tibia  159,  MJ* 
Mufica  ad  fanitatem  con- 
fert. 162. 

Mufle»  quot  genera.  2.>3* 
Mygdonia  Tibia.  73. 

“VT  Abla.  409. 

Naenia  ad Tibiam*266> 
271 , 284. 

Undedi<Sa.  2-73- 
Nautica  Tibia.  288. 

Nomi  nmfici  unde  di£H. 

1 1 9. 

Nuptiae.  2Z9 
Nuptialis  Tibia.  232, 23y. 


oy/u(^  pars  Tibiae.  6:. 
Rchumemus  lacus, 27. 
28. 

Organa.  414, 4ty. 
Organicae  Mufices  genera. 

Orgia  Bacchi.  210. 

Orphei  Amphionis  fa- 
bula unde  orca.  140. 
orcula  jadtabant  Tibici- 
nes. 334, 3 3f. 
OfleaeTibix.  39. 
pAguri  Tibix  cantu  ca- 
piuntur.  299. 
Pandoiium.  386,387. 
Pantomimus.  221. 
Paftinaca  marina  Tibiis  de- 
Icdlatur.  299. 

Paxilli  cornei  Tiblar.  fo- 
raminibus adaptati. 
Eorum  forma,  yp. 
Perforata  Tibia.  54,  55. 
Pharmacopola;  , circumfo- 
ranei. 159. 

Phonafeus.  7 1 ,261. 
Phrygius  cantus.  143,203. 
Pithaules.  41  2. 

Pithaulica Tibia,  ibid. 
Plagiaulos.  42,64,70,71. 
Planipedes-  226. 
Praecentio  in  modis  Ti- 
biar.  I2S,  126. 
prxfica.  266,273. 
Procurator  Fabrorum. 321. 

Tibicinum,  ihid* 
Pythigorei  Tibiis  animi 
ferociam  molliebant, 

139,149-  . 

Quinquatrus  minufcu- 
!x,Tibicinum  feftum. 
322. 

petTruo 69» 

Sal- 


gAltatrices.  214. 

Sambuca  , maceria  Ti- 
bia:. 37. 

Scabella  Tibicinum,  ifjz. 

&feq.  ^ 

Scabellorum  crepitus. 
Semiviri  Sacerdotes.  14.C. 
Servi  an  luerint  Tibicines 
930. 

Sicinnifta;.  277. 

Siticines. 

Sonatores.'Tibicines.io6. 

Sonus  variusTibiar.  loc. 

oC  feq 

Sp  )ndasus  modus.  147. 
SpondiuljE. 

Spondiales. 

Scipem  colligere.  205. 
Stipula  pro  Tibia.  33. 

Subulo,  Tibicen.  31,^. 
Symphonia.  i ij.  - , j* 
Symphoniac.8  Tibix.  87. 
Symphoniaci.  2J2,  288, 
331. 

Synaulia.  310. 

Syntonator.  25o. 
'J^Hebani  Tibiarum  can- 
tu  clari.  130. 

libiasdenominacio&rya- 

onyma.9,io,ii,f  2,13. 

orma.  4,1,  & feq^ 
Inventor.  14.  & feq. 

j^3t<^ria.  Zf.  & feq. 

Parces.  53/  ^ 

'Ptbiarum  modi  numeri- 
&feq. 

Tibiarum  fpecies&di  feri- 

jptna.  63.  ac  feq.  Ut 

I^uncTibi®  ^ 

Agyptue.  <;4,6y,74. 
Chorios.  7j,  8r. 

Cichanflcri».  75. 


Dextrs&finifir*.  88. 
Eburnea.  34,  sy. 
Gingrin».  74. 

Eongx.  80, 

Ma-*adis.  76^. 

Milvinse.  74.. 

Pares  & impares.  87, 

Perfea».  75,79. 
Phrygiae.  4.6,  72. 
PriEcentoriae.  74. 
PueUatorisc. 

Pueriles.  7/. 

Pychicie. 

Scytalis.  72,75. 
Serranae.  87,90. 
Spondiacas.  75 , 8«,  81. 
Thurarias.  74. 

Vafc«.  70,74. 
Virginales.  75,75. 
Viriles.  75. 

Tibiarum  ufusapud 
Carmanos  133. 

Grxeos.  127,130, 

' Romanos,  130.  i 
Syros&  Arabas.  i?2. 
Thebanos,  131. 

Tureas.  133. 

Tibiarum  uliis  quando 
coepit  5c  quando  dcfiic, 
*34>i3f.  earum  ufus. 
Ad  animos  atEciendos, 

loy,  & feq. 
in  Bello.  171. 
Carminibus  rccitandiji 

26’I. 

Choreis.  198,139. 
Comoediis.  215,  217. 
i Concionibus.  2j5. 
Conviviis.  242.  &feq. 
25l.  ^ 

Feftis  publicis.  20^. 
■bacchi.  210, 

Ju- 


Junonis.  207. 
ld.xac 208. 
Minervx*.  tbid. 
Faneribus-  267.  & feq- 
Heroum  laudibus.  262. 
Hymnis  Deorum.  17 7* 
Ludis.  211>212»XI3j2I4i 


Tibicen  > pro  Sacepiote. 

9 16. 

Tibicina.  333. 

Tibicines  in  «de  Jovis  ve* 
fccbantur.  323. 
Tibicines  in  «diheiis.  1 1> 
517' 


j * i 

Tibicinium,  quid.  320. 

Morborum  curatione  ijS  . Tibini  modi.  1 ly. 

Comitiali  morbo.  163.  Tibiis  qui  fcripfcrunt. 

Dolore  ifcbiadico.iW.  7<^- 


Mania  & rabie.  166» 
'Peftilentia.  tbid, 
Tarantulx  morfibus. 
i5+>i<55. 

Nuptiis.  2i9.&fcq, 
Regum  inauguratione^ 

1 f>7* 


Tonarion»  Tibia*  xyj. 
Tuba  injconviviis.241.251. 
Funeribus*  iSj”. 
Sacrificiis.  997. 
UndediSla.  389. 

Ejus  forma  & fpe^ies* 

391, 


Saenfidis..8o.iS;.&™^^^^^^ 

Salutione  Pantomimi.  ,dJi- 

Ludii-  21+.  . vox"profonoTibi»">f. 

T~.Cd,£.  „4.  z«?.T,b... 

i\S-  * 


F INI 


E R.  ^ ^ T .1. 


t>  , , 1 1 7 & 1 7.  leg.  Id<cam  8c  Iditte. 

Buknilcmn-  ^ 


I 


y' 


J 


ii 


flH 

j309b^j^/  /u
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "De tibiis veterum et earum antiquo usu : libri tres"

See other formats
